Izvor: Radio Televizija Vojvodine, 12.Apr.2019, 13:40 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Žitomislić, svedok istorije tri nacije kraj Neretve
Manastir Žitomislić u Bosni i Hercegovini otvorio je nedavno vrata Muzeja u kojem je izloženo kulturno-istorijsko blago ovog zdanja od 16. do 18. veka. Time je manastir, koji pripada Eparhiji zahumsko-hercegovačke i primorske Srpske pravoslavne crkve, nastavio da svedoči savremenoj istoriji našeg naroda u novom istorijskom kontekstu života tri vere i nacije na ovim prostorima.
Vekovni duhovni i kulturni centar Srba, manastir Žitomislić pljačkan je i spaljivan nebrojeno >> Pročitaj celu vest na sajtu Radio Televizija Vojvodine << puta, a 1992. godine srušen je do temelja.
Danas, 27 godina kasnije, i dalje je nezaobilazno stecište poklonika, turista i slučajnih prolaznika na putu ka Jadranskom moru.
Manastir Žitomislić (Blagoveštenje Presvete Bogorodice iz 15. veka, obnovljen 1563. godine), pamti karavane brojnih civilizacija a vršnjak je čuvenog, obližnjeg Starog mosta na Neretvi u Mostaru.
Monaško bratstvo manastira predvodi iguman Danilo Pavlović, koji se iz vojvođanske ravnice i rodnog Vršca pre 20 godina preselio u Hercegovinu, kako bi obnovio manastirsko zdanje i život u njemu.
Iz dvorišta crkve na brdu, okružen stoletnim borovima i novim maslinjacima, iguman gleda na selo Žitomislić i put koji preseca manastirsko imanje i vinograd.
Sagledava, kaže, ispreplitanu trpnju i istoriju naroda ovih prostora, toliko puta upečatljivo opisanu u delima nobelovca Ive Andrića.
Uprkos svim patnjama ovog naroda kroz vreme, kaže, životi ljudi ne smeju da budu obeleženi samo sukobima, već i obnavljanjem života, porodica, prijateljstava, mostova i manastira...
"Manastir ima svoju istoriju, koja je dosta tužna i prati istoriju našeg naroda na ovom prostoru. A život bi trebao da bude lep. Da ga učinimo lepim, i da ima poruku", poručuje iguman Danilo u razgovoru za Tanjug.
Upravo sa ovakvim životnim i duhovnim stavom, sa trojicom monaha u Žitomisliću, godinama radi na obnovi manastira, nacionalnog spomenika BiH.
U Prvom svetskom ratu, podseća, monasi manastira su mučeni i hapšeni od strane Austrougarske vlasti, u Drugom ratu manastir je doživeo veliku tragediju, monasi su pobijeni od strane NDH, a zatim su ga Nemci zapalili, odnete su dragocenosti, uništena bogata biblioteka...
Nekoliko godina nakon Drugog rata, prvi put u dugoj istoriji ove svetinje, došle su monahinje, obnovile ga, nakon čega sledi period nekoliko decenija mirnog života.
Zatim, dolaze 90-te i rat na prostoru bivše Jugoslavije.
Ni manastir, podseća iguman, nije pošteđen.
"Prvi put u istoriji, do temelja je porušen", priziva sećanje na to vreme, iguman Danilo.
Kako se JNA povlačila sa prostora Hercegovine, sa njom i srpski narod koji je brojao oko 30 hiljada duša samo u Mostaru, tako su i monahinje spašavale manastirsku riznicu, prenoseći kulturno-istorijsko blago u Beograd...
Nedugo potom, hrvatske vojne snage su manastir zapalile a zatim su ga dinamitom do temelja porušili.
Deset godina kasnije, 2002. počela je izgradnja, pa su crkva i konaci autentično restaurirani.
Manastir je završen 2005. godine, kada ga je osveštao patrijarh Pavle sa episkopima Srpske pravoslavne crkve.
"Obnovom manastira, obnovili smo ne samo naš monaški život, već i život ljudi oko nas, čiju smo sudbinu delili", kaže starešina Žitomislića.
Zbirka Muzeja sadrži srpske, ruske i italo-kritske ikone neprocenjive vrednosti, iz perioda od 16. do 18. veka, među kojima se svojom lepotom ističe ikona Bogorodice.
Prema mišljenju istoričara umetnosti, u pitanju je najvredniji eksponat, jedan od četiri takva u svetu, a delo je ikonopisca Andreja Ricosa.
U tek otvorenom muzeju, izložena je i rukom pisana bogoslužbena knjiga iz 14. veka "Minej za septembar".
Bogata postavka još čeka svog zvaničnog kustosa, ali i stavljanje ovog zdanja na zvaničnu listu muzeja u Bosni i Hercegovini.
Iguman Danilo objašnjava da su Mostar, a pokraj njega i manastir Žitomislić, paradigma istorije nemirnog prostora Hercegovine na kojem se susreću tri konstitutivna naroda, i njegovog neizdefinisanog političkog i kulturnog života.
"A, manastir svedoči da smo upućeni jedni na druge. Svedok je istorije našeg naroda i čitavog istorijskog konteksta u kojem danas boravimo".
Četvoricu monaha ove zadužbine nastale zahvaljujući vlastelinskoj porodici Miloradović-Hrabren, čeka još posla, obnova starog bunara, rekonstrukcija kamene staje u gostionicu za turiste, kojih je iz godine u godinu sve više.
Prolaze kroz ove krajeve, kao nekada trgovački karavani iz celog sveta, svraćaju u manastir Žitomislić, 30 kilometara od prve jadranske plaže, na bogatu lekciju istorije i kulture Bosne i Hercegovine.
Nastavak na Radio Televizija Vojvodine...
