Izvor: Blic, 25.Dec.2002, 13:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Najranije predstave o Zemlji
Najranije predstave o Zemlji
Hiljadugodišnji mračni period Evrope rasterali su, od 14 do 16. stoleća, zraci svetlosti tri najveća otkrića srednjeg veka. To su: otkriće antike, otkriće tehnike štampe i otkriće Amerike. Otkriće antike omogućilo je pristup i napajanje sa vrela znanja. Ono je usledilo bežanjem učenih Grka-Vizantinaca u Italiju pred osvajačkim pohodima Turaka u 14. i 15. veku. Otkriće štampe (pokretnog štamparskog sloga – Gutenberg oko 1445. godine) >> Pročitaj celu vest na sajtu Blic << omogućilo je do tada nezamislivo brzo širenje znanja. Otkriće Amerike (Kristofor Kolumbo 1492. godine) konačno je i definitivno razbilo tradicionalne okove i sliku o Zemlji kao 'disku' i potvrdilo antičko grčko saznanje da Zemlja 'mora imati najsavršeniji oblik' tj. oblik kugle (Pitagora, Aristotel, Eratosten, Ptolomej).
Otkriću Amerike prethodilo je, međutim, sakupljanje geografskih i astronomskih znanja tokom više od 5 000 godina. Tekst, koji sledi, i koji je za 'Blic' ekskluzivno pripremio dr Novak Popović, oslanja se najvećim delom na knjigu 'Osvajanje zemlje' ruskog autora I.K.Lebedeva iz 1948. godine, a manjim delom na noviju literaturu i baze podataka o vremenu, događajima i akterima o kojima je reč.
Geografija planete Zemlje danas nama je dosta dobro poznata. Mi znamo da postoje reke, mora, okeani, kontinenti... Takođe znamo koji narodi i plemena žive u pojedinim zemljama i na kom su stupnju civilizacije i ekonomskog razvoja. I ono što lično ne znamo, možemo saznati u stručnoj literaturi, naučnim publikacijama itd. Ali da bi do svega toga došli bile su potrebne hiljade i hiljade godina.
Još relativno nedavno malo koji čovek na našoj planeti imao je donekle pravilnu osnovnu predstavu o Zemlji. Znanja i geograski vidici ranijih generacija bili su ograničeni na granice svoga kraja, svoje zemlje ili u najboljem slučaju na svoje susede. Čak i Sokrat, Platon i Aristotel, koji su u sferi apstraktnog mišljenja došli do najviših visina, osim u astronomskim, malo su nadmašivali svoje savremenike u geografskim znanjima i bili su uvereni da ljudi žive samo oko Sredozemnog mora.Tek razvitkom moreplovstva i putovanja, narodi i pojedinci dolazili su do sve tačnijih geografskih podataka i predstava o zemljinoj kugli. A razvoj geografskih znanja predstavlja jedno od fundamentalnih poglavlja istorije sveta.
Da bi se jasnije shvatio napredak ljudskog znanja o Zemlji, pre značajnih putovanja i velikih geografskih otkrića, ukratko ćemo opisati najranije poznate predstave o našoj planeti. Primitivni narodi, živeći na malim prostorima i o manjim plemenima, iako zavisni od prirode i mesta živjenja, nisu imali nikakve predstave o Zemlji. Tek kod starih Indijaca, Egipćana, Vavilonaca, Kineza i Grka pojavljuju se nastojanja da se formiraju makar opšte predstave o širem prostoru i o Zemlji. Te opšte predstave, koje su sačuvane u obliku legendi i priča, veoma su dragoceni spomenici svetske istorije.
Prema verovanju starih Arijevaca, koji su nekada živeli u Indiji i koji se smatraju dalekim precima evropskih naroda (današnjih indoevropskih: Slovena, Germana, Romana (Latina) i Grka), Zemlja je veliko breme na leđima džinovskog vola, koji je za stare Arijevce predstavljao simbol mudrosti i znanja. Vola, koji je Zemlju nosio na svojim plećima, vodila je ogromna kornjača po beskrajnom mlečnom moru. A ta ogromna kornjača oličavala je simbol grube sile prirode.Kasnije predstave Indijaca o Zemlji menjaju se zavisno od raznih epoha i verskih učenja. Kada su bolje upoznali položaj i oblik svog životnog prostora, počeli su verovati da Zemlja ima oblik divnog lotosovog cveta koji se rascvetao na vodi. Dva poluostrva (današnja Indija i Indokina) kao i druge azijske zemlje, koje su upoznali, predstavljali su razvijen cvet, bliža ostrva – pupoljke cvetova, a dalje ostrva – to su listovi sa nežnim konturama, koji plivaju po vodi. Gatske planine i Nilgeri su bili prašnici cveta. Himalaji, koji se uzdižu iznad njih, predstavljali su tučak, u kome nastaje seme sveta. Ljudi, kao mali insekti za koje je cvet beskrajno velik, sagradili su svoje sićušne naseobine oko delova cveta, u kojima je bio božanstveni nektar. Verovanje je išlo dalje u pravcu, da stabljika tog ogromnog cveta ulazi u dubinu vodene površine i, prelazeći iz provalije u provaliju, pušta svoje žile u Bramino srce.
Najstarije egipatske predstave o Zemlji su mnogo skučenije od indijske dinamične pesničke zamisli. Za njih je Egipat bio ceo svet; on se završavao na jugu kod Sijene, na severu kod Sredozemnog mora, a na istoku i zapadu kod uzvišica Arapske i Libijske pustinje. Uski pojas Egipta između tih pustinja bio je podeljen svetom rekom Nil, za koju su smatrali da izvire u Elefantini. Takvoj geografskoj predstavi o Zemlji odgovarala je simetrična predstava o nebu. Nebo je, po njihovom verovanju, bilo pljosnati poklopac iste veličine kao i Zemlja i on se oslanjao na planine oko Egipta. Sa nebeskog svoda u obliku lampi visile su zvezde. Sunce je po zvezdanom nebu plovilo onako kako su Egipćani plovili po reci Nil. Ono je uveče kod Abidosa odlazilo na počinak u podzemni svet, a ujutru opet kretalo na put. nastaviće se
