Izvor: Politika, 17.Dec.2010, 00:48 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Migracije kao pokazatelj (ne)razvijenosti
Analiza je pokazala da istočni i jugozapadni deo Srbije nemaju gradove dovoljno jake da bi mogli da integrišu ceo prostor
Kao prostorni planer mogu da kažem da nije intencija ni države ni opština da se ova područja prepuste stihiji. Jer upravo se rade prostorni planovi za sve opštine i planske regione, a nedavno je u Skupštini usvojen i Prostorni plan Republike Srbije koji posebnu pažnju posvećuje upravo nerazvijenim opštinama. U Prostornom planu Srbije analizirana su >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << funkcionalna urbana područja (FUP) gde se vidi uticaj gradova ili većih opštinskih centara na širu okolinu (ukupno 27 analiziranih); koliko centar integriše naselja unutar opštine, a i naselja iz susednih opština.
Analiza je pokazala da su istočni i jugozapadni deo Srbije najnerazvijeniji i da su to područja koja nemaju gradove dovoljno jake da bi mogli da integrišu ceo prostor. Analiza je, u stvari, pokazala da je Srbija u 2010. godini pokrivena sa više od 60 odsto funkcionalnim urbanim područjima, što istovremeno znači da oko 40 odsto prostora direktno ne gravitira nijednom od jačih centara. To ne mora uvek da bude izraz nerazvijenosti, jer nekad između pojedinih sredina nema većih kontakata zbog fizičkih barijera ili loše saobraćajne pristupačnosti. Ali istočna Srbija je najveći depopulacioni i razvojni problem, jer uočeno je da ne postoji dovoljno jak centar, izuzimajući donekle Zaječar, kojem bi gravitirala ostala naselja.
Zašto ka jednom centru ne gravitira stanovništvo iz drugih opština? To može da znači da taj centar nema dovoljnu razvojnu snagu da bi mogao da razvija širi prostor. Uzrok tome može da bude u samom centru koji nije dovoljno razvijen i jak, ali i u drugim opštinama koje nemaju dovoljno potencijala za povezivanje. Ili ih više privlači drugi centar. Glavni pokazatelj postojanja ovih funkcionalnih centara jesu dnevne migracije stanovništva od mesta stanovanja do mesta rada. Ako nema kretanja onda ili nema dovoljno jakog centra ili u susednoj opštini nema dovoljno radne snage ili je došlo do trajnih preseljenja u gradove. Analizu smo radili na nivou opština da bismo utvrdili da li neka opština gravitira ka nekoj drugoj i kojoj.
Na osnovu ovih pokazatelja moguće je formirati jača funkcionalna urbana područja. Naravno, to ne možemo da uradimo veštački nego najpre boljom saobraćajnom infrastrukturom, da bi se poboljšala komunikacija, i pojačanom ekonomskom snagom, u krajnjoj liniji da ljudi ostanu u okviru funkcionalnih centara, a ne da svi idu ka najvećim gradovima.
Istočna Srbija je problematična i zbog slabih saobraćajnih veza. Drugi razlog zbog kojeg su ova područja postala manje razvijena jeste istorijski, zbog nekadašnje tvrde državne granice na istoku, kada se iz strateških razloga suspendovao razvoj baš ovih opština.
Danas to, međutim, može biti prednost jer to su prostori predviđeni za transgraničnu saradnju sa zemljama koje su članice Evropske unije i imaju olakšan pristup evropskim strukturnim fondovima.
Po Prostornom planu Republike Srbije do 2020. godine predviđeno je da region istočne Srbije bude tzv. policentrični region, što znači da ima nekoliko centara približno istog ranga, u kome će se možda izdvojiti Bor i Majdanpek, ali tu su Kladovo, Negotin, Kučevo, Žagubica, Petrovac i Golubac. Što se Zaječara tiče on već ima svoj funkcionalni region manjeg uticaja na šire okruženje. Ostali centri su centri opštine koji opslužuju samo svoju administrativnu teritoriju i nemaju uticaj na razvoj njima susednih. Zato kažem da je reč o policentričnom regionu. Tako da Majdanpek, recimo, ne bi bio centar celog područja jer nema moć da integriše toliku širinu prostora.
Funkcionalno urbano područje regionalnog značaja obuhvata od pedeset do sto hiljada stanovnika, od 100.000 do 250.000 je nacionalni rang, a više od 250.000 stanovnika u funkcionalnom području je međunarodni rang. Prema ovim merilima, mi u Srbiji (ako izuzmemo Prištinu) imamo tri takva centra međunarodnog ranga: Beograd, Novi Sad i Niš, s tim što je Kragujevac negde na granici između nacionalnog i međunarodnog centra, ali po ovim kriterijumima i dalje u kategoriji nacionalnog.
Osnovni kriterijum za klasifikaciju funkcionalnih urbanih područja na regionalne, nacionalne i međunarodne jesu dnevne migracije, ali i radna snaga, BDP, stepen urbanosti područja i broj stanovnika. Tako dolazimo do toga da Zaječar integriše vrlo mali prostor, zbog slabe ekonomske moći, ali i zbog slabe saobraćajne povezanosti.
Isto tako, na jugozapadu Srbije: Sjenica, Nova Varoš, Prijepolje, Priboj, deo Ivanjice – to je takođe policentrični funkcionalni region, bez jasnog centra, tj. sa više centara istog ranga, sa vrlo niskim procentom dnevnih migracija, u velikoj meri zbog loše morfologije terena koja uslovljava slabu saobraćajnu povezanost. *Docent dr, Institut za prostorno planiranje, prodekan za međunarodnu saradnju Geografskog fakulteta BU
Sutra: Srbija ima po površini najveće opštine u Evropi
objavljeno: 17.12.2010.
