Izvor: B92, 28.Apr.2012, 12:50   (ažurirano 02.Apr.2020.)

Srce - pumpa života

Srce je središnji deo kardiovaskularnog sistema, mišićna pumpa koja svojim ritmičkim kontrakcijama omogućava stalni protok krvi kroz sva tkiva i tako obezbeđuje normalnu razmenu materija.

Pišu: Jagoda Plavšić i dr Gradimir Joksimović / VIVA

Smešteno u sredogruđu (medijastinumu), srce jedne osobe ima veličinu sličnu njenoj stisnutoj pesnici, dok težina varira od 300-350 grama kod muškaraca do 250-300 grama kod žena.

Srce je izgrađeno od specifičnog >> Pročitaj celu vest na sajtu B92 << mišićnog tkiva čiji je rad regulisan autonomno („okidač” za kontrakcije se nalazi u zidu pretkomore - SA ili sinoatrijalni čvor), a trpi uticaje vegetativnog nervnog i endokrinog sistema. Svakoga dana srce se kontrahuje oko 100.000 puta, pri čemu svakoga minuta srce oko 5 litara krvi.

Ovaj šuplji mišićni organ podeljen je mišićnim zidom na funkcionalno različitu levu i desnu stanu - u medicini se često koriste izrazi „levo” i „desno” srce. Svaka strana deli se dalje na dva dela - manji je pretkomora (atrium), a veći komora (ventrikulum). Elastične opne - srčani zalisci (valvule) regulišu prolaz krvi iz pretkomore u komoru.

Koronarografija

Kontrastni radiološki pregled koronarnih krvnih sudova predstavlja dijagnostičku proceduru koja je zlatni standard za dijagnozu koronarne bolesti. Koronarografija se izvodi u sterilnim uslovima.

Tokom ove procedure punktira se neka od velikih arterija nakon što je pacijent dobio lokalnu anesteziju, obično femoralna arterija (u preponi) a može se uraditi i preko radijalne i brahijalne arterije (na ruci).

Preko igle za punkciju u arteriju se uvodi žica, preko nje se uvodi dilatator sa šitom preko koga se vrši izmena katetera. Kateter dolazi do početka koronarne arterije unutar aorte, a onda se špricem koji je na drugom kraju katetera ubrizgava kontrastno sredstvo na bazi joda. Snimanje ne traje dugo, a pacijent je sve vreme svestan . U timu koji izvodi koronarografiju učestvuje lekar, dve sestre instrumentarke, jedan rendgen tehničar i jedan bolničar.

Oni imaju ulogu ventila, jer propuštaju krv u jednom smeru, iz pretkomore u komoru, gde rastući pritisak krvi zatvora srčane zaliske i onemogućava vraćanje krvi. Slične valvule postoje i u velikim arterijskim krvnim sudovima (aorta i plućna arterija), koji primaju krv iz srčanih komora.

Oboljenjima srca u medicini, pored lekara opšte medicine, bave se i specijalisti kardiologije, koja je grana interne medicine i specijalisti kardiohirurgije. Najčešće oboljenja srca je koronarna bolest, odnosno ishemijska bolest srca koja obuhvata grupu bolesti srca koje nastaju usled smanjenog protoka krvi kroz srčane arterije. U česta oboljenja svrstavaju se još i povišeni krvni pritisak (arterijska hipertenzija), poremećaji srčanog ritma (aritmije), kao i stečena oboljenja zalistaka. Urođene anomalije srca su relativno retke, ali se obično javljaju u težem obliku, kao kombinovane srčane mane.

Koronarna bolest srca

Pod ovim pojmom podrazumeva se sindrom čiji je glavni uzrok smanjen protok krvi kroz srčane arterije, a u korenu ovih poremećaja je ateroskleroza.

Kao posledica koronarne bolesti srca javlja se insuficijencija, odnosno stanje u kojem srčani mišić ne dobija potrebnu količinu kiseonika. U razvijenim zemljama ishemijska bolest srca je najčešći uzrok smrti.

Angina pektoris predstavlja najčešću manifestaciju hronične ishemijske bolesti srca i najčešće se opisuje kao „bol u grudima”. Manifestuje se osećanjem nelagodnosti, težine, pritiska, stiskanja ili bola u predelu grudne kosti ili na širem pojasu (leđa, unutrašnja strana ruku, predeo želuca). Često, ovaj osećaj se meša sa lošim varenjem.

Najčešće kardiohirurške intervencije

Koronarni bajpas je hirurška intervencija u opštoj anesteziji koja se zasniva na stvaranju premošćenja pomoću kojih se zaobilaze suženja i zapušenja krvnih sudova srca. Za premošćavanje se najčešće koriste sopstveni krvni sudovi - površne vene nogu ili arterije zida grudnog koša.

