Izvor: B92, 31.Jan.2014, 09:54 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Otkrivene tajne "bejbibuma" u ranom svemiru
Međunarodna grupa istraživača, među kojima su i naučnici Fizičkog odseka zagrebačkog Prirodosno-matematičkog fakulteta (PMF), prvi put je rekonstruisala “bejbibum” u ranom svemiru, odnosno razvoj najmasivnijih galaksija od ranog svemira.
Rezultate svog istraživanja naučnici su predstavili u časopisu “Astrophysical Journal”, a podatke su prikupili pomoću satelita Hubble, Spitzer, Herschel i raznih drugih teleskopa smeštenih na Zemlji, saopštio je Univerzitet >> Pročitaj celu vest na sajtu B92 << u Zagrebu.
Povezujući podatke snimljene satelitima i teleskopima preko celog elektromagnetnog spektra, od ultraljubičastih do milimetarskih talasnih dužina u COSMOS (Cosmic Evolution Survey) polju na nebeskoj sferi, naučnici su otkrili istoriju stvaranja najmasivnijih galaksija u svemiru od početnog “bejbibuma”, odnosno erupcije rađanja novih zvezda, od izuzetno zbijenog izgleda do njihove krajnje sudbine u džinovskim eliptičnim galaksijama.
Dodaje se da su najnoviji rezultati omogućeni stvaranjem dva reprezentativna uzorka galaksija - zbijenih crvenih i mrtvih eliptičnih galaksija koje žive u razdoblju svemira tri milijarde godina posle Velikog praska i tzv. ispodmilimetarskih galaksija koje sadrže velike količine prašine i intenzivno rađaju nove zvezde i žive u još ranijim fazama svemira.
Objavljeni rad pod vođstvom docenta Vernese Smolčić s Fizičkog odseka PMF-a bavi se tim drugim uzorkom galaksija, odnosno ispodmilimetarskim galaksijama.
Crvene i mrtve galaksije sada su prvi put direktno povezane s ranijom populacijom galaksija koje sadrže velike količine prašine i intenzivno rađaju nove zvezde brzinom od oko hiljadu Sunčevih masa na godinu dana, što je oko hiljadu puta više nego što danas rađa naš Mlečni put.
Zahvaljujući tom radu i ostalim podacima međunarodne grupe istraživača objavljenima u časopisu “Astrophysical Journal”, omogućeno je određivanje veličina zvezdanih masa i brzine stvaranja novih zvezda u ovom važnom uzorku vrlo ranih “prašnjavih galaksija”.
Stručnjaci podsećaju da galaksije rastu sa stvaranjem novih zvezda koje se rađaju iz gasa i prašine smeštenih unutar galaksije. Jedan određeni tip galaksija - tzv. crvene i mrtve galaksije u ranom svemiru, karakteriše brz život i rana smrt. Kada je reč o “umiranju” tih galaksija u ranom svemiru, misli se na činjenicu da su te galaksije završile s rađanjem novih zvezda već tri milijarde godina nakon Velikog praska. Naša galaksija, Mlečni put, još danas, 13,8 milijardi godina nakon Velikog praska, rađa nove zvezde.
Poredeći dva uzorka, autori su otkrili vezu između zbijenih crvenih i mrtvih eliptičnih galaksija kao i prašnjavih ispodmilimetarskih galaksija koje intenzivno rađaju nove zvezde od jedne do dve milijarde godina pre nastanka zbijenih crvenih i mrtvih galaksija.
Opažanja pokazuju da se rađanje zvezda u ovim prašnjavim galaksijama ponaša u skladu s očekivanjima predviđenim za pretke zbijenih crvenih i mrtvih galaksija.
