Izvor: Radio Televizija Vojvodine, 17.Dec.2008, 01:37   (ažurirano 02.Apr.2020.)

Vremeplov: Rođen kralj Aleksandar Karađorđević

Na današnji dan, 1888. rođen je kralj Aleksandar I Karađorđević - Kralj Ujedinitelj. Od 1921. do 1929. vladar Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca, od 1929. do 1934. Jugoslavije. Školovao se u Švajcarskoj, Rusiji i na francuskoj vojnoj akademiji Sen-Sir. Postao je prestolonaslednik 1909. umesto starijeg brata Đorđa, a od 1914. kao regent vladao je Srbijom u ime bolesnog oca kralja Petra I. Bio je na čelu Vrhovne komande Srpske vojske u pobedonosnim ratovima od 1912. do 1918. u kojima je >> Pročitaj celu vest na sajtu Radio Televizija Vojvodine << ispoljio izuzetnu hrabrost. Postao je kralj Srba, Hrvata i Slovenaca 6. novembra 1921. nakon smrti kralja Petra I. Ubijen je Marselju 9.oktobra 1934. Atentat u Marselju, u kojem je ubijen i šef francuske diplomatije Luj Bartu, organizovali su hrvatski teroristi - ustaše, uz podršku Musolinijeve Italije. Dalja pozadina nije nikada rasvetljena, postoji nekoliko oprečnih teza. Pasoš pronađen kod ubice izdat na ime Petra Kelemana, bio je Čehoslovački.

Danas je sreda, 17. decembar, 352. dan 2008. Do kraja godine ima 14 dana.

1531. - Papa Klement VII naredio je da u portugalskoj prestonici Lisabonu otpočne delatnost inkvizicije.

1538. - Papa Pavle III isključio je iz rimokatoličke crkve engleskog kralja Henrija VIII, koji je prethodno sebe proglasio poglavarom Anglikanske crkve.

1718. - Engleska je objavila rat Španiji.

1749. - Rođen je italijanski kompozitor Domeniko Čimaroza, autor živahnih bufo-opera rokoko stila, od kojih je najpoznatija "Tajni brak". Napisao je i više oratorijuma.

1778. - Rođen je engleski hemičar Hamfri Dejvi, predsednik Kraljevskog učenog društva u Londonu, koji je pomoću elektrolize prvi dobio natrijum, kalijum i kalcijum u elementarnom obliku. Dokazao je da je hlor hemijski element, da je dijamant čist ugljenik, da neke kiseline ne sadrže kiseonik. Pronašao je rudarsku lampu i otkrio električni luk.

1788. - Pod komandom maršala Grigorija Potemkina, Rusi su potukli Turke i zauzeli crnomorski grad Očakov.

1794. - U Beču je prestao da izlazi srpski list "Slavjano-serbske vedomosti" koji je 1792. pod uticajem Dositeja Obradovića pokrenuo Stefan Novaković. Cilj lista bilo je širenje "istine o otečestvu i prosvešćenije roda našega". List je imao pretplatnike u Pešti, Budimu, Sent Andreji, Novom Sadu, Oseku, Trstu i Veneciji, širom Podunavlja, a prodavan je i u Vlaškoj, Rusiji. Zapavši u dugove, Novaković je prodao štampariju, pa je list prestao da izlazi.

1830. - Umro je južnoamerički revolucionar, vojskovođa i državnik Simon Bolivar, vođa borbe za nezavisnost Južne Amerike od Španije, koji je posle niza vojnih pobeda nazvan "El Libertador de la Patria" (Oslobodilac otadžbine). Nezavisnost Venecuele proglasio je 1811. a od 1812. do 1825. predvodio je pobunjeničku vojsku protiv Španaca i potukao ih je u više od 200 bojeva. Oslobodio je Venecuelu, Ekvador, Panamu i Peru i izabran je za predsednika Kolumbije i Bolivije koja je po njemu dobila ime. Njegovu životnu zamisao, osnivanje federacije južnoameričkih republika, omela su trvenja vladajućih slojeva i otpor SAD i Britanije. Optužen da je hteo da se proglasi monarhom, povukao se s vlasti 1830. i ubrzo je umro.

1894. - U Beogradu je Lovačko udruženje donelo prva lovačka pravila u Srbiji, kako bi bila očuvana korisna divljač i potpomognuto "umnožavanje blagorodne divljači".

1903. - Braća Vilbur i Orvil Rajt izvela su prvi uspešan let avionom u istoriji vazduhoplovstva. Njihova letilica "Flajer I" je nad peščanim dinama blizu mesta Kiti Houk u Severnoj Karolini, SAD, poletela četiri puta, zadržavši se pritom najduže u vazduhu 59 sekundi.

