Izvor: Politika, 14.Okt.2013, 22:02 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Senjski rudnik vraćaju u život
Zavod za zaštitu spomenika kulture Kragujevac predstavio je plan zaštite i revitalizacije najstarijeg rudarskog kompleksa moderne Srbije, kako bi se sačuvala njegova autentična vrednost, ali i otvorili putevi ka korišćenju ekonomskih potencijala
Kragujevac – Nakon dugogodišnjeg mukotrpnog rada, Zavod za zaštitu spomenika kulture Kragujevac predstavio je krajem prošle sedmice menadžment-plan prostorne kulturnoistorijske celine Senjski rudnik, industrijskog >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << kompleksa iz sredine 19. veka, koji je nakratko „oživeo“ u filmu „Petrijin venac“ 1980, da bi posle toga opet pao u zaborav.
Ovaj projekat kragujevačkih zaštitara prvi je sveobuhvatan zahvat na zaštiti i revitalizaciji Senjskog rudnika, kulturnog dobra od međunarodnog značaja, čija vrednost kao spomenika kulture još nije utvrđena na nacionalnom nivou, mada je procedura pokrenuta pre pet godina. Bez takvog vrednovanja teško je očekivati da Senjski rudnik bude stavljen na Uneskovu listu svetskog industrijskog nasleđa, iako je u prethodnom periodu dosta toga urađeno na identifikaciji i promociji ovog lokaliteta. – Bilo je krajnje vreme da kompleks Senjskog rudnika dobije jedan ovakav plan. Reč je o lokalitetu koji sadrži istorijsko-arheološke, kulturne, estetske i socioantropološke vrednosti bitne za sagledavanje razvoja naše zemlje. Malo je takvih celina u Evropi, što samo govori da značaj ovog industrijskog kompleksa prevazilazi nacionalne okvire – naglasio je Đorđe Milovanović, istoričar umetnosti u ovdašnjem zavodu za zaštitu spomenika kulture.
Kako se srpska vojna industrija nije mogla razvijati bez pogonskih sirovina, proizvodnja topova u Kragujevcu i eksploatacija uglja u Senjskom rudniku, praktično, počinju u isto vreme, 1853. godine. Formiranje Senjskog rudnika završeno je 1860, za vreme vladavine kneza Aleksandra Karađorđevića, a 1892. izgrađena je pruga uskog koloseka. Time je ovaj industrijski kompleks spojen sa prugom Beograd–Niš, a samim tim se otvara i ka svim evropskim saobraćajnim koridorima koji su vodili na istok.
Vremenom je ovaj rudnik uglja postao izuzetno važan centar i stecište brojnih rudarskih porodica iz raznih krajeva Balkana, koje su na ovaj uzani prostor prenosile sve odlike svojih entiteta. Značaj ove celine ogleda se, između ostalog, i u postojanju brojnih individualnih objekata, kao i u jedinstvenom rudarskom pejzažu koji govori ne samo o genezi industrijskog razvoja, već i o društvenim procesima unutar urbane enklave, kao kontrapunkta nerazvijenom ruralnom okruženju.
U ovom trenutku pod zaštitom su četiri objekta unutar kompleksa: Aleksandrov potkop, Muzej ugljarstva, Mašinska radionica i Zgrada izvozne mašine sa tornjem i parnim postrojenjem. Kako bi se sprečilo dalje ruiniranje konzervatorska zaštita je potrebna i drugim objektima u Senjskom rudniku, kao što su Zgrada direktora rudnika – „Hofmanova vila“, Crkva Sv. Prokopija, restoran „Proleće“, zgrada železničke stanice, osnovne škole i Bratinske blagajne. Inače, ceo kompleks rudnika, koji i danas radi u okviru basena „Rembas“, prostire se na površini većoj od 50 hektara.
Planom u čijoj izradi je učestvovala brojna ekipa stručnjaka iz različitih oblasti potcrtane su sve autentične vrednosti jednog od najznačajnijih čvorišta u istoriji industrijskog razvoja Srbije, ali su nagovešteni i ekonomski potencijali koji bi u budućnosti mogli da doprinesu razvoju, i to ne samo Despotovca, na čijoj se teritoriji nalazi rudnik.
Zajedno sa starom topolivnicom u Kragujevcu, čija se revitalizacija takođe priprema, Senjski rudnik, kako je rečeno na predstavljanju plana, može postati značajan privredni resurs celog područja ka kojem gravitiraju još Paraćin, Ćuprija, Jagodina i Svilajnac.
– Za većinu gradova sa ovog područja se procenjuje da imaju veliki potencijal za urbanu regeneraciju i razvoj turizma, što u budućnosti pruža mogućnost za funkcionalnije povezivanje Senjskog rudnika sa ostalim lokalitetima industrijskog nasleđa – istakla je Hristina Mikić, ekonomista i predavač na Visokoj poslovnoj školi strukovnih studija u Novom Sadu.
Pravnu regulativu zaštite prostorne celine Senjskog rudnika obradili su beogradski advokat Predrag Dikić i pravnik u kragujevačkoj upravi Miloš Milošević, a plan revitalizacije ove kulturnoistorijske celine, čiju su izradu pomogli Ministarstvo kulture, Republički zavod za zaštitu spomenika kulture i Ekonomski fakultet u Beogradu, finansirala je EU u okviru „Ljubljanskog procesa 2 – Rehabilitacija zajedničkog nasleđa“.
Brane Kartalović
objavljeno: 15.10.2013.
Pogledaj vesti o: Kragujevac
