Izvor: B92, 28.Sep.2009, 17:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Rača: Naselje iz gvozdenog doba
Na brdu Gradište u Viševcu kod Rače otkriveno je naselje iz gvozdenog doba, staro između 2.500 i 3.000 godina. Arheolozi kažu da je ovo praistorijsko nalazište najinteresantnije zbog svoje veličine i neobične arhitekture pronađenih zdanja.
Do otkrića je došla ekipa Zavoda za zaštitu spomenika kulture iz Kragujevca koja je u julu počela prva arheološka iskopavanja na lokalitetu Gradište.
Arheološke radove je finansirala opština Rača koja je pokrenula >> Pročitaj celu vest na sajtu B92 << inicijativu da se istraži lokalitet u Viševcu i pronađu ostaci srednjevekovnog utvrđenja koje se pominje u literaturi krajem 19. veka.
Rukovodilac iskopavanja Branka Zorbić kaže da su prvi rezultati bili neočekivani. Umesto ostataka iz srednjeg veka otkriveno je ogromno naselje iz starijeg gvozdenog doba, između hiljadite i petstote godine stare ere.
Nalazište se prostire na površini od 10 hektara, a do sada je arheološki obrađeno 260 kvadratnih metara i na istočnoj i na severozapadnoj padini. Lokalitet je dobro očuvan jer nije goreo, ali su ostaci naselja u znatnoj meri devastirani usled erozije i pada terena, kaže Zorbić.
Sa nalazišta je takođe godinama odnošen građevinski materijal, a bilo je izloženo i prekopavanjima divljih kopača koji su tu tražili blago. Vadili su velike količine keramičkih posuda i odbacivali ih kao nepotrebne. Upravo su te posude bile prvi trag do novog nalazišta u Viševcu.
Zorbić objašnjava da praistorijsko naselje Gradište pripada gradinskom tipu, a to znači da se nalazi na nepristupačnom i strateškom terenu odakle se može kontrolisati šira okolina. Prema rečima arheologa, to je karakteristično i za srednjevekovne lokalitete.
Sem veličine naselja vrlo je interesantna i arhitektura zdanja koja nije viđana na drugim nalazištima iz gvozdenog doba.
"Naišli smo na ostatke jednog velikog objekta sa kružnom konstrukcijom, prečnika između tri i po i četiri metra, na čijoj površini su otisci stubova. U centralnom delu je bio stub prečnika 30 santimetara, a pored njega je još jedan manjih dimenzija. Ivicu objekta prati niz ukopa od tanjih stubova. Oko centralnog kružnog objekta, na udaljenosti od tri do pet metara, nalazi se niz pravilno raspoređenih, takođe, kružnih objekata manjih dimenzija, prečnika do jednog i po metra", priča Zorbić.
Za gradnju su korišćeni materijali tipični za taj praistorijski period. Konstrukcija je od drveta, a podovi su od nabijene zemlje i premazani su fino obrađenom glinom. Temeljne osnove građevina su od lomljenog kamena i keramike.
Arheolozi su pronašli i mnogo delova keramičkih posuda, kao i lonaca većih dimenzija koji su se koristili za čuvanje hrane. Od metalnih predmeta pronađena je jedna fragmentovana sekira od bronze koja potiče iz gvozdenog perioda.
Međutim, na osnovu ovih prvih nalaza ne može se sa sigurnošću reći da su otkrivena zdanja bila namenjena stanovanju. Njihova funkcija ostaje otvoreno pitanje za arheologe. Sudeći po kružnom obliku građevina moguće je da je tu bilo neko kultno mesto, ali to su za sada samo nagađanja, kaže Zorbić.
Ona dodaje da se ne može precizno govoriti ni o etničkoj pripadnosti žitelja Gradišta u gvozdenom dobu, pošto u tom periodu još nije došlo do podele na plemena i narode. Prema njenim rečima, Tribali su bili prvo balkansko pleme koje se vezuje za teritoriju Šumadije i Pomoravlja.
"Pominju se prvi put u V veku stare ere ali je ovo stariji period, pa možemo da kažemo da je to neki etno supstrat iz kojeg su se izdvojili Tribali", priča Branka Zorbić.
Na lokalitetu, inače, nisu pronađeni ostaci srednjevekovnog utvrđenja zbog čega su i započeta iskopavanja. "To ne znači da na njih nećemo naići u daljim istraživanjima na terenu jer na njihovo postojanje ukazuje i jedini predmet iz tog perioda pronađen u praistorijskom sloju. Reč je o dvoperastoj strelici".
"Svi objekti su privremeno konzervirani. Verujemo da ćemo na proleće moći da nastavimo rad, što zavisi od materijalnih sredstava koja treba da obezbede nadležni", kaže Zorbić.
U opštini Rača imaju ideju da se rekonstruiše naselje i napravi muzej na otvorenom. To bi bio i novi segment turističke ponude Viševca kod Rače, poznatog kao rodno mesto vožda Karađorđa.
U međuvremenu, arheološki tim iz Kragujevca detaljno obrađuje i pravi zapise o pronađenim predmetima koji će uskoro biti izloženi na prezentaciji u Rači.
