Izvor: Blic, 03.Nov.2009, 11:50 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Zaslužuju cveće, a dobijaju škrabotine
U Beogradu postoji više od 300 spomen ploča i spomenika koji su izgrađeni posle Drugog svetskog rata. Kao po nekom pravilu, spomenici i obeležja postavljeni su u svakom delu Beograda, na svako mesto koje je bilo značajno tokom borbi za oslobođenje prestonice. Međutim, 65 godina kasnije, bledi, zapušteni i išarani spomenici jedino su što odvuče pogled prolaznika.
Spomenik "Palima u narodnoj revoluciji” koji se nalazi u centru Zemuna, na Avijatičarskom >> Pročitaj celu vest na sajtu Blic << trgu ispred Komande vazduhoplovstva, postavljen je 1954. godine. Svakog 22. oktobra, predstavnici opštinskih vlasti polažu vence na spomenik, koji je iz godine u godinu u sve gorem stanju. Išaran grafitima, odlomljene mermerne ploče, prljav i zarastao u koren, ostavlja veoma ružan utisak na posetioce. Prema Odluci Grada Beograda o održavanju spomenika na teritoriji prestonice, o svakom spomeniku ili skulpturi koji nije proglašen za kulturno dobro, zadužena je gradska opština na čijoj se teritoriji spomenik nalazi.
- Opština Zemun je angažovala 850 hiljada dinara za uređenje tog spomenika. Revitalizacija podrazumeva građevinsko zanatske radove, kao i radove na uklanjanju grafita. Spomenik je poslednji put obnovljen 1986. godine. Postupak nabavke je u toku i revitalizacija će početi u najskorije vreme - kažu u Opštini Zemun.
Zapušteni i išarani
Osim spomenika u Zemunu, veliki broj obeležja antifašističke borbe su u veoma lošem stanju. Iako je proglašen za kulturno dobro, spomenik koji se nalazi na Bežanijskom groblju je u katastrofalnom stanju. Huligani su sa vrha spomenika koji obeležava 8.000 streljanih logoraša skinuli petokraku. Neodržavanje, vandalizam i nebriga ljudi uništili su još nekoliko spomenika.
Spomenik kosmajskom partizanskom odredu na Kosmaju, bio je nekad glavno mesto okupljanja Beograđana, a sada se zbog potpuno zapuštenih prilaza ne može ni stići do njega. Spomenik u Draževcu koji simbolizuje 139 streljanih napukao je po sredini i samo što se nije srušio. Sigurno jedno od najzapuštenijih obeležja borbe protiv okupatora Beograda je spomen park u Jajincima, gde je streljano čak 80.000 žrtava. Uništeni mobilijari i instalacije, išaran grafitima, popucale ploče i bespravna gradnja, sadašnja su slika parka Jajinci, utvrđenog kulturnog dobra. Skoro identična situacija je i u Malom Požarevcu, naselju u Sopotu, na mestu gde je izgrađen spomenik streljanim logorašima iz Banjičkog logora.
Počela sanacija
Kako objašnjavaju u Zavodu za zaštitu spomenika Beograda, stručnjaci su obišli spomenike antifašističke borbe i zaključili da su skoro svi spomenici u veoma lošem stanju. Zbog toga, napravljen je elaborat u kom su istaknute potrebne mere sanacije za svaki ugroženi spomenik.
- Predali smo projekte za uređenje spomenika u Bežanijskoj kosi, Ralji, ali i Jajincima, gde smo prošli prvu fazu rekonstrukcije. Najveći problem je nedolično ponašanje ljudi, koji bacaju smeće i uništavaju spomenike.
Međutim, postigli smo dogovore sa nekim institucijama, među kojima nam je najviše pomoglo Ministarstvo rada i socijalne politike. Uz sve napore zaposlenih u Zavodu, pokušaćemo da u što skorije vreme obnovimo sve spomenike koji su izgrađeni posle Drugog svetskog rata – objašnjavaju u Zavodu za zaštitu spomenika.
Zapuštene i spomen ploče
Nakon oslobođenja Beograda, na svim zgradama koje su bile značajne tokom borbi, postavljen je jedinstvena spomen ploča u obliku cveta. Međutim, mnoge ploče su propale, neke su skinute, a nekima, kao što je na Rudarsko geološkom fakultetu, potrebna je obnova.
Drugačiji
Za razliku od istočnih zemalja, gde je glavna ideja vojnik u borbi, tenk ili socijalistički vođa, u Beogradu su spomenici građeni po ugledu na modernu umetnost i nemaju realističnu poruku.
- Spomenici su spoj najmodernije umetnosti i ideologije. Jedan od najlepših je Spomenik palim pilotima kod hotela „Jugoslavija". Međutim, tokom istorije, izmenilo se tumačenje spomenika, pa su u poslednje vreme spomenici antifašističke borbe često na meti vandala - objašnjava istoričar Predrag Marković.
