Izvor: Večernje novosti, 28.Nov.2014, 00:15 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Kralj birao skupo, Tito voleo aktove
NEMA više tajni o umetničkoj zbirci Dvorskog kompleksa na Dedinju. One su otkrivene u luksuznom dvotomnom i dvojezičnom katalogu, koji je sinoć predstavljen u Belom dvoru. „Katalog državne umetničke kolekcije“ kruna je osmogodišnjeg istraživačkog rada istroičarki umetnosti dr Jelene Todorović i mr Biljane Crvenković. U njemu su sva umetnička dela koja se nalaze u dedinjskim dvorovima. Stvarana od tridesetih do osamdesetih godina 20. veka kolekcija sadrži 315 vrednih umetničkih >> Pročitaj celu vest na sajtu Večernje novosti << dela. Beli dvor krase radovi poznatih umetnika, među kojima su Nikola Pusen, Fransoa Mije, Jan Brojgel, a tu je i portret kralja Aleksandra Prvog, autora Paje Jovanovića. U Kraljevskom dvoru se nalaze dela Šarla Lebrena, Andree Aloviđija, Jakopa Grasija, Ežena Delakroa, Ogistena Pažua, Ivana Meštrovića, Frana Kršinića, Vlahe Bukovca... - U stvaranju umetničke kolekcije ključnu ulogu imale su dve ličnosti čije su ideje i vizije, ali i mogućnosti i interesovanja, oblikovale zbirku evropske umetnosti. To su kralj Aleksandar Karađorđević i njegov brat od strica knez Pavle - kaže Jelena Todorović, jedna od autorki kataloga. Odluke o otkupu umetničkih dela za Kraljevski dvor donosio je isključivo kralj Aleksandar, ali zbirka evropske umetnosti ne bi imala današnje obličje da nije bilo kneza Pavla. - Njegova kolekcionarska interesovanja, veze sa galeristima, muzejima i velikim trgovcima umetničkih dela omogućila su mu da bude odlučujuća ličnost u stvaranju zbirke - objašnjava Todorovićeva. - Mada su finansijske mogućnosti mlade države bile prilično skromne, stvaranje državne umetničke kolekcije bilo je jedan od prioriteta, pa su izdvajana značajna sredstva. Pored toga, u velikim umetničkim centrima Evrope u ambasadama postavljani posebni izaslanici. Tako je Paja Jovanović bio i u Parizu i u Londonu po specijalnom nalogu države i brinuo o umetničkim delima kupljenim za državnu zbirku. Posebnu ulogu u kupovini imala je i firma braće Divin, najprestižnija kuća za trgovinu umetničkim delima prve polovine 20. veka. Oni su imali odlučujuću ulogu u formiranju nekoliko velikih umetničkih kolekcija u Americi i Evropi. Džozefu Divinu je knez Pavle poverio neke od najvažnijih nabavki, kao što je bila kupovina slike „Tri monaha“ Nikole Pusena. Zahvaljujući Divinu kupljeno je i čuveno delo Rembranta van Rijna „Kvint Fibije Maksimus“, kao i „Sveta porodica“ i „Portret mladića“ Palme Vekija, zatim „Otmica Evrope“ Veronezea... Posleratni period obeležila je temeljnija briga o kolekciji, koja je postala deo reprezentativnih objekata pod direktnim nadzorom Kabineta predsednika Josipa Broza. U tom periodu, prevashodno su kupovana dela jugoslovenskih umetnika. Strogo se vodilo računa o tome da umetnici iz svih republika i pokrajina budu zastupljeni. - Ipak, za razliku od dela koja su u tom periodu bila poručivana za novoizgrađene oficijelne prostore, sa temama pregalaštva jugoslovenskih naroda, scenama iz NOB, radovi koji su kupovani za dedinjske dvorove imali su drugačiju tematiku - kaže Biljana Crvenković. - Bile su to pretežno mrtve prirode, aktovi i drugi intimistički prizori. Moguće je da razlog ovakvog odabira leži u nameni objekata - za prijeme i boravak stranih državnika. U tom svetlu bi se mogli tumačiti i otkupi dela Vlahe Bukovca, Hinka Juna, Frane Kršinića i drugih umetnika koji u svojim radovima predstavljaju prizore ženske intime i privatnosti ili senzualnosti i lepote. MEŠTROVIĆ KLjUČNI NA uobličavanju dedinjskog kompleksa bio je angažovan i Ivan Meštrović. Uglavnom je uradio biste koje se nalaze u enterijerima Belog i Kraljevskog dvora. Od umetnika je poručena mermerna skulptura sfinge, o kojoj fotografije iz Vojnog muzeja svedoče da je stajala u blizini Kraljevskog dvora. Oštećena je tokom Drugog svetskog rata, pa je originalni Meštrovićev rad 1957. zamenjen odlivkom u bronzi. - Ključni trenutak u afirmaciji jugoslovenskog identiteta kroz umetnost bilo je Meštrovićevo angažovanje - smatra Biljana Crvenković. - Njegova umetnost predstavljala je sinonim za vizuelno ostvarenje politike jugoslovenstva. Isto tako, mehanizam stvaranja jugoslovenskog identiteta bila je i kupovina slika različitih predela nove države, kao i dela sa predstavama žanr scena iz života Jugoslovena. Osim „Borbe petlova“ Paje Jovanovića, koja je bila izložena u ulaznom salonu Kraljevskog dvora, zidove su krasile i „Tkalje“ Matije Jame, zatim „Savinjska dolina“ Line Crnčić Virant ili radovi ruskih i rumunskih umetnika koji su putovali jugoslovenskim prostorima. DRŽAVNA POLITIKA U dvorskom kompleksu nalazi se i nekoliko dela sa tematikom iz NOB-a, poput grafike Branka Šotre i slike „Prenos ranjenika“ Matije Zlamalika. Ovde se nalazi i skulptura Antuna Augustunčića „Spomenik crvenoarmejcu“, koja je urađena po porudžbini u čast izginulih crvenoarmejaca prilikom oslobođenja Beograda 1944. - Ta skulptura ukazuje na tadašnju državnu politiku i interpretaciju istorije u kojoj je ključno mesto imala sovjetska Crvena armija - tvrdi Biljana Crvenković.
Nastavak na Večernje novosti...