Perkutana transluminalna koronarna angioplastika (PTCA) podrazumeva širenje koronarne arterije na mestu suženja, kako bi se ponovo uspostavio normalan protok krvi. Tokom čitave intervencije pacijent ostaje budan. Kroz instrumente na ovaj način se mogu plasirati baloni (balon dilatacija) ili kod težih suženja stentovi (cevčice sposobne da se šire koja pridržavaju zid krvnog suda i održavaju protok krvi kroz otvoreni krvni sud).

Valvuloplastika je hirurška intervencija u opštoj anesteziji kojom se vraća normalan oblik i ventilna funkcija oštećenih zalistaka srca i velikih krvnih sudova, ili se zalisci u celini zamenjuju veštačkih zaliscima ili ventilnim mehanizmima.

Angina pektoris se najčešće manifestuje u dva oblika - stabilnom i nestabilnom. Stabilnu anginu pektoris karakteriše bol u grudima koji je predvidiv i prisutan je samo tokom fizičkog opterećenja ili ekstremnih emocionalnih stresova, a nestaje sa odmaranjem. Nestabilna angina pektoris je ozbiljniji poremećaj, jer može da najavi srčani udar.

Bol kod nestabilne angine javlja se češće, traje duže ili se javlja kod i najmanje aktivnosti, a obično ga nije moguće predvideti. Takođe, ovaj bol može biti izazvan i lekovima, nestabilan je i može dovesti i do srčanog udara. Poseban tip pektoralne angine i Princmetalova angina, oblik bolesti koji se javlja tokom odmora, spavanja pri izlaganju niskim temperaturama.

Akutni infarkt srčanog mišića predstavlja izumiranje dela srčanog mišića zbog naglog prestanka cirkulacije kroz neku od arterija koje ishranjuju srce. Akutni infarkt je poslednja faza i samo jedan od oblika u razvoju koronarne bolesti (ishemijska bolest srca), ali on može biti i prva manifestacija koronarne bolesti! U našoj zemlji srčani udar je i vodeći uzrok umiranja u opštoj populaciji.

Akutni infarkt miokarda prate različiti simptomi, od kojih je najvažniji bol. Bol se javlja najčešće ujutru, posle fizičke aktivnosti, obilnog obroka ili kada je hladno. Bol je lociran iza grudne kosti, veoma je jakog intenziteta a po karakteru liči na stezanje, pečenje ili čak cepanje u grudima.

Bol u infarktu traje preko pola sata i obično je jači i duži od svih dotadašnjih napada ukoliko je pacijent ranije već imao napade bolova u grudima. Bol se najčešće širi u levo rame, levu ruku ili donju vilicu. Može biti praćen obilnim preznojavanjem, naglo nastalom slabošću i malaksalošću i gušenjem, tj. osećajem nedostatka vazduha i vrlo često jakim strahom od smrti.

EKG

Elektrokardiogram (EKG) je grafički prikaz fluktuacije voltaže koju izaziva miokard tokom srčane aktivnosti. Oštećenje strukture ili funkcije miokarda, odnosno sprovodnog sistema može pokazati promene koje se registruju na EKG. Međutim, normalni EKG zapis može se naći kod teško oštećenog srca, a neretko se viđaju i patološki EKG zapisi kod sasvim normalnog srca.

Zbog toga EKG nalaz može pravilno da tumači jedino stručnjak koji ga procenjuje u sklopu sa celokupnom kliničkom slikom. EKG je od posebne važnosti u prepoznavanju aritmija i poremećaja u provođenju impulsa, infarkta miokarda, zadebljanja komora i pretkomora, delovanja lekova, metaboličkih promena, zapaljenja srčane ovojnice (perikarditis) i urođenih oboljenja srca.

Međutim, bol kao simptom može biti i odsutan (pogotovu kod pacijenata sa dijabetesom) i tada ostali prateći simptomi mogu ukazivati da se radi o infarktu miokarda.

U slučaju pojave ovakvog bola prva mera koju treba preduzeti je prestanak aktivnosti koja je dovela do bola, stavljanje nitroglicerina pod jezik i brzi kontakt sa ovlašćenim medicinskim osobljem. Veoma je korisno sažvakati jednu tabletu (300 mg) Andola.

Po dolasku medicinskog osoblja treba se striktno pridržavati njihovih saveta. Pravovremeno ukazana pomoć je od vitalnog značaja. Oporavak od infarkta miokarda je višestepen. U prvih nekoliko dana potrebno je mirovanje, zatim se započinje proces rehabilitacije.

Svim bolesnicima koji su imali infarkt treba uraditi koronarografiju (invazivna kardiološka dijagnostika) posle čega se donosi odluka o daljem načinu lečenja: nastavak medikamente terapije, operacija na krvnim sudovima srca (tzv. baj-pas) ili ugradnja stentova u koronarne arterije.

Foto: dream designs / FreeDigitalPhotos.net

Nastavak na B92...