Izvor: B92, 01.Maj.2009, 21:37 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Arheološki presek evolucije
Arheolozi kopaju kroz glinu sve do geološke granice ispod koje su slojevi stariji od čoveka, iz epoha bića koja su pre njega nastanjivala planetu i čije fosile danas paleontolozi pronalaze i analiziraju. Slična sonda bi se mogla napraviti ne u zemlji, već kroz istoriju razvoja evolucione ideje
Kad arheolozi zakopaju u tlo, putujući naniže, redom prolaze kroz nanose epoha koje su se razvijale jedna iznad druge. Tako se, poput kora i premaza torte, na poprečnom preseku njihovog >> Pročitaj celu vest na sajtu B92 << iskopa – stručno, sonde – vide kulturni slojevi koji su se taložili pod nogama nestalih kultura i civilizacija.
Arheolozi kopaju kroz glinu sve do geološke granice ispod koje su slojevi stariji od čoveka, iz epoha bića koja su pre njega nastanjivala planetu i čije fosile danas paleontolozi pronalaze i analiziraju. Slična sonda bi se mogla napraviti ne u zemlji, već kroz istoriju razvoja evolucione ideje, od Aristotela, preko Darvina, do danas. I kao što arheološka sonda neće na svakom mestu naći iste slojeve, svaki takav presek kroz istoriju evolucije imaće svoje specifi čnosti, praznine i čvorove. No, celokupna slika se može dobiti na isti onaj način na koji fosili iskopani iz zemlje grade delimični lanac koji objašnjava razvoj neke vrste.
1953. GODINA
Na osnovu snimaka X zračenjem Rozalind Frenklin, ove godine su naučnici Džejms Votson i Frensis Krik otkrili strukturu molekula DNK. Otkriće dvostruke zavojnice koja sadrži genetski material pokrenulo je izuzetan razvoj genetike. Uporedo je počelo bujanje genetičkih istraživanja u oblasti evolucije koja su sintetičku teoriju evolucije učvrstila kao egzaktnu teoriju.
1942. GODINA
Usred Drugog svetskog rata izlazi obimno i važno delo Moderna sinteza u kome se prvi put izlaže sintetička teorija evolucije, koja je objedinila dotadašnja suprotstavljena gledišta o evoluciji kao borbi za opstanak i promenama vrsta kao posledici mutacija u nasleđivanju. Njen tvorac je Džulijan Haksli (1887–1975), unuk "Darvinovog buldoga” Tomasa Hakslija, jedan od brojnih slavnih intelektualaca iz ove porodice, koji je proslavljen ne samo kao evolucioni biolog već i kao prvi direktor UNESCO-a i osnivač organizacije World Wildlife Fund.
1859. GODINA
Bez sumnje, ovo je godina preloma, kad jednu civilizaciju smenjuje druga. Engleski prirodnjak Čarls Robert Darvin (1809–1882) te godine objavljuje Poreklo vrsta (Origin of Species by Means of Natural Selection), kojim je utemeljena nova teorija o živom svetu – Teorija evolucije. Prvo izdanje knjige je prodato, navodno, za samo nedelju dana.
1831. GODINA
Mladi Čarls Darvin, koji posle neuspeha na studijama medicine, pohađa teologiju u Kembridžu, tokom letnjeg raspusta te godine, zahvaljujući prijateljima sa kojima proučava takozvanu prirodnu istoriju, dobija poziv da krene na put oko sveta brodom Njegovog veličanstva Bigl. Petogodišnje putovanje u kabini Bigla, zajedno sa ćudljivim kapetanom Robertom Ficrojem, omogućiće da u dalekim zemljama sakupi vanrednu kolekciju bioloških uzoraka. Smatra se da je Darvin do svog osnovnog koncepta došao nakon povratka sa puta, najverovatnije između 1837. i 1839. godine.
1815. GODINA
Poznati francuski prirodnjak i akademik Žan-Batist Lamark (1744–1829), objavljuje Histoire naturelle des animaux sans vertèbres, u kojoj u sedam tomova objašnjava prvu celovitu, ali netačnu teoriju evolucije.
