Izvor: Politika, 09.Sep.2014, 16:07 (ažurirano 02.Apr.2020.)
„Sibirska” demografija
Utvrđeno je da od Vukojevca nije ostao ni kamen, i to u bukvalnom smislu. Na mestu na kome smo stajali, karta je pokazivala centar sela, a situacija na terenu da je reč o livadi
Od dolaska međunarodnih snaga na teritoriju Kosova i Metohije dešavali su se česti incidenti duž administrativne linije razdvajanja sa centralnom Srbijom. Ako se analizira prostorni raspored incidenata uočiće se da su oni najčešći >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << na prostoru razgraničenja opština Kuršumlija i Podujevo. Šta je to što je kvalifikovalo ovaj sektor administrativne granice za ovakve incidente? Naravno, prvo posežemo za dnevno-političkim događajima. No oni su samo posledica, a ne uzrok. Za to postoje dva razloga, etnički i demografski.
Prvi razlog treba tražiti u istorijskom događaju koji se odigrao još 1878. godine. Pripajanjem Toplice Srbiji, na današnjoj administrativnoj liniji formirana je državna granica između Srbije i Turske. To je uslovilo etnocentrične migracije koje su za posledicu imale formiranje ne samo državne već i etničke granice. Iz bezbednosnih razloga Srbija počinje planski da naseljava koloniste iz Hercegovine na potezu od Merdara do Rastelice sa ulogom graničara. Tada uspostavljena tvrda etnička granica nastavila je da egzistira do današnjih dana, bez obzira na pravni status administrativne linije. Ako se analizira ukupna dužina administrativne linije razdvajanja KiM i centralne Srbije, uočiće se da je ovo jedini sektor koji ima i odliku etničke granice, što nije karakteristika ostalih delova. Pri kretanju kroz ove krajeve danas gotovo da nema razlike u odnosu na period pre 100 godina. To najbolje ilustruje primer da su prilikom obilaska ovih prostora i Feliks Kanic (početkom 20. veka) i saradnici Geografskog instituta „Jovan Cvijić” SANU (2006. godine) na istom mestu u zaseoku Šušnjar sela Dabinovac dobili policijsku pratnju.
Pored etničke granice, kao drugi razlog moraju se uzeti kvantitativno-demografske karakteristike ove dve opštine. Prema poslednjem popisu (2011), gustina naseljenosti opštine Kuršumlija iznosi 20 stanovnika na kilometar kvadratni, a Podujeva 142 stanovnika. Ako se analiziraju samo naselja koja se naslanjaju na administrativnu liniju, a ne ukupna teritorija opština, taj odnos je još drastičniji: tri stanovnika naspram 120 stanovnika. Ovome bi još trebalo dodati podatak da se u ovoj zoni nalaze i tri ugašena sela na teritoriji opštine Kuršumlija–Vukojevac, Tačevac i Rastelica. Ovakva demografska asimetrija dodatno je uticala na bezbednosne prilike i ona se može smatrati drugim razlogom.
Upadi Albanaca često su i ekonomski motivisani. To se najbolje vidi na primeru krađe šume i stoke. Kao posledica asimetrije dolazi do velikog demografskog pritiska koji je, naravno, usmeren na teritoriju opštine Kuršumlija. Primer prvog ugašenog sela u Srbiji – Vukojevca, to i ilustruje. Prilikom obilaska ovog dela terena, istraživači Geografskog instituta 2006. godine nisu uspeli da pronađu selo iako su na raspolaganju imali detaljne topografske karte i navigaciju. Utvrđeno je da od Vukojevca nije ostao ni kamen, i to u bukvalnom smislu. Na mestu na kome smo stajali, karta je pokazivala centar sela, a situacija na terenu da je reč o livadi. Stanovništvo je osamdesetih godina prošlog veka prodavalo kuće kao građevinski materijal, i tako su s vremenom potpuno „razgrađene” sve kuće u selu, uključujući i pomoćne objekte, a materijal odvezen uglavnom u podujevska naselja. Objašnjenje procesa „razgrađivanja” leži u geodeterminističkom, a ne geopolitičkom tumačenju. Naime, ceo ovaj prostor je geološki izgrađen od stena koje nemaju svojstvo tehničkog kamena. Stoga je kamen za izgradnju stambenih objekata na ovim prostorima imao visoku tržišnu vrednost. Albansko stanovništvo je otkupljivalo ovaj materijal jer je usled demografske ekspanzije imalo potrebu za građenjem novih stambenih i privrednih objekata u susednim albanskim selima Prepolac, Gornja Dubnica, Krpimej i Metoija. Najbliži izvor materijala predstavljale su napuštene kuće susednih srpskih sela Vukojevca i delimično Tačevca. Ove činjenice nedvosmisleno ukazuju da će vlada morati da definiše politiku upravljanja ovim i drugim napuštenim prostorima u Srbiji u cilju sprečavanja budućih negativnih bezbednosnih, ekonomskih i političkih procesa.
Geografski institut „Jovan Cvijić”, SANU
Marko V. Milošević
objavljeno: 09.09.2014.
Pogledaj vesti o: Autonomna pokrajina Kosovo i Metohija
