Izvor: Politika, 21.Apr.2008, 12:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Borba za očuvanje baštine
Iako radi u izmenjenim uslovima, Muzej Prištine nastoji da ukaže na značaj nastavka institucionalnog rada na zaštiti kulturnog nasleđa na Kosovu i Metohiji
INTERVJU
Navršilo se devet godina otkako jeMuzej Prištine izmešten u Beograd. Kancelarija se nalazi u zgradi pored Etnografskog muzeja na beogradskom Studentskom trgu, a eksponati su raspoređeni u zbirke Narodnog muzeja u Beogradu i Etnografskog muzeja. O tome kakva je danas, u izmenjenim uslovima delatnost >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << Muzeja Prištine, razgovarali smo sa Brankom Jokićem, istoričarem i direktorom Muzeja Prištine.
Šta se dešavalo tog dana kada ste konačno morali da napustite zgradu Muzeja?
Matičnu zgradu u Prištini štitili smo danonoćnim dežurstvom do kraja juna 1999. godine. Tada smo bili prisiljeni da napustimo zgradu pod oružanom pretnjom britanske vojne jedinice. Tog istog dana, neposredno pred prisilno napuštanje zgrade, pregovarali smo sa italijanskim karabinjerima o izdavanju zgrade u zakup uz ugovor kojim je precizirano striktno čuvanje kulturnih dobara. Razgovor su prekinuli britanski vojnici i sa uperenim puškama naredili su i nama i karabinjerima da odmah napustimo zgradu. U zgradi je ostalo preko 20.000 muzejskih eksponata (arheološko, etnografsko, istorijsko i umetničko nasleđe Kosova i Metohije) i bibliotečki fond od 10.000 naslova. Zgrada je bila renovirana, radionice opremljene i izložbeni prostor pripremljen za novu stalnu postavku. Van zgrade Muzeja u tom momentu nalazio se samo deo materijala arheološke zbirke koji je bio korišćen za potrebe izložbe „Arheološko blago KiM”, priređene u Galeriji SANU 1999, i jedan deo materijala etnografske zbirke koji je bio izložen u Konaku kneginje Ljubice u Beogradu. Posebnim angažovanjem stručnjaka Muzeja u Prištini i Etnografskog muzeja u Beogradu, oko 1.600 predmeta etnografske zbirke i devet sanduka opreme KUD-a „Venac” iz Prištine izmešteno je u manastir Gračanicu. Etnografski materijal smešten je u depo Etnografskog muzeja, gde se i sada nalazi. Arheološki materijal deponovan je u Narodnom muzeju u Beogradu. Izmeštanje etnografskog materijala izvršeno je uz saglasnost tada glavnokomandujućeg Kfora generala Majkla Džeksona, a na osnovu naše molbe za imunitet kulturnih dobara koja je podneta u skladu s Haškom konvencijom o zaštiti kulturnih dobara u oružanim sukobima. Prvi put ovu informaciju iznosimo u javnost. U zgradi Muzeja ostao je i veliki broj ličnih predmeta i dokumenata zaposlenih.
Šta je danas delatnost izmeštenog Muzeja Prištine?
Muzej je nastavio sa radom u meri u kojoj je to moguće. Pored osnovne delatnosti – zaštite, obrade i publikovanja materijala koji se nalazi u posedu Muzeja – svih ovih godina nastojimo da ukažemo na značaj nastavka institucionalnog rada na zaštiti kulturne baštine na KiM. U tom cilju realizovali smo i značajne izdavačke projekte o kulturnoj baštini na srpskom i engleskom jeziku. Izdanja smo promovisali i izvan Srbije – u Rimu, Pragu, Madridu, Moskvi, Budimpešti, Londonu, Bariju, Bratislavi, Dubrovniku, Atini i Lahtiju, u Finskoj. Realizovali smo i dve međunarodne izložbe, u Moskvi i Lahtiju, kao i u svim većim kulturnim centrima u Srbiji i Crnoj Gori.
Kako je rešen status ove institucije?
Status Muzeja u Prištini, kao i status drugih ustanova kulture s KiM, u zakonskom smislu, ostao je isti. Međutim, nakon demokratskih promena 2000. godine, status ustanova postaje nedefinisan – zaposleni dobijaju platu, ceo iznos ili redukovan, u zavisnosti od angažovanja, programska delatnost je zamrznuta, a sa značajnim izdavačkim projektima konkurišemo kod svog resornog ministarstva. Matične ustanove kulture s KiM, paradoksalno, formiranjem Koordinacionog centra za KiM, dobile su, bez objašnjenja i zakonske osnove, prećutno, status paralelnih ustanova u odnosu na Privremene institucije na KiM. Jedino, zaposleni u Pokrajinskom zavodu za zaštitu spomenika kulture u Prištini, postaju kancelarija Koordinacionog centra u Leposaviću. Time je, nažalost, uvedena praksa koja favorizuje samo manji broj nepokretnih kulturnih dobara nad svim ostalim vidovima kulturne baštine.
Izradili ste Elaborat za reorganizaciju i revitalizaciju ustanova kulture na KiM koji je dat na uvid i Vladi Srbije. Šta je suština ovog elaborata?
Imajući u vidu postojeće stanje u matičnim ustanovama kulture, pa i u širem smislu, stanje u kulturi na KiM, posle skoro deset godina stagnacije i nazadovanja, teško je nastaviti s radom i opravdati postojanje. Zato sam sa svojim saradnicima objedinio sve relevantne podatke o ustanovama kulture, domovima kulture, kulturno-umetničkim društvima i drugim organizacijama sa KiM koje sada deluju i izradio Elaborat za reorganizaciju i revitalizaciju ustanova kulture. Da bi se sačuvala i unapredila praksa zaštite kulturnih dobara – spomenika kulture, muzejske, arhivske, izdavačke i bibliotečke delatnosti, ali i drugog savremenog stvaralaštva – neophodno je sprovesti reorganizaciju u funkcionalnom i održivom smislu i centar rada i delovanja uspostaviti na KiM. Ustanovljavanje institucije koja bi objedinila sve navedene prakse i zaštitu kulturne baštine, bila deo sistema zaštite kulturnih dobara Republike Srbije i nastavila da se bori za povratak privremeno osporene nadležnosti nad kulturnim dobrima – ključno je mesto u spasavanju i očuvanju srpske kulturne baštine na KiM. To podrazumeva, pre svega, racionalno korišćenje postojećeg kadrovskog potencijala, njegovo unapređenje i razvijanje, kao i racionalno korišćenje finansijskih sredstava. Država Srbija je izdvajala i izdvaja značajna sredstva za kulturnu baštinu i razvoj i očuvanje kulture Srba na KiM. Bez dugoročnog programa i javnosti u radu, teško je izbeći negativne pojave koje opterećuju i međuljudske odnose zaposlenih u kulturi.
M. Đorđević
[objavljeno: 22/04/2008]
