Izvor: Politika, 15.Jan.2008, 13:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
"Srpski san" na Valings putu
Država Ohajo je priključena Američkoj Federaciji pre 200 godina. Ima 11 miliona stanovnika, od kojih su više desetaka hiljada poreklom Srbi. Seobe Sprske, kao usud koji je stolećima pratio naš narod, kulminirale su polovinom devetnaestog veka. I na početku dvadesetog, preselenjem srpskog stanovništva u prekookeanski kontinent - u "obećanu zemlju"- Ameriku! Balkanski ratovi, Prvi i Drugi svetski rat i ovaj zadnji rat bivših jugoslovenskih naroda, uzrokovali su to srpsko stradanije. Danas >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << se statističke brojke o Srbima u Americi penju na nekoliko stotina hiljada, te sa pravom kažemo da je Amerika druga država na svetu po broju Srba.
Iako je naš narod mahom naseljavao Čikago (par stotina hiljada), veoma je značajna i zanimljiva srpska kolonija u Klivlendu, višemilionskom gradu u državi Ohajo, kojeg je 1796 godine osnovao Mozes Klivlend. Tada je geometar Mozes plaćao jedan ar opustošenog zemljišta 41 cent - za razliku od današnje cene istog zemljišta koja iznosi više hiljada dolara.
Klivlend je izgrađen na prekrasnom jezeru Iri, koje sa komšijskim jezerima na krajnjem severu Amerike čini najjači slatkovodni konglomerat na svetu, pretvarajući ogromnu vodenu masu u čuvenu turističku atrakciju - Nijagarine vodopade - čija silovita penušavost reflektuje dugine boje.
Valjda se sva silina i lepota pomenutih prirodnih fenomena slila u Teslinom umu i stvaralačkom duhu, čiju motivaciju je koristio za prosvetljenje i osvetlenje čitavog čovečanstva. U čast njegovom univerzalnom i multikulturnom delu, Srbi Amerike i Kanade su mu podigli monumentalne spomenike - "Srpske svetionike" - tik uz Nijagarine vodopade.
A prvi Srbi koji su se doselili u Klivlend 1892 godine, (kao i Nikola Tesla) bili su Ličani, rodom iz sela Zalužnice i Vrhovine. Neobrazovani, radili su u teškim uslovima i bili socijalno neorganizovani. Čuvali su "šifkartu"- za povratak na dedovinu. Ali kada su počeli da stiču potomstvo i sahranjuju svoje najbliže, usahnula je ideja o povratku.
"Ta gruda što pokriva našeg mrtvog, ona nas vezuje za zemlju koja nam dotle biješe samo tlo pod nogama. Ta gruda se pretvara u našu otadžbinu, osvećena našim molitvama. Ta gruda objašnjava sve onima koji ovo jos nisu shvatili!"- zborio je poznati evropski pisac Mor.
Razvojem Klivlenda u čvorište plovnih, suvozemnih, železničkih i vazdušnih šuteva za čitavu Ameriku, i izgradnjom prekrasnog Metroparka dužine stotinjak milja, izgradnjom svetski poznatih Klivlend Klinike i Osiguravajućih korporacija, razvojem industrijskih i školskih zona, trgovačke mreže i sportsko rekreacionih zona (u Klivlendu ima oko stotinu golf igrališta), dakle tehnološkim razvojem istih, razvijala se i svest u ovdašnjih Srba o potrebi vlastitog organizvanja. Čiju glavnu ulogu je odigrala Srpska Pravoslavna Crkva u Americi.
Danas je srpska kolonija u Klivlendu, vlasnik dvaju crkava "Sveti Sava", na Brodveju i Valings putu, kao i Manastira "Sveti Marko" u Šefildu. Drugi manastir "Marča" je ženski manastir. Izgrađen je za vreme moga boravka u Klivlendu uz ogromnu materijalnu podršku vlasnika Plejn Dilera, Aleksa Mačeskog, poreklom iz Krajine. Posvećenju pomenutog manastira (čiji je originalni naziv imao u Slavoniji - nastao u vreme Austro-Ugarske) prisustvovao je Patrijarh Srpski Pavle lično!
Inače svi pomenuti kompleksi izmešteni su iz gradske vreve u raskošnom šumskom ambijentu sa atraktivnom hortikulturom i negovanim zelenim travnjacima. Sa dobrim i uslužnim domaćinima koji većinom volontiraju u svom pravoslavnom misionarstvu.
