Izvor: Politika, 08.Okt.2012, 15:06 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Viktor Orban probudio nacionalističkog sokola
Premijer mađarske vlade najavio vladavinu „novih svetskih zakona” i objedinjavanje Mađara unutar i izvan današnjih granica
Mađarski premijer Viktor Orban pokrenuo je kampanju širenja nacionalne svesti apelom zemljacima unutar sadašnjih granica i izvan njih da zbijaju redove, izvestile su agencije.
U govoru povodom otkrivanja monumentalnog spomenika mitskom sokolu Mađara – turulu – u Memorijalnom parku nacije Opustaser, kraj Čongrada, Orban je minulog >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << vikenda rekao da se Evropa suočava sa previranjima koja vode poretku zasnovanom na novim zakonima. „Ko čita znake vremena shvatiće prvu zapovest nastajućeg sveta: moćnima je (suđeno) da se ujedinjuju i razlažu slabe... Pripadnici jakih naroda (op)staće zajedno, slabe nacije će se parčati!”
U analizama svetskih medija, govor je ocenjen kao novi pokušaj pokretanja široke rasprave koja bi podstakla reviziju Trijanonskog sporazuma. Juna 1920. godine, u palati Trijanon u Versaju potpisan je mirovni sporazum između sila Antante i Mađarske kojim su određene njene današnje državne granice – između ostalog, zacrtane su i granice na severu Srbije, prema Mađarskoj.
Mitska grabljivica turul koja liči na sokola, ali sa orlovskim krilima i kandžama, bila je simbol mađarske hegemonije u srednjem veku. Bila je i na grbu nacionalnog pokreta Mađara u drugoj polovini devetnaestog veka, a ponovo je „otkrivena” u epohi Hortijevih ugarofašista i njilaševskih „krstaša”.
Za razliku od uloga koje su mu pripisivane u daljoj i dalekoj prošlosti – turul je u srednjem veku smatran pticom vodiljom koja je pokazala put Mađarima iz Azije u Panonsku ravnicu, a od polovine devetnaestog veka bio je simbol mađarskog pokreta za odvajanje od Habzburga, a kasnije simbol restauracije Mađarske u granicama pre kraja Prvog svetskog rata. Tadašnja Mađarska, u sklopu Austrougarske monarhije, obuhvatala je i delove Slovačke, uključujući glavni grad Bratislavu, takozvanu karpatsku Mađarsku koja se prostirala preko, bezmalo, polovine Rumunije i delove Ukrajine i Poljske.
Najnoviji vajarski rad, turul postavljen na podest visok dvanaest metara, ne predstavlja novinu u nacionalnoj zbirci mađarskih spomenika. Turul, u kamenu ili u bronzi, krasi mnoga istorijska zdanja u prestonici Budimpešti. Zašto se, dakle, upravo ovom spomeniku pripisuje negativno značenje?
Za razliku od sličnih spomenika, postavljenih u drugim epohama, otkrivanje najnovijeg turula poklapa se sa trenutkom intenziviranja napora Budimpešte za takozvanu integraciju Mađara izvan granica u svemađarsku zajednicu. O simbolici akta svedoči mesto postavljanja – Memorijalni park Opustaser gde su 896. godine, prema predanju, udareni temelji mađarskom kraljevstvu.
Neke crte rada – oblik kljuna ptice i mača koji drži u kandžama – podudaraju se sa specifičnim crtama spomenika u mađarskim sredinama u Karpatima (danas Rumunija i Ukrajina), ali i sa onim koji su nekada postavljanim u Vojvodini. Daje se na značaju i na poreklu vajara Petera Matla, Mađara iz ukrajinsko karpatske oblasti.
Međutim, analitičari motive, pre svega, nalaze u govoru premijera Orbana koji je, prizivajući mitsku slogu i savez takozvanih Sedam sojeva ugarske krvi, proglasio turula arhitipom mađarske krvi i rodne grude, predvodnikom naroda čije se državne granice ne poklapaju sa nacionalnim granicama.
„Ovaj spomenik nam govori da postoji samo jedna zemlja, odnosno onaj (pojedinac, vođa) koji je u stanju da ujedini sve Mađare na obe strane trijanonskih granica u jednoj zajednici”, rekao je Orban u prigodnoj zdravici, nazdravljajući vinom koje je bilo dar mađarskih vinara iz Subotičko-horgoške peščare.
Miloš Kazimirović
objavljeno: 08.10.2012.
