Izvor: Blic, 12.Nov.2007, 13:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Škole imale i svoj bioskop
Novi Sad je imao grčke i latinske, mađarske, pravoslavne i srpske škole, kao i jednu školu „za ženskinje". U njima su se obrazovale čitave generacije ličnosti važnih za istoriju grada, ali i države. Zgrade u kojima su radile škole, osim što su tehnički osavremenjene, i danas izgledaju isto, a u njima su čuvena Karlovačka, gimnazije „Jovan Jovanović Zmaj" i „Svetozar Marković", te ETŠ „Mihajlo Pupin".
- Kad učenici prvi put uđu u školu >> Pročitaj celu vest na sajtu Blic << i vide crveni tepih na stepeništu nije im svejedno. Zgrada neminovno ostavlja snažan utisak na učenike i tako podstiče svest o važnosti škole koju upisuju, ali i osećaju pripadnosti važnoj instituciji - priča Nada Domazet, profesorka istorije u Gimnaziji „Jovan Jovanović Zmaj". Njena koleginica, profesorka srpskog jezika Mirjana Grdinić na to dodaje da je za sve gimnazijalce važna tradicija, pa samim tim i zgrada u kojoj se škola nalazi.
- Koliko je istorija zgrade i škole bogata i značajna može se delom videti iz bogate kolekcije školskog muzeja - napominje profesorka Grdinić.
Kako i ne bi, kad su školu osnovale, zatim gradile i u nju išle neke od najznačajnijih ličnosti u istoriji Srbije. Školu je osnovao Sava Vuković pre skoro 200 godina „da bude ista kao i karlovčka i da tu za svagda ostane". Bezmalo vek kasnije, uz nesebičnu novčanu pomoć barona Miloša Bajića, u čiju čast i danas na zgradi stoji natpis zahvalnosti, izgrađena je nova zgrada i to na mestu ge je najpre bila latinska, zatimPravoslavna osnovna škola, da bi konačno prerasla u Veliku gimnaziju. Za njen rad, pak, vezuju se imana Pavla Šafarika, Đorđa Natoševića i Isidora Bajića.
Sagovornice „Blica" s ponosom ističu da se u Jovinoj gimnaziji tradicionalno stiču osnovna znanja, a da učenici oduvek izlaze spremni da razmišljaju svojom glavom. Da je tako, kažu one, potvrđuje i činjenica da su učenici bili i Nenad Čanak, Maja Gojković, Gordana Čomić, vladika Porfirije, glumac Petar Kralj, prvi čovek „Egzita" Bojan Bošković i mnogi drugi.
Gimnazija „Svetozar Marković", kojoj stari i novi đaci tepaju kao „Svetina", baštini stogodišnju prosvetarsku tradiciju zgrade u Njegovševoj ulici. Prvobitno je na tom mestu izgrađena parterna zgrada za 250 učenica Ženske građanske škole, da bi deceniju kasniji bio dozidan sprat i useljena Državna ženska gimnazija i skoro 1.000 učenica, mađu kojima je bila i proslavljena naučnica Mileva Marić Ajnštajn. „Svetinu" gimnaziju, mnogo kasnije, završiće novinar Dušan Bogdanović, estradne zvezde Nataša Bekvalac i Ksenija Mijatović, te sportistkinja i zlatna olimpijka Aleksandra Ivošev.
- Identiteta Svetine gimnazije nema bez poznavanja istorije zgrade u kojoj smo - smatra Tatjana Vukadinović, direktorka jedne od najvećih gimnazija u Srbiji. Kako ističe, vrednost zgrade određuju decenije tokom kojih je iz nje izlazila intelektualna elita.
- To nije samo zgrada, već škola - kategorična je ona.
Među novosadskim školama, svojom monumentalnošću posebno se izdvaja Mađarska katolička gimnazija izgrađena 1912. godne u stilu secesije. Ni decenija nije prošla, u tu zgradu, nakon Prvog svetskog rata, smeštena je Državna ženska učiteljska škola sa internatom, da bi 1935. godine postala mešovita. O veličini škole najbolje govore podaci da je imala poseban internat za devojke, bioskop, baštu, voćnjak, park, pčelinjak, pa čak i zoološki vrt. Od 1983. godine tu je smeštena Elektrotehnička škola „Mihajlo Pupin", najveća ustanova tog tipa na Balkanu.
Skandali
Malo se zna da su izgradnju nove zgrade Velike srpske pravoslavne gimnazije, današnje Gimnazije „Jovan Jovanović Zmaj", uporno pratili skandali. Hronike beleže da se 1899. godine tokom radova na školi srušio jedan od venaca sa zgrade i ubio dva radnika. Javno je okrivljen arhitekta Vladimir Nikolić, a pravi uzrok smrti neimara bio je loš kvalitet materijala. Loš materijal je korišćen jer su osnivači hteli, a na kraju i uspeli u nameri, da njima ostane bar deo od tada enormnih 100.000 forinti koje je za gradnju priložio baron Miloš Bajić.
Karlovačka gimnazija
Karlovačka gimnazija je ostavila neizbrisiv trag na razvoj Novog Sada. Osnovana je još 1790. godine kada su Srbima dodeljenja grđanska prava, na inicijativu mitropolita Stefana Stratimirovića i uz pomoć trgovca Dimitrija Anastasijevića Sabova i njegovih 17.140 forinti u zlatu i srebru. Gimnazija je prvih sto godina delovala u staroj zgradi Latinske škole, a kroz njene učionice prošlo je više od 18.000 učenika. Na temeljima te zgrade, podignuta je današnja, reprezentativna zgrada. U novoj zgradi škole su, između ostalih, pozavršavali Sima Milutinović Sarajlija, Jovan Sterija Popović, Branko Radičević, Vasa Stajić, Dejan Medaković, Borislav Mihajlović-Mihiz i Vida Ognjenović. Zato se i danas može čuti da đaci upisuju Karlovačku gimnaziju sa rečima „kada je završim sa ponosom ću to reći i oni koji je nisu završili će mi zavideti". Gimnazija je nedavno proslavila 216 godina postojanja.
