Izvor: Blic, 16.Nov.2007, 13:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Traju lobi igre iza oltara
Nesumnjivo da godine i zdravstveno stanje patrijarha u visokoj jerarhiji Srpske pravoslavne crkve iznova intenziviraju razmišljanja o eventualnom nasledniku poglavara SPC. Mera ukusa i ogroman autoritet koji patrijarh Pavle uživa u narodu i Crkvi čine da se o ovoj temi javno i glasno ne govori, ali je sasvim izvesno da se raznolike interesne grupe unutar SPC uveliko pripremaju i diskutuju o imenima najozbiljnijih kandidata za tron.
Sagovornik „Blica", inače dobar poznavalac >> Pročitaj celu vest na sajtu Blic << unutrašnjeg života Crkve, objašnjava da upravo poštovanje koje patrijarh Pavle uživa u javnosti i celokupnom srpskom narodu već duže vreme predstavlja svojevrsni kišobran ispod kojeg se u tajnosti vodi borba za preuzimanje primata u SPC. Osnovna linija po kojoj su se episkopi SPC podelili odmah posle potpisivanja Dejtonskog sporazuma je „bosanski i srbijanski" crkveni lobi. Odnos prema ratu, Republici Srpskoj i perspektivama Crkve u novostvorenim državama na prostoru nekadašnje SFRJ, pitanja ekumenizma, odnosno saradnje sa drugim crkvama - osnova su ove podele. Baš tada se u javnosti i prvi put protura zapitanost i zabrinutost povodom patrijarhovog zdravstvenog stanja i spremnosti da vodi SPC.
- Bosanski lobi, predvođen i tada i danas najuticajnijim vladikom zvorničkim Vasilijem (Kačavenda) uspeva da 2000. na Saboru SPC progura odluku da se novi patrijarh, kada dođe vreme, bira dvotrećinskom većinom i da pravo glasa imaju sve vladike koje imaju eparhiju duže od pet godina, sem penzionisanih. Kandidat je mogao biti svaki vladika i postao bi patrijarh osvajanjem dvotrećinske većine. Ako bi dvojica imala isti broj glasova, onda bi se jedno ime vadilo iz šešira. Te 2000. godine od 33 vladike Srpske pravoslavne crkve, čak 18 dolazi sa one strane Drine i jasno je da bi se uz sitno lobiranje relativno lako došlo do dvotrećinske većine - objašnjava naš sagovornik.
Srbijanski lobi 2004. formiranjem Ohridske arhiepiskopije i imenovanjem novih episkopa pravi ravnotežu i 2005. uspeva da na Saboru vrati stari sistem izbora patrijarha. Znači, trojica sa natpolovičnom većinom glasova idu u šešir i bira se jedan. Baš tako je svojevremeno izabran i patrijarh Pavle.
U svetlu ove osnovne podele i danas traju pregrupisavanja unutar SPC. Kod lobiranja za određenog kandidata sve je važno: ko se kako kotira u aktuelnoj vlasti, da li je „grčki i ruski đak", kakav odnos ima prema ekumeni, koliko je tvrd prema Katoličkoj crkvi...
- Gledajući po ovim kriterijumima danas su verovatno najozbiljniji kandidati upravo Amfilohije i Vasilije, mada se za Amfilohija teško može reći da pripada srbijanskom lobiju. Amfilohije je poštovan u Moskovskoj patrijaršiji, njegove su veze sa premijerom Koštunicom poznate, a javna nastupanja više su puta izlazila iz uobičajene crkvene retorike, odnosno izjašnjavao se i o političkim temama, neke stavove čak i kreirao, ocenjuje naš sagovornik. - Ipak, ne treba zaboraviti da unutar crkve veliki ugled imaju i Irinej, Jovan i Lavrentije. Njihova pomirljivost, medijska nepotrošenost i veliki ugled koji imaju u Zapadnoj Evropi trebalo bi da budu veliki aduti. Ali, podseća naš sagovornik, sve što je adut u Evropi, ovde je često bio hendikep.
Sinod i Sabor
Sveti arhijerejski sinod Srpske pravoslavne crkve je najviše telo koje upravlja Crkvom. Čini ga patrijarh koji je istovremeno i predsednik Sinoda i četiri arhijereja koji su članovi i čiji je mandat dve godine.
Sabor je najviše crkveno zakonodavno telo, „skupština SPC", na čija zasedanja se pozivaju vladike iz zemlje i inostranstva.
Članovi Svetog sinoda su pored patrijarha, vladika Hrizostom žički, mitropolit Amfilohije crnogorsko-primorski, episkopi Filaret mileševski, i Hrizostom bihaćko-petrovački. Glavni sekretar Sinoda je protojerej-stavrofor Savo Jović.
Procedura izbora
Patrijarh se bira na izbornom Svetom arhijerejskom saboru i to najkasnije u roku od tri meseca otkad se uprazni patrijaršijski presto. Patrijarh se, po članu 42 Ustava SPC, bira između aktivnih eparhijskih arhijereja koji upravljaju eparhijom najmanje pet godina. Na Saboru mora biti prisutno najmanje dve trećine episkopa. Odsutni arhijereji mogu ovlastiti druge episkope da umesto njih glasaju, s tim da jedan vladika može biti opunomoćen samo za jedan glas. Tajnim glasanjem i apsolutnom većinom biraju se trojica kandidata. Po članu 43 crkvenog Ustava, žrebom se od trojice kandidata koji su dobili najviše glasova bira patrijarh. Svečano ustoličenje je dan kasnije u Sabornoj crkvi u Beogradu, a naknadno u Pećkoj patrijaršiji.
