Izvor: Blic, 16.Jan.2003, 13:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Gusarstvo i pljačka na visokoj ceni
Gusarstvo i pljačka na visokoj ceni
Hiljadugodišnji mračni period Evrope rasterali su, od 14 do 16. stoleća, zraci svetlosti tri najveća otkrića srednjeg veka. To su: otkriće antike, otkriće tehnike štampe i otkriće Amerike. Otkriće antike omogućilo je pristup i napajanje sa vrela znanja. Ono je usledilo bežanjem učenih Grka-Vizantinaca u Italiju pred osvajačkim pohodima Turaka u 14. i 15. veku. Otkriće štampe (pokretnog štamparskog sloga – Gutenberg oko 1445. >> Pročitaj celu vest na sajtu Blic << godine) omogućilo je do tada nezamislivo brzo širenje znanja. Otkriće Amerike (Kristofor Kolumbo 1492. godine) konačno je i definitivno razbilo tradicionalne okove i sliku o Zemlji kao 'disku' i potvrdilo antičko grčko saznanje da Zemlja 'mora imati najsavršeniji oblik' tj. oblik kugle (Pitagora, Aristotel, Eratosten, Ptolomej).
Otkriću Amerike prethodilo je, međutim, sakupljanje geografskih i astronomskih znanja tokom više od 5 000 godina. Tekst, koji sledi, i koji je za 'Blic' ekskluzivno pripremio dr Novak Popović, oslanja se najvećim delom na knjigu 'Osvajanje zemlje' ruskog autora I.K.Lebedeva iz 1948. godine, a manjim delom na noviju literaturu i baze podataka o vremenu, događajima i akterima o kojima je reč.
Pljačkaške pohode Normani (ili kao moreplovci ‘’Vikinzi’’) vršili su i u zapadnoj Evropi i Velikoj Britaniji. Kao vešti brodari, oni su sa obala mora plovili rekama uzvodno i stizali do Pariza i drugih gradova i mesta paleći i pljačkajući zamkove ‘’ne ostavljajući u životu čak ni psa, koji bi za njima lajao’’. S tim u vezi treba napomenuti, da su u to vreme gusarstvo i pljačka bila veoma cenjena dela i narodni pevači su ih veličali kao podvige hrabrosti i junaštva.
Normani su oplovili severne obale Skandinavije, otkrili Island i 885. osnovali Rejkjavik, a Erik Riđi, nakon što je zbog ubistva prognan sa Islanda i tragajući za novim prebivalištem, otkrio je Grenland. Ovim otkrićima Normani su popunili neke praznine, koje su do tada postojale u poznavanju severnih predela Zemlje.
Stanje geografske nauke pre otkrića AmerikeUprkos napretka moreplovstva, kopnenih putovanja i novih otkrića, u srednjem veku je i dalje vladao zastoj u oblasti geografske nauke. I dalje je dominirala potpuno nekritička vera u legende i čuda. Skolastičari su smatrali da su tekstovi Biblije kao i tome odgovarajući pogledi Aristotela i Ptolomeja nepogrešivi i ne podležu nikakvoj sumnji ili kritici. Geografi toga doba srednjeg veka sačinili su niz opisa nepostojećih zemalja, ostrva itd. i promovisali te opise kao jedino istinite. Negde u predelima gde će Kolumbo otkriti ‘’Novi svet’’, stvorena je legenda o ostrvima Svetog Brandana. Posmatrajući okean, koji se prostirao iza horizonta, geografi srednjeg veka s pravom su pretpostavljali da se na kraju krajeva iza tog vodenog horizonta mora nalaziti kopno i zato su u te nepoznate prostore stavljali izmišljene i legendarne zemlje. Tu je smešteno i ostrvo Svetog Brandana. Ostrvo je dobilo ime po irskom kaluđeru Brandanu iz 6. veka, koji je, pošto se navodno naslušao priča o raznim putovanjima, i sam pošao sa 14 saputnika da traži ‘’obećanu zemlju’’. Sedam godina kaluđeri su, nošeni talasima, lutali po beskrajnom Zapadnom moru od ostrva do ostrva i imali mnoge doživljaje. Na jednom od ostrva su pristali i zanoćili. Ujutru je Brandon odslužio liturgiju, a nakon toga su naložili vatru i počeli spremati ručak. Ali kada se vatra razgorela, na zaprepašćenje kaluđera, ostrvo se počelo pomerati tako brzo da su jedva uspeli preći na brod i odseći konopce. Po povratku kaluđeri su ispričali o čudu koje su doživeli i tako je nastala legenda o ostrvima Svetog Brandana.
Naravno, ta nepostojeća ostrva nisu mogla biti pronađena u okeanu. Isto se dogodilo i sa drugim čuvenim fantastičnim ostrvom Antila, koje se zvalo i ‘’Ostrvo sedam gradova’’. Oslanjajući se na gledišta najvećeg georgafa 15. veka Paola Toskanelija, u postojanje tog ostrva verovao je čak i Kolumbo. U planovima prekookeanskog putovanja u Indiju Kolumbo je računao da će baš na Antilima naći gostoprimljivo sklonište i uporište za nastavak puta na zapad.
Geografi 14. i 15. veka smatrali su da je u Velikom zapadnom moru smešteno još niz fantastičnih ostrva kao, na primer, Brazilija, čiji je naziv prešao na kasnije stvarno otkrivenu Južnu Ameriku kao što je ime Antila prešlo na Antilska ostrva.
Iako su se te fantazije obistinile, ali u sasvim neočekivanom obliku otkrićem mnoštva ostrva i dva kontinenta između Evrope i Azije, dominantnu sliku geografije kolumbovog doba odredili su skolastičari. Oni su, pozivajući se na učenja grčkih mislilaca u određivanju veličine Zemlje i srazmere mora i kopna, zastupali mišljenje da odstojanje između zapadne obale Evrope i istoka Azije nije veliko, jer je svojevremeno Aristotel smatrao da postojanje slonova u Aziji i Africi dokazuje da ovi delovi Zemlje nisu mnogo udaljeni jedan od drugog. Skolastičari su se pozivali i na rimskog filozofa Seneku, koji u svojoj knjizi ‘’Prorodna pitanja’’ piše da odstojanje između Španije i Indije, pri povoljnom vetru, iznosi svega nekoliko dana. Međutim, od svih skolastičara, najveći uticaj na Kolumba je izgleda izvršio francuz Pjer d Etjen svojom knjigom ‘’Slika sveta’’. Ta knjiga je bila Kolumbov priručnik. Ona se i danas nalazi u Kolumbovoj biblioteci u Sevilji sa njegovim svojeručnim zabeleškama na marginama stranica. Verovatno je čitanje te knjige učvrstilo Kolumba u nameri o traženju zapadnog puta u Indiju. nastaviće se
