Izvor: Politika, 06.Feb.2009, 01:37 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Neolitski grad pod Obrenovcem
U Crkvinama nađeni ostaci šest hiljada godina stare naseobine od 500 kuća u kojoj je živelo oko 4.000 ljudi. – Vlasnici imanja zamoljeni da ne oru po neprocenjivom nalazištu
Kada su obrađivali polja, generacije ratara iz Stublina kod Obrenovca nisu znale da prekopavaju kuće svojih dedova iz neolita. Dok su oni bili na njivama, njihova deca su na televiziji gledala epizode „Kremenka” ne pretpostavljajući da im se pravi praistorijski grad nalazi pod nogama. >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << Na samo nekoliko desetina centimetara ispod zemlje u delu tog kraja, poznatom kao Crkvine, nalaze se ostaci naselja iz mlađeg kamenog doba u kojem se, kako veruju stručnjaci, oko 4.000 stanovnika smestilo u 500 kuća. Grad je poznat arheolozima još od sredine prošlog veka, savremena oprema je omogućila intenzivno istraživanje u prethodne tri godine, da bi se u lanjsku jesen i zimu, posle šest milenijuma, ukazali ostaci kuće unutar čijih zidova su sačuvani brojni predmeti iz svakodnevnog života dalekih predaka poput žrvnja za mlevenje žita, žrtvenika, alatki i figurina koje predstavljaju još neidentifikovane likove.
Osim ispitane kuće, koja se, bez obzira na bogate nalaze, smatra jednom od slabije očuvanih, potvrđeno je postojanje barem 100 kuća na nešto više od tri hektara, svega petini ukupne površine naselja. Veličina i brojnost populacije nisu jedino po čemu lokalitet zaslužuje da bude nazvan gradom, budući da je između pravilno poređanih kuća, po svemu sudeći, bio ostavljen prostor i za nekoliko trgova dok su dva rova, verovatno suva, sa severa i juga zaprečavala nadiranje neprijatelja. Sve to daje obrise za ono vreme visoke organizacije životnog prostora i rane urbane arhitekture. Nađeni kućni predmeti spadaju u najsloženije koji su otkriveni u srpskim lokalitetima iz neolita.
– Bili smo izuzetno uzbuđeni kada smo otvorili kuću jer smo uistinu zakoračili u pravo domaćinstvo iz praistorije. Zatekli smo i tkački razboj i tegove kojima su ga opterećivali, dve peći i, prvi put u istraživanjima u Srbiji, potpuno očuvan žrvanj, ugrađen u zid, što je u to doba bio složen građevinski poduhvat. Ispod njega su bili korito dok su pored žrvnja nađeni merica i sito. Deo za koji verujemo da je bio žrtvenik, pokraj kojeg su bili izlivnik i zdela, izvadićemo u proleće i odneti ga na restauraciju – kaže Adam Crnobrnja, iz Muzeja grada Beograda.
Nalaz koji najviše pobuđuje maštu za sada je 46 figurina, svrstanih u kompoziciju još nerazjašnjenog značenja, kao što nisu prepoznati ni likovi koje predstavljaju. Gotovo sve su iste veličine, oko desetak centimetara visoke, sem jedne, koja je malo veća od ostalih i drži predmet nalik malju ili skiptru.
– Očekivana prva pretpostavka je da su to molitvene figure ali sasvim je moguće i da su služile za, na primer, igru. Očito da jedinstvena figura ima posebnu ulogu, mada ne možemo reći kakvu. Sav nađeni pokretni materijal još obrađujemo i, kada završimo, videćemo šta će se pokazati. Ovakve figure su česte u takozvanoj vinčanskoj kulturi, koja je datirana u otprilike isto vreme kada i ovo naselje – kazao je Crnobrnja.
Ovaj lokalitet nije usamljen na prostoru Obrenovca, Mačve i severne Tamnave. Vazdušnom linijom samo nekoliko kilometara daleko od Crkvina nalaze se još tri naselja iz istog perioda, kraja petog i prve polovine četvrtog milenijuma pre nove ere, što je razlog da se nagađa o nekoj vrsti šireg teritorijalnog grupisanja. Nažalost, oni su i dalje neistraženi, ali se Crnobrnja i njegove kolege nadaju da će otkriće u Crkvinama podstaći državu da što više uloži u arheološka ispitivanja okolnog terena. I lokalitet u Crkvinama ima još dva niža, dakle starija sloja sa naseljima koja sežu u davnija vremena. Ovo mesto bi trebalo uskoro da bude zaštićeno kao arheološko nalazište od izuzetnog značaja. Do tada, samo obećanje koje su dali arheolozima, sprečava vlasnike imanja da ne kopaju dublje od 30 centimetara.
Otkriće u Crkvinama je san arheologa i po tome što je bilo potpuno neočekivani dobitak manje značajnog istraživanja. Pre pedesetak godina, stručnjaci su načeli ovaj lokalitet u nadi da će iskopati ostatke srednjovekovne crkve, na čije postojanje upućuje naziv mesta. Nađene su grobne jame s kraja 18. veka, crkve još nema na vidiku, ali je zato iskrsnula metropola iz neolita.
V. Vukasović
[objavljeno: 06/02/2009]
