Izvor: Blic, 30.Jun.2008, 12:37 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Tornjevi i soliteri slika prošlih vekova
Novi Sad danas ne bi imao druge tornjeve sem crkvenih da šezdesetih godina prošlog veka nisu godinu za godinom nicali soliteri viši od 10 spratova, u koje je useljavan veliki broj stanovnika, ali koji su služili i kao ideološka reklama razvoja komunističke Jugoslavije. Posle mnogo godina te visoke zgrade služe kao odrednice za kretanje kroz grad, strancima, ali i Novosađanima.
Novi Sad nema građevine poput Ajfelove kule, ili oblakodera "Empajer stejt bilding", ali pošto >> Pročitaj celu vest na sajtu Blic << se nalazi u ravnici, njegovi tornjevi se vide iz velike udaljenosti. Primera radi, s Fruške gore, ili s Petrovaradinske tvrđave, mogu se videti svi gradski tornjevi. Istoričar umetnosti Vladimir Mitrović kaže da su prvi tornjevi u Novom Sadu podignuti u 18. i 19. veku, kada su se zidale pravoslavne i katoličke crkve.
- Teško je proceniti koji je toranj prvi podignut, jer su tokom vremena, i posle bombardovanja 1849. godine, crkve obnavljane, ili ponovo zidane. Mislim da je prvo podignut toranj Saborne crkve nakon bombardovanja. Potom su obnavljane ili zidane Uspenska i Almaška crkva i, naravno, crkva Imena Marinijog, odnosno Katedrala kako je Novosađani zovu - kaže Mitrović.
Danas je to manje važno, ali se pretpostavlja da se svojevremeno srpski i mađarsko-nemački živalj takmičio čija će crkva biti viša i lepša. Pozitivno je što je iz tog nadmetanja Novi Sad dobio građevine kojima se i danas ponosi. Kada je krajem 19. veka sagrađen Magistrat, bila je to najviša zgrada na čijem vrhu se nalazila vatrogasna osmatračnica i zvono Matilda.
- U to vreme i decenijama kasnije, u Novom Sadu nije bilo dozvoljavano podizanje zgrada viših od pet spratova. Danas zgrade retko kad prelaze sedam ili osam spratova i mislim da je to dobro - priča Mitrović.
Od početka 20. veka pa do šezdesetih godina u Novom Sadu nije podignut skoro nijedan toranj, izuzimajući Vatrogasni dom u Jovana Subotića i Belu lađu - Banovinu Dragiše Brašovana, čija je kula bila vidljiva iz svih delova grada.
- Tek početkom urbanizacije, početkom šezdesetih, Novi Sad dobija prve solitere-tornjeve, koji su s jedne strane služili da omoguće smeštaj velikog broja stanovnika, ali i da se pokažu snaga industrije i razvoj tadašnje Jugoslavije. Soliteri su podizani zahvaljujući razvoju tehnike gradnje montažnih zgrada - navodi istoričar umetnosti Vladimir Mitrović.
U godinama kada je počela gradnja Limana i potom Novog naselja, nicale su nove visoke zgrade. Među prvima su sagrađene kule na početku Fruškogorske ulice, a potom i dve kod stadiona FK Vojvodine (oko 1962). Nedaleko od njih, na uglu Bulevara oslobođenja i Bulevara cara Lazara će se sagraditi poslovna zgrada "Agrovojvodine" (1965).
- Tadašnja vlast solitere nije pravila samo kao stambene, već i kao poslovne zgrade, pa se pored "Agrovojvodine" u skoro isto vreme dižu i "Dnevnikova" zgrada na Bulevaru oslobođenja i zgrada Radničkog univerziteta u Vojvođanskih brigada koja sada stoji kao kostur nakon požara 2000. godine. Pre njih je 1961. sagrađena je zgrada Glavne pošte na Bulevaru Mihajla Pupina - kaže Mitrović.
Bile su to desetospratnice, a uskoro će početi da se prave i zgrade od 17 i 18 spratova, i one će do danas ostati najviše zgrade u Novom Sadu. Od 1968. do 1974. će se graditi tri visoke kule kod Železničke stanice, a u isto vreme vojska će za svoje potrebe sagraditi tri kule iste spratnosti na keju nedaleko od Žeželjevog mosta.
- Dosta visokih zgrada biće podignuto u Novom naselju na Bulevaru Jovana Dučića i Limanima. Međutim, sedamdesetih se staje sa gradnjom solitera i ponovo počinje gradnja zgrada do osam spratova. Od visokih zgrada krajem osamdesetih završena je samo zgrada "Aper hotel" u Univerzitetskom gradu i soliteri sa crvenim kapicama na samom kraju Limana IV - kaže Mitrović.
No, vreme zidanja visokih zgrada nije zauvek prošlo, a primer za to je Zonedova zgrada na Subotičkom bulevaru. Najavljena je i gradnja poslovnog solitera na mestu sadašnjih teniskih terena kod "Spensa".
Kula sa satom je toranj
Iako kula sa satom na Petrovaradisnkoj tvrđavi nije visoka građevina, zbog mesta na kojem se nalazi, ona predstavlja neku vrstu tornja. Prema Mitrovićevim rečima, sat nije visok, ali kako se nalazi na mestu koje se može videti iz svih delova grada, može se reči da i on predstavlja novosadski toranj.
