Izvor: Politika, 07.Jan.2011, 23:06 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Skromni čuvar srpske baštine
Po ugledu na stare kaligrafe i iluminatore Svetozar Pajić tušem je iscrtao vedute fruškogorskih manastira i Patrijaršijski dvor u Sremskim Karlovcima
Sremski Karlovci – Zahvaljujući velikoj stvaralačkoj ljubavi koju mu je Bog usadio u srcu, Svetozar Pajić Dijak, umetnik našeg doba, na svoj način produžava život srpske grafike 18. veka. Po ugledu na vešte crtače i rezače u bakru, kaligrafe i iluminatore, >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << Svetozar je tušem iscrtao 17 pergamentskih listova sa vedutama fruškogorskih manastira i Patrijaršijski dvor u Sremskim Karlovcima. Sjedinjeni, oni čine jedinstvenu mapu danas svih živih manastira na srpskom duhovnom Olimpu.
Izložba „U pohode Svetoj gori fruškogorskoj” ovog umetnika, rođenog 1955. godine u Novom Sadu, po obrazovanju ekonomiste i IT menadžera, premijerno je bila postavljena u Patrijaršijskom dvoru u Sremskim Karlovcima, a tokom novogodišnjih i božićnih praznika priliku da je vide imaju i posetioci Kulturnog centra u Rumi. Fruškogorske manastire Svetozar je nacrtao prema fotografijama koje je snimio Miša Nikolovski tokom 2010. godine, manirom slavih bakropisaca Hristofora Žefarovića i Zaharija Orfelina.
– Njihovi bakrorezi svedočanstvo su kako su Srbi tokom 18. veka negovali zasade iz svoje istorijske otadžbine Kosova, prestonice srpskog umetničkog carstva, s kojeg su stigle mnoge duhovne dragocenosti da se narod ne obestemelji, a pravoslavna vera ne ugasi. Zalaganjem srpskih arhijereja, vlastele i uglednih ktitora manastiri na Fruškoj gori su preuzeli istorijsku misiju svetosavskog pravoslavlja – kaže episkop sremski Vasilije.
Grafike starih majstora, otisnute na svili, lanenom platnu, ili papiru, doprinele su da Srbi očuvaju veze sa svojim zavičajem i majkom crkvom u Peći, ali i da se osnaže i učvrste u narodnom opstanku u tuđoj carevini. Vladika ističe da tu važnu ulogu nastavlja i Svetozar Pajić, koji će poput drevnih pisara – dijaka nekim novim generacijama pokazati kako su fruškogorski manastiri izgledali u vremenu njihove velike obnove.
– Na prostoru svete Fruške gore nekada je bilo više od 40 manastira. Kada se pre više decenija u državi tražilo da se naše svetinje, koje su bile u ruševinama, pretvore u kafane i motele, branili smo ih i odbranili. Sada, kada dođete čak i na mesta gde se samo po naznakama može naslutiti da su bile crkve, osetićete kolika je bila snaga naših otaca i dedova, osetićete koliko duša svakog pojedinca želi da se sjedini sa svojim tvorcem – ističe vladika Vasilije.
Na delima Svetozara Pajića su manastiri Beočin (osnovan krajem 15. veka), Bešenovo (1467), Divša (kraj 15. veka), Grgeteg (1471), Jazak (1736), Krušedol (1509), Kuveždin (oko 1566), Mala Remeta (sredina 16. veka), Novo Hopovo (sredina 16. veka), Petkovnica (sredina 16. veka), Privina Glava (kraj 12. veka), Rakovac (kraj 15. veka), Šišatovac (početak 16. veka), Staro Hopovo (kraj 15. veka), Velika Remeta (sredina 16. veka), Ravanica (sredina 16. veka) i Patrijaršijski dvor u Sremskim Karlovcima (sagrađen između 1892. i 1895).
– Pohvale koje mi upućuju dobronamerni pripadaju starim majstorima: monasima, prepisivačima, iluminatorima, krasnopiscima, slikarima... Ja sam tu samo grešni dijak čiju ruku je vodila božja promisao. Držao sam pero i trudio se da ne izneverim onoga koji mi je dao priliku i dar, pre svega strpljivost. Moja zasluga što su ovi pergamenti pred očima savremenika gotovo da nije vredna pomena – skroman je Svetozar Pajić.
Novosadski kaligraf, za koga istoričar književnosti Vesna Bašić kaže da sigurnom rukom i negovanim ukusom slova preodeva u bujne, razbokorene vinjete, minijature i zastavice, spasavajući ih tako od zaborava, do sada je već tri puta rukopisao „Zakonik cara Dušana”, dva puta u originalu, i rečniku i pismu, a jedanput transkribovano na srpski jezik, kao i „Otkrivenje Jovana Bogoslova”, pošto je bio opčinjen tekstom u kome se govori o poslednjim vremenima.
Svetozar Pajić Dijak započeo je, takođe, i prepisivanje „Miroslavljevog jevanđelja”, knjige koju je pre mnogo vekova knez Miroslav, brat Stefana Nemanje (Svetog Simeona Mirotočivog), naručio za sebe. Najčuveniju knjigu u Srba prepisuje u originalu, vodeći računa o veličini i broju stranica, ukrašavajući slova čak i zlatom, a ovaj veliki bogougodni posao mogao bi da završi već tokom ove godine.
Miroljub Mijušković
objavljeno: 08.01.2011