Na pomenutim mestima saborujemo, odlazimo na nedeljne Liturgije, održavamo srpske piknike, proslavljamo Vidovdan i Njegošev dan. Najsvečanije saborovanje se odvija na Badnji dan, kada se u velikoj svečarskoj atmosferi okupi veliki raspoloženog naroda, koji rumenih obraza od popijene vruće kuvane rakije, prima hrastovu grančicu Badnjaka i stručak Božićne slame kao simbol Spasiteljevog rođenja. I venčanja i sahrane se ovde odvijaju po srpskim običajima.
Stečeni srpski kapital nije ni ovde protekao bez srpskih zađevica. Pa je tako prelepa crkva na Valingsu nikla nakon višegodišnjeg "rata" ovdašnjih vernika, dokazivanjem vlasništva prve Crkve čak i na sudu. Tako je čuvena srpska nesloga postala sinonim za tržičnu konkurenciju a "neželjena" druga crkva na Valings putu je postala neka vrsta specifičnog srpskog sna! Taj srpski takmičarski duh stariji su preneli i na svoje mlađe potomke. A mladi kao mladi, ne zanose se previše srpskim snovima. Više vole kompjutere, latinicu od ćirilice, pohađaju američke univerzitete, vole kafiće i američki fast fud (brzu hranu).
Ali i u ovom slučaju postoje izuzetci: fudbalski klubovi "Karađorđe" i "Beograd" okupili su priličcan broj mladih koji u raznim gradovima Amerike i Kanade održavaju godišnje "Srbijade" ili se takmiče u američkim ligama. A ugledni koreografi razvijaju kod mladih osećaj za narodne igre i kola- naročito folklorno društvo "Morava" - koje učestvuje i na festivalima diljem Amerike. Hor "Njegoš" učlanjuje mlade talentovane pevače, a najmlađi naraštaji pohađaju srpsku nedeljnu školu"
Inače sve ove životne, vlasničke, slobodarske, nacionalne i svečarske blagodeti, ovdašnji Srbi su stekli mukotrpnim radom, odricanjem, štednjom, brigom za ugrožene i prognane ili unesrećene, i velikom ljubavlju za familiju i bližnjega svoga! Uz to radeći često duple satnice, subotom i nedeljom, na ekstremno visokim ili niskim temperaturama, noću i danju, zdravi i bolesni.
Jer Amerika je seljačka (farmerska), najradničkija država. Ovde se život odvija veoma brzo i stresno. Što se odražava i na samu američku porodicu. Zato su subote i nedelje za one sretne amere koji tada ne rade, prilika za odlazak na piknike u prirodu, u kupovinu u ogromne molove ili odlazak na liturgijske svečanosti, parti mitinge ili na utakmice "Kevsa", "Braunsa" ili "Indijansa". Za američku elitu je inače kul igrati golf na predivno uređenim terenima ili privatnim avionom odlaziti na ostrva, sa sopstvenom plaćenom poslugom. U Americi "biti kul" ima i drugo značenje, u smislu ulične moći ili prilikom konzumiranja nedozvoljenih srestava. "Kul" su ona deca koja su pre punoletstva napustila svoje roditelje i osamostalila se. Inače ovde deca uživaju ista prava kao i odrasli a naročito su žene pravno zaštićene. Ovde je sistem države važniji od familije i zato su amerikanci veoma uspešni biznismeni. A familije su erozivne i na tankim nogama. Američki san, ipak su postigli samo najuspješniji pojedinci, čija moć se oeća u čitavom svetu i koja je često interesno raspoređena i nema milosti kada su strateški ciljevi u pitanju.
Za razliku od američke, naša prosečna porodica je i dalje konzervativna i tradicionalna - pa su mnogi Srbi u svojim uspešnim domaćinstvima razvili navike svojih predaka (nešto slično kao čuvena etno skupina u Ohaju, Amiši).
Te stare navike naših Srba se manifestuju isto na farmerski način: da posedujemo sopstvene vinograde, vrtove i voćnjake: da pravimo domaća vina i rakiju, pekmez i ajvar, organizujemo kobasicijade i sušimo meso u svojim sušarama uvek za metar višim od propisanih i da širimo našim komšijama razdrazujuće, «nepoželjne» dimove - iako nam to američki zakon zabranjuje!
Ali, ovde nas toliko dugo, pored Tesline energije, i održava upravo taj naš inat, taj borbeni i opozicioni duh!
Miroslav Borojević, Klivlend/Ohajo, SAD
[objavljeno: 15.01.2008.]