1795. GODINA
Francuski anatom i zoolog Žorž Kuvije (1769–1832) shvata da su neobične kosti koje su pronađene na reci Mesi u Holandiji pripadale nekom drevnom gigantskom reptilu, dugom bar 14 metara.
1735. GODINA
Taksonomija biljaka i životinja kakvu danas poznajemo prvi put se pojavila u delu Systemae Naturae, koju je napisao švedski botaničar Karl Line (1707–1778), verovatno jedan od najslavnijih biologa svih vremena. Mada pod uticajem Aristotelovog učenja o prirodnom stanju, Line je postavio temelje za proučavanje razlika i sličnosti u živom svetu, koji se i danas koriste u biologiji.
1551. GODINA
Švajcarski prirodnjak Konrad Gesner (1516–1565) započinje objavljivanje svog petotomnog atlasa životinja Historia animalium, bogato ilustrovanim delom u kome su bile sabrane sve tada poznate vrste, koje je steklo široku popularnost u celoj Evropi, utemeljujući zoologiju. Pored opisa običnih evropskih životinja, u njoj su se nalazile priče o čudnim zverima iz drugih delova sveta, poput nosoroga ili slona, a Gesner je u ovo delo ugradio i fantastična bića, kao što je jednorog.
869. GODINA
Prema legendi, u Basri u Iraku se početkom te godine srušila ogromna biblioteka i usmrtila arapskog fi lozofa koji se zvao Abu Utman Amr Ibn Bahr El Kinani El Fukami El Basri, poznat kao El Jahiz (781–869), slavnog zbog svoje velike mudrosti i spisateljskog umeća ne samo u Basri i Bagdadu, nego u čitavom arapskom svetu. El Jahiz
je napisao sedmotomnu enciklopediju Kitab El Hajavan, što znači "Knjiga životinja”, u kojoj je opisao više od 350 različitih vrsta, što je prvo istinsko naučno delo koje se nedvosmisleno bavi transformacijama živog sveta. El Jahiz je uveo nove pojmove kao što su lanac ishrane, uticaj sredine i borba za opstanak, kao i pogled na promene osobina životinja pod uticajem okruženja u kom žive.
58. GODINA P.N.E.
"Od pamtiveka rat se tako vodi, nerešen nikad, među osnovama, sad tu, sad tamo sile životne pobeđuju il’ klonu u porazu”, piše rimski pesnik i fi lozof Lukrecije Kar u spevu O prirodi stvari, odnosno De rerum natura, koji, uz mnogo drugog, daje i prvi evolucionistički pogled na razvoj živog sveta (citat u prevodu Anice Savić-Rebac).
343. GODINA P.N.E.
"Životinje se međusobno razlikuju po načinu ishrane, ponašanju, navikama i po svojim delovima”, zapaža grčki fi lozof Aristotel (384–322. p.n.e) tokom posete ostrvu Lezbos 343. godine pre nove ere, kad počinje pisanje prve knjige svog devetotomnog Opisa životinja (Historiai Animalium). Ispostaviće se da će, tokom sledeća dva milenijuma, ova knjiga, sa vrlo detaljnim opisima ogromnog broja vrsta životinja, osujetiti svaki pokušaj da se živi svet drugačije razume od Aristotela. Aristotel je hijerarhijski klasifi - kovao životinje u takozvanu Scala naturae iz koje je proistekla "lestvica života”. Hrišćani su toj skali iznad nežive materije, biljaka, životinja i ljudi, dodali anđele, arhanđele i na vrhu – Boga.
Piše: S. Bubnjević
Nedeljnik "Vreme" od najnovijeg 956. broja (30. april 2009), počinje izdavanje svog podlistka - Vreme Nake. Svaki poslednji broj Vremena u mesecu će imati, za sada, 8 strana posvećenih aktuelnim temama iz nauke. Podlistak možete pratiti na sajtu www.vreme.com/nauka.
