Izvor: Politika, 07.Dec.2011, 23:06 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Evropska Srbija i svet
Viktor Igo podigao je glas za Srbiju, u avgustu 1876. godine, tekstom „Za Srbiju”
Izdavačka kuća „Naša priča plus” iz Beograda objavila je, u veoma luksuznoj opremi, na više od petsto strana velikog formata, knjigu Slobodana Brankovića „Evropska Srbija i svet”. Autor obrađuje period Velike istočne krize (1875–1878), vreme kada Srbija iz islamske prelazi u evropsku civilizaciju. Koristio je raznovrsne izvore, na više od dvadeset jezika kako bi, sa svih strana, >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << osvetlio vreme od Hercegovačkog ustanka do Berlinskog kongresa. Iz krhkog mira buknuo je Prvi svetski rat, pa Drugi svetski rat. I tako se rat i mir smenjuju, sve do naših dana.
– Susretanja i sukobi pripadnika različitih kultura i civilizacija, otkrili su sličnosti i razlike s onim što se događa u burnim razdobljima preuređenog sveta. Ako ne učimo od onoga što smo već kao ljudski rod proživeli, osuđeni smo da ponovimo i ono što ne bismo hteli – objašnjava prof. Slobodan Branković.
Termin „istočno pitanje” nastao je 1822. godine, na Veronskom kongresu, iako kao problem postoji od ranije. Prema jednim izvorima – još iz vremena staroegipatskih faraona, po drugim od začetka islama. Istočno pitanje, u suštini, odnosi se na proces koji počinje postepenim slabljenjem i opadanjem Osmanskog carstva i podelom njegovih teritorija u jugoistočnoj Evropi. Velike sile težile su da prisvoje one teritorije koje su im odgovarale u skladu s prioritetnim interesima. Možemo reći, ističe Branković, da se Istočno pitanje nametnulo kao problem onog momenta kada je osmanski osvajač stupio na tlo Evrope i islam zašao među njene stanovnike.
Harold Temperli, profesor istorije na Kembridžu, smatra da je Istočno pitanje, u modernom obliku, eksplodiralo ustankom u Hercegovini 1875. godine. S druge strane, istočno pitanje otvara i problem odnosa hrišćanstva i islama na evropskom tlu. Teorija o „večnom Orijentu” nije otklonila razlike u tumačenju istočnog pitanja. Arnold Tojnbi je upozorio da se islam ne može posmatrati u istoj ravni sa superiornijom zapadnom civilizacijom. Za Dostojevskog istočno pitanje je predstavljalo i rešenje sudbine pravoslavlja. Istočnim pitanjem bavili su se i Alber Soler, Eduar Drio, Žak Ansel...
Ova istorijska čitanka obiluje preciznim podacima i detaljima o pojedinim datumima i događajima. Opisujući Berlinski kongres (1878), prof. Branković kaže da je to bio najveći skup diplomata, državnika, političara, eksperata, izveštača... Njihova lica obasjavalo je 215 svećnjaka. Za stolom, u obliku potkovice, većali su čelnici sedam velikih sila: Velike Britanije, Rusije, Austrougarske, Nemačke, Francuske, Italije i Osmanskog carstva. Kongresom je predsedavao Bizmark. O srpskom pitanju raspravljalo se 20. juna. Zvanično odlučivanje usledilo je, posle rešavanja bosanskohercegovačkog pitanja, 28. juna, na Vidovdan. Uprkos osporavanju predstavnika Osmanskog carstva, Srbiji je priznata nezavisnost. Srpske interese zastupao je i branio Jovan Ristić, diplomata od dara, vešt govornik, visokoobrazovan, pronicljiv.
Poseban kvalitet ove knjige predstavljaju prilozi: karte, nepoznate fotografije, faksimili malo poznatih dokumenata, izjave stranih i domaćih intelektualaca, umetnika, pisaca... Viktor Igo podigao je glas za Srbiju, u avgustu 1876. godine, tekstom „Za Srbiju”, u kojem, između ostalog, kaže: „Kako je moguće da vlade ne vide ono što se događa pred očima svih i kako zločinci masakriraju, sažižu, pljačkaju, istrebljuju jedan narod, kolju očeve i majke, prodaju u ropstvo devojčice i dečake...”
U odbranu Srbije staju i F. M. Dostojevski, Andrej Pumpurs, P. I. Čajkovski, aktivni su i naši pisci: Laza K. Lazarević, J. J. Zmaj, Đura Jakšić, Laza Kostić, Milica Stojadinović Srpkinja, Stevan Sremac... Dati su i portreti važnih istorijskih ličnosti: Milan Obrenović, Jovan Ristić, Đorđe Vajfert, tu su i zapisi učesnika ključnih događaja, kao i sudbine onih koji su podržavali Srbe, među kojima su i N. N. Rajevski, H. R. Makiver, Žana Markus, Paul i Eugen Šturm Jurišić...
----------------------------------------------
Grafike iz 19. veka
Knjiga „Evropska Srbija i svet” biće predstavljena večeras, u 19 časova, u Ruskom domu. O knjizi govore: Stanka Janković Pivljanin, Žarko Obradović, Dragoljub Živojinović, Aleksej Timofejev, Ana Stolić i autor. Biće prikazan i odlomak iz dokumentarnog filma Momira Karanovića, rađen po motivima iz knjige, i otvorena izložba grafika iz 19. veka, kojima je ilustrovana knjiga.
Z. Radisavljević
objavljeno: 08.12.2011.
