Izvor: Politika, 03.Dec.2007, 13:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Gde se borila Samanta
Čačak - Samanta Foks, rokerka, starleta i nekad model "Plejboja", proletos je pevala u Čačku i na tome se završila njena istorijska uloga, što se ovog mesta tiče. Neće dobiti mermerni beleg u gradu na Moravi iako je "Njujork tajms" proročki objavio da će je "pogoditi" upravo takva počast.
"U Čačku, jugozapadno od Beograda, planiraju podizanje statue bivšem toples modelu Samanti Foks, Britanki koja je snimila hit pesmu ′Dodirni me′ (′Ja želim tvoje telo′) >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << i koja je zarobila lokalne maštarije nastupajući u gradu", štampano je u jednom od novembarskih brojeva čuvenog dnevnika iz najvećeg grada Amerike.
- Kakva Samanta? - čudi se Velimir Stanojević, predsednik opštine Čačak. Zar da nas buduća pokolenja pamte po tome što smo podigli spomenik nekoj pevačici, a nismo majoru Gavriloviću. To je nemoguće.
Tekst u "Njujork tajmsu" pod naslovom "Balkanci izbegavaju lokalne junake zbog Rokija i Tarzana" od Žitišta, kroz Srbiju, "odlazi" u Mostar. Reporter javlja da je u prvoimenovanom banatskom selu - varošici podignut spomenik filmskom liku Rokiju Balboi, pa veli da će u Međi, na rumunskoj granici, narod graditi obeležje zavičajcu Džoniju Vajsmileru, kasnije Tarzanu s velikog ekrana.
U produžetku priče, Brus Li je dobio spomenik u Mostaru, sad je u skladištu jer je oštećen. Sledi navedeni pasus o planovima Čačana, netačnim čuli smo, i zaključak nekog momka iz Žitišta, koji ceni da, posle ratova od 1990, nijedna ličnost iz SFRJ nije zaslužila bronzanu stražu. I sam reporter se čudi: kako su domoroci za tu počast izabrali baš ličnost, makar filmsku, iz Sjedinjenih Država koje su predvodile bombardovanje Srbije 1999.?
O vezi Foksove i Čačana razmišljao je i izraelski slikar Mihael Blum. Kao da je rastao ispod Jelice i Ovčara, shvatio je duh čaršije koja je kao razbibrigu propratila jedan večernji koncert Britanke u naselju Atenica i šalu o spomeniku. Nikome ne pada napamet da sakuplja novac za njen večni znak. Blum je na 24. slikarski memorijal Nadežde Petrović poslao rad pod nazivom "Glasine": mermerni postament. Tako je umetničkim jezikom saopšteno kako Čačani zamišljaju figuru ženske iz "Plejboja". Doduše, možda je taj ništa kip pomogao imaginaciji američkog reportera da Čačanima pripiše kako više vole holivudske maštarije od zavičajnog majora, koji je, braneći Beograd, ušao u istoriju i bez spomenika u rodnom mestu.
Godine 1994, Milovan Vulović, tada direktor Narodnog muzeja u Čačku, u knjizi "Znamenja slobode" opisao je svaki spomenik na području opštine, razvrstavši ih u tri vremenske oblasti. Ustanici iz bune protiv Turaka imaju šest belega, ratnicima iz Balkanskih i Prvog svetskog rata podignuta su 23 kamena znaka, a borcima iz Drugog svetskog rata 54 u gradu, kao i 101 u ponekom od 58 sela.
Posle nastanka te hronologije, u zgradi Skupštine opštine (1997) postavljena je spomen-ploča sa imenima 30 meštana poginulih u ratovima na području SFRJ od 1991. godine. Zatim su u Katrzi podigli spomen-česmu kao trajno sećanje na umrlog zemljaka. Na mestu Tošin pod Jelicom otkriven je i osveštan spomenik meštanima Jezdine i Pridvorice, nastradalim u Drugom svetskom ratu. Poimence se veli da su 20 žitelja ubili komunisti, a petoricu Nemci. U epitafu se dodaje: "Naši dedovi, očevi, braća, pripadnici JVuO i VKJ, Drugog ravnogorskog korpusa, nevine su žrtve zlog rata 1941-1945. Spomen obeležje podižu porodice i saborci."
To bi zasad bilo 187 spomenika u opštini koja ima tek 117 hiljada stanovnika. Nije zalud rečeno da Balkan "proizvodi" više istorije nego što njegovi narodi mogu da podnesu.
Spomenička povest ovog kraja, razume se, nije okončana. Odbornička grupa DS u Skupštini opštine predložila je da se u gradu podigne obelisk palima u ratovima devedesetih, smatrajući da postojeća spomen- ploča nije dovoljna. Dalje, Erika Ridl (67), iz austrijskog sela Šajdeldorf, letos je došla u Čačak i prvi put zapalila sveću na mestu gde je, kako pretpostavlja, grob njenog oca, koji je ovde poginuo 1944. sa još 50 saboraca iz Vermahta. Predložila je da se mesto gde su bili pokopani obeleži spomen-pločom. Ogranak SPO-a u Čačku smatra da bi to trebalo omogućiti, a SPS odgovara pitanjem: "Zar srpski narod, pored svega što je propatio, mora da se izvinjava Vermahtu i zaboravi streljanje rodoljuba i mladeži?"
[objavljeno: ]
