Izvor: Politika, 11.Nov.2009, 23:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Bogata zbirka Joce Vujića
Priča o kolekcionarima i čuvarima zaostavština (1)
Velika retrospektivna izložba remek-dela iz Narodnog muzeja u Beogradu, pod naslovom „100 godina srpske umetnosti. Slikarstvo u Srbiji 1850 – 1950”u Galeriji Srpske akademije nauka i umetnosti, privukla je hiljade posetilaca koji su se više od mesec dana divili maštovitosti srpske kičice. Bila je to i retka prilika da se upoznaju sa velikim zaslugama kolekcionara i čuvara srpskog likovnog blaga. Jer, >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << malo je reči kazano o sakupljačima koji su celog svog veka tragali za najboljim delima najboljih srpskih likovnih umetnika, o onima koji su ta dela sačuvali u ratovima i od neprijatelja, i o njihovim dragocenim zaostavštinama srpskim pokolenjima.
A baštinu srpske likovne kulture očuvalo je rodoljublje. Najveći srpski kolekcionar, Joca Vujić, iz Sente, veći deo svoje imovine posvetio je sakupljanju i očuvanju najvrednijih dela romantizma i bidermajera 19. veka. Branko Popović, slikar i dekan Tehničkog fakulteta u Beogradu, pak, sakrio je od Nemaca za vreme okupacije i spasao od američkog bombardovanja na Uskrs 1944. godine nekoliko najvažnijih dela iz kolekcije Joce Vujića, poklonjenih fakultetu. Tako su sačuvani jedna od najlepših slika Đure Jakšića, romantična „Devojka u plavom”, i portret „Umetnikova supruga Sofija Deli” Konstantina Danila, biser srpskog bidermajera. Oba dela ukrasila su i nedavnu izložbu u SANU.
Na istoj izložbi u Akademiji nauka prikazani su znatan broj slika romantičarskog perioda, dela sa izraženim realističnim elementima, kao i najbolja ulja srpskog bidermajera 19. veka iz zbirke Joce Vujića. Bez njih, kolekcija Narodnog muzeja koja je predstavljena na izložbi ne bi bila kompletna.
Joca Vujić je rođen 13. jula 1863. godine u Senti u porodici advokata, čiji su ugledni članovi ostavili beleg u srpskoj kulturi 18. veka. Studirao je Filozofski fakultet u Beču i bio jedan od najboljih đaka čuvenog slaviste Franje Miklošića. Poljoprivrednu akademiju u Altenburgu (Mađarska) diplomirao je 1885. godine. Decenijama je proučavao i sakupljao srpske kulturne, istorijske i umetničke vrednosti. Tako je nastala najprobranija biblioteka u Vojvodini i najdragoceniji muzej slika srpskih umetnika iz druge polovine 19. i sa početka 20. veka.
Iako je još u 19. veku putovao, usavršavao se, obišao biblioteke i muzeje Evrope i preoravao arhive Budimpešte, Beča, Venecije, Rima, Firence, Bolonje, Milana, Pize, Drezdena, Berlina, Minhena, Praga, Pariza i Londona, Joca Vujić je isto toliko vremena posvećivao obilasku i proučavanju Žiče, Studenice, Kalenića, Manasije, Ravanice, Gračanice, Mileševe i drugih srpskih manastira. Vujićevo sistematsko kolekcionarstvo je trajalo sve do smrti 1934. godine.
„Radio sam, bez velikih pretenzija, iz čiste ljubavi prema svojoj rasi i naciji, sakupljao sam kulturne spomenike naše prošlosti jedino iz duševne potrebe i nameravao sam da time podstreknem i mlađi naraštaj na ljubav i interesovanje prema kulturi srpskog naroda. Naročito sam, pak, obraćao pažnju na prošlost naše Vojvodine, dokazujući time da mi, Srbi Vojvođani, možemo biti ponosni na svoju prošlost i na svoje pretke, koji su pošteno i savesno vršili svoje dužnosti prema sebi, prema porodici i prema rodu svome i time položili čvrst temelj današnjoj našoj materijalnoj i duhovnoj kulturi i našem nacionalnom oslobođenju i ujedinjenju” (pismo Joce Vujića Matici srpskoj 1925. godine).
Posebno treba istaći Vujićeve zasluge za sakupljanje radova Konstantina Danila čijom je ličnošću bio, blago rečeno, opčinjen i čije je radove smatrao vrhuncem mogućnosti našeg slikarstva građanske epohe. U godinama pred Prvi svetski rat, Danil je prilično pao u zaborav. Posle ogromnih napora, troškova i pravih kolekcionarskih podviga, Vujić je 1924. godine u Narodnom muzeju sa Veljkom Petrovićem organizovao izložbu Danilovih slika a može se reći da ga je ponovo otkrio i našoj publici i istorijsko-umetničkoj nauci. Naime, Vujić je 1924. godine pronašao u Gracu i potom otkupio za 110.000 ondašnjih dinara 14 Danilovih slika, koje su tako obogatile fond srpskog slikarstva 19. veka.
Ljubav prema Danilovoj slikarskoj zaostavštini navela je Vujića da traga i sakupi u svojoj kolekciji radove većeg broja Danilovih značajnih učenika (Uroš Knežević, Jovan Popović i dr), sve do najznačajnijeg – Đure Jakšića za čije je likovno sazrevanje, koje mu je po oceni mnogih kritičara donelo epitet jednog od najvećih srpskih slikara, najzaslužniji.
Obrađeni katalog arhivske građe Joce Vujića ima 3.016 inventarisanih jedinica. Od posebnog značaja je 21. poglavlje koje sadrži spise i beleške o srpskim slikarima. Svi predmeti u Vujićevom domaćem muzeju bili su precizno popisani i uredno zavedeni u katalogu. U prvom, tematskom odeljku te dragocene sveske pod naslovom „J. Galerija slika” inventarisano je 375 predmeta-slika, osam vajarskih radova, kolekcija od 59 crteža, a u trećem odeljku su štampane slike i fotografije 983 predmeta o znamenitim istorijskim ličnostima, događajima, spomenicima i mestima. Tu su i 1.405 inventarisanih jedinica narodnih nošnji, vojničkih uniformi, spomenici, grbovi, diplome, plakate, bakrorezi, litografije, čelikorezi. U četvrtom, poslednjem odeljku su oružje, gusle, nakit, posuđe i narodni radovi.
Dva dragocena portreta iz Vujićeve zbirke – „Devojku u plavom” Đure Jakšića i „Umetnikova supruga Sofija Deli” majstora bidermajera Konstantina Danila ne bismo imali prilike da gledamo da ih, za vreme okupacije, Branko Popović nije sakrio od nemačke pohlepe.
Prijezda Popović
[objavljeno: 12/11/2009]
