Izvor: Politika, 17.Okt.2009, 23:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Streljanje i vešanje pred objektivom
Nemački vojnici su 1941. godine snimili na petnaestak fotografija izvođenje, streljanje i vešanje Veselina Nikolića, prve žrtve fašističkog terora u Kruševcu
Iz arhive Narodnog muzeja KruševacZa opomenu narodu i zastrašivanje: tako istoričari ukratko objašnjavaju predanost nemačkih vojnika koji su u više od 15 snimaka zabeležili svaki korak izvođenja, streljanja i vešanja osamnaestogodišnjeg Veselina Nikolića iz Kruševca 18. avgusta 1941. godine.
>> Pročitaj celu vest na sajtu Politika <<
Učenik Zanatske škole bio je prva žrtva fašističkog terora u Kruševcu, a uhvaćen je prilikom pokušaja da zapali benzinsku stanicu. Na snimcima nemačkih vojnika vidi se kako bosonogi Veselin u pratnji vojnika ide do stratišta u Slobodištu, zatim njegovo telo posle streljanja i ruke vezane za drveni stub i, konačno, nekoliko fotografija samog vešanja: podizanje mladićevog tela na vešala u prisustvu mnogobrojnog naroda, među kojima se u prvim redovima nalazilo i nekoliko dečaka u kratkim pantalonama, kao i ljudi na terasama obližnjih zgrada koji su posmatrali nemačku odmazdu.
(Foto:grafije se danas čuvaju u Istorijskom arhivu Kruševca, kao i u Narodnom muzeju tog grada. Postoje i svedočenja da je film pronađen u rancu jednog mrtvog nemačkog vojnika 1943. godine i odnet lokalnom fotografu Levči koji je, kada je razvio film, shvatio da je na njemu zabeleženo tragično skončanje njegovog sugrađanina. Goran Vasić, istoričar iz Narodnog muzeja Kruševac, ističe da su okupatori izradili više fotografija, delili ih narodu i lepili kao plakate po ulicama da bi pokazali kako će završiti onaj ko pokuša da ih napadne.
– To je bio uobičajeni deo nemačke ratne propagande. Njihov zarobljenik sa ovih fotografija bio je ilegalac, u zvaničnoj istoriji stoji da je bio član Komunističke partije i skojevac, ali nekim kasnijim istraživanjima utvrdili smo da je on bio samo simpatizer SKOJ-a i da nije bio član Komunističke partije. Njegova neuspela akcija da zapali benzinsku stanicu više je samoinicijativni pokušaj da se nešto uradi, čin mladalačkog bunta protiv okupatora – kaže Vasić.
Veselin Nikolić, koji je stradao zbog pokušaja da se suprotstavi okupaciji svog grada, krenuo je sa još dva druga u noći između 17. i 18. avgusta 1941. godine da zapali benzinsku stanicu, a po svemu sudeći, mladići su pokušali da razgore vatru paleći novine. U centru grada, Veselina je zaustavio stražar i posle pretresa, pronašao mu u džepu bombu zbog čega ga je predao Nemcima. Mladića su ispitivali u zgradi pored današnje kruševačke gimnazije i ujutru, 18. avgusta, odveli na Slobodište, stratište na zapadnim padinama brda Bagdala pored Kruševca, gde je streljan. Njegovo telo odneto je zatim na centralni gradski trg, gde je visilo dva dana. Na molbu roditelja, telo osamnestogodišnjeg mladića skinuto je sa vešala i on je sahranjen na gradskom groblju. Spomen-ploča na mestu gde je vešan i danas postoji na travnjaku pored hotela „Rubin” u centru Kruševca.
– Verujem da je on bio dečak koji je pokušao da pruži otpor okupatoru bez obzira na ideologiju, a po tadašnjim zakonima bio je čak i maloletan, jer se u to vreme punoletstvo sticalo sa napunjenom 21 godinom. Veselin Nikolić je i prvi koji je streljan na Slobodištu, mestu gde su kasnije obavljana masovna pogubljenja vojnika i civila – kaže Vasić.
Sećanje na stradanje mladića koji je bio žrtva okupatora, ali i svoje mladosti i naivnosti, ostalo je zabeleženo i na filmskoj traci – početkom osamdesetih godina reditelj Puriša Đorđević snimio je film „Veselin Nikolić”, inspirisan tragičnom sudbinom mladog čoveka ispričanom u petnaestak fotografija koje i danas opominju i deluju zastrašujuće.
J. Beoković
[objavljeno: 18/10/2009]
