Izvor: Politika, 02.Okt.2013, 15:01 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Zloupotreba krivičnog prava
Ne može se oglasiti krivim za krivično delo niko za preduzetu radnju koja u to vreme nije bila predviđena kao krivično delo
Evropska zajednica je dugo kritikovala našu inkriminaciju koja je označena u Krivičnom zakoniku kao krivično delo zloupotreba službenog položaja iz člana 359 KZ. Ta kritika je bila opravdana, a i nije samo poticala spolja, budući da je i domaća pravnička javnost dizala svoj glas protiv rešenja sadržanih u toj krivičnopravnoj normi.
>> Pročitaj celu vest na sajtu Politika <<
Najzad, izmenama i dopunama Krivičnog zakonika od 24. 12. 2012. izvršeno je brisanje „odgovornog lica“ u inkriminaciji označenoj kao zloupotreba službenog položaja. Dakle, od tada izvršilac ovog krivičnog dela može biti samo službeno lice, a ne više i odgovorno lice.
Međutim, kada je u pitanju odgovorno lice zakonodavac je uveo novu krivičnopravnu odredbu koja se zove zloupotreba položaja odgovornog lica –član 234 KZ. Pri tome je zakonodavac u odredbi člana 112 tačka 5 odredio pojam odgovornog lica, navodeći ko se sve u pravnom licu ima smatrati odgovornim licem. Dakle, na taj način smo dobili dva krivična dela.
Na prvi pogled izgleda kao da ovakva pravna situacija ne stvara nikakve probleme, ali stvari ne stoje tako. Naime, naša tužilaštva su nakon navedenih izmena u Krivičnom zakoniku izvršila prekvalifikaciju krivičnih dela, na taj način što su sva optužena lica za zloupotrebu službenog položaja iz člana 359 KZ sada optužena na osnovu istog činjeničnog supstrata za krivična dela zloupotrebe položaja odgovornog lica iz člana 234 KZ. Pri tome tužilaštva smatraju da je to u redu i da se postupci mogu nesmetano nastaviti po izvršenoj prekvalifikaciji krivičnog dela, iako nijedan od optuženih u tim slučajevima nije mogao izvršiti navedeno krivično delo zloupotrebe položaja odgovornog lica. Kako i zbog čega nije mogao da izvrši novo krivično delo?
Polazeći od opšteg načela zakonitosti da niko ne može biti krivično odgovoran niti mu se može izreći kazna ili druga krivična sankcija za delo koje pre nego što je učinjeno u zakonu nije bilo određeno kao krivično delo, niti mu se može izreći kazna ili druga krivična sankcija koja zakonom nije bila propisana pre nego što je krivično delo učinjeno, jasno je da svako suprotno ponašanje od navedenog načela predstavlja zloupotrebu krivičnog prava koju vrši država prema pojedincima.
Za konkretnu životnu situaciju to znači da nijedno lice kome se sada prekvalifikacijom krivičnog dela stavlja na teret krivično delo koje u vreme izvršene radnje nije bilo predviđeno kao krivično delo ne može odgovarati za krivično delo koje kao takvo nije bilo određeno u zakonu.
Drugim rečima, ne može se oglasiti krivim za krivično delo niko za preduzetu radnju koja u to vreme nije bila predviđena kao krivično delo. Pri tome je nevažno što je u vreme preduzete radnje postojalo u Krivičnom zakoniku krivično delo zloupotreba službenog položaja, koje je slično krivičnom delu.
Optuživati pojedince kao odgovorna lica u nekom pravnom licu, za činjenja koja u vreme njihovog preduzimanja nisu bila predviđena zakonom kao krivična dela, predstavlja najgrublje kršenje principa zakonitosti, inače univerzalnog načela krivičnog prava.
Krivičnim pravom štiti se život čoveka i druge osnovne društvene vrednosti, u koje spadaju razna ljudska prava i slobode. No, i pored takve zaštitne funkcije krivičnog prava, postoji potreba da se građani zaštite od samog krivičnog prava. Otuda princip zakonitosti predstavlja garanciju da se svako tim načelom štiti od zloupotrebe krivičnog prava.
Ako se u našoj pravosudnoj praksi pojavljuju tendencije kršenja načela zakonitosti u krivičnom pravu, onda je to ogroman korak nazad u procesu uspostavljanja vladavine prava. Državni organi (tužilaštvo i sudovi) moraju se pridržavati tog univerzalnog načela zakonitosti, kako se država i društvo u celini ne bi stigmatizovali kao nedemokratski i zbog toga bili izolovani od svih civilizovanih društvenih zajednica.
Nema društvenog interesa koji se može pojaviti kao važniji od poštovanja načela zakonitosti. Naprotiv, to načelo je iznad svih drugih interesa; ono je princip koji se bezuslovno mora sprovoditi u život. Bez toga naša država ulazi u sumrak pravne države, koja će biti izolovana u svim delatnostima i odnosima od strane većine država u međunarodnoj zajednici.
Polazeći od naše spoljne politike i ogromnih napora da se naša zemlja integriše u EU, razumno je očekivati da naše pravosuđe postupa u skladu s načelom zakonitosti u krivičnom pravu, jer bez takvog držanja naša zemlja trajno gubi priliku za integraciju bilo u EU, bilo među civilizovane demokratske zemlje.
Advokat
Slobodan Šoškić
objavljeno: 02.10.2013.