1922. - Poslednji britanski vojnici napustili su Republiku Irsku.

1939. - U zalivu La Plata kod Montevidea u Drugom svetskom ratu potonuo je nemački bojni brod "Admiral Graf fon Špe", čiji se kapetan Hans Langsdorf zbog toga kasnije ubio. Nemački brod, koji je prethodno tokom gusarskog krstarenja u južnom Atlantiku i Indijskom okeanu potopio devet trgovačkih brodova, četiri dana ranije su u pomorskoj bici teško oštetile tri britanske krstarice.

1971. - Indijsko-pakistanski rat zbog Istočnog Pakistana (sadašnji Bangladeš) okončan je predajom 90.000 pakistanskih vojnika.

1973. - Arapski islamski teroristi ubili su 32 ljudi na aerodromu u Rimu.

1983. - U požaru u jednoj diskoteci u Madridu poginulo je 83 ljudi.

1985. - Vojna vlada Ugande i njeni gerilski rivali ugovorom su podelili vlast i okončali petogodišnji građanski rat.

1989. - U Rumuniji su izbile masovne demonstracije protiv režima Nikolae Čaušeskua. Nemiri koji su počeli u Temišvaru i Aradu ubrzo su preneti u Bukurešt i na celu zemlju. Vojska i politička policija "Sekuritate" su u početku krvavo gušili nerede, zavedeno je i vanredno stanje, ali je posle višednevnih demonstracija i sukoba, pošto je vojska stala na stranu pobunjenika, svrgnut režim Čaušeskua. Njemu je zatim ubrzano suđeno i zajedno sa suprugom Elenom je streljan u dvorištu jedne vojne kasarne u Trgovištu. Prvobitno je procenjeno da je u nemirima poginulo više od 5.000 ljudi, ali je naknadnim proverama brojka svedena na oko 150.

1989. - Prve direktne predsedničke izbore u Brazilu posle 29 godina dobio je Fernando Kolor de Melo.

1990. - Na prvim demokratskim izborima u Haitiju populistički sveštenik Žan Bertran Aristid izabran je za predsednika.

1992. - Skupština Republike Srpske usvojila je Deklaraciju o završetku rata. Umesto Predsedništva, Skupština je ustanovila funkciju predsednika RS i za prvog predsednika izabrala je Radovana Karadžića.

1994. - Prilikom obaranja američkog vojnog helikoptera iznad Severne Koreje jedan pilot je poginuo, a drugi se spasao katapultiranjem.

1995. - Na izborima za Državnu dumu, Donji dom ruske skupštine, Komunistička partija Ruske federacije dobila je najviše glasova među 43 partije i politička bloka, osvojivši 158 od 450 mesta.

1996. - Generalna skupština Ujedinjenih nacija je za novog generalnog sekretara svetske organizacije s petogodišnjim mandatom izabrala diplomatu iz Gane Kofija Anana, koji je stupio na dužnost 1. januara 1997. zamenivši egipatskog diplomatu Butrosa Galija, čiji su reizbor sprečile SAD.

1996. - Pobunjenici peruanskog levičarskog gerilskog pokreta "Tupak Amaru" zauzeli su japansku ambasadu u Limi, zapretivši da će pobiti 490 talaca ukoliko vlastu Perua ne oslobode iz zatvora njihovih 300 saboraca.

1997. - Ukrajinski putnički avion srušio se u planinskoj oblasti na severu Grčke, što nije preživeo niko od 70 ljudi u letilici.

1997. - Tabo Mbeki je nasledio Nelsona Mandelu kao predsednik južnoafričke vladajuće partije Afričkog nacionalnog kongresa.

1998. - SAD su, podržane Velikom Britanijom, otpočele četvorodnevne vazdušne udare na Irak, čije su mete - kako je zvanično objašnjeno - bili nuklearni, hemijski i biološki irački vojni potencijali.

2005. - Makedonija je dobila status zvaničnog kandidata za članstvo u EU.

2007. - Okružni sud u Beogradu doneo je Odluku o rehabilitaciji Dragoslava Stojanovića, slikara, karikaturiste i novinara. Sud je utvrdio da je Stojanović "bio žrtva progona i nasilja iz političkih i ideoloških razloga zbog čega je likvidiran 1945". Stojanović, rođen u Aranđelovcu 1890. bio je saradnik lista "Ošišani jež", autor je poznatog zaglavlja s ježom koji se ogleda u ogledalu. U međuratnom periodu radio je u beogradskom listu "Vreme" i predavao dekorativno slikarstvo na Umetničkoj školi u Beogradu. Godine 1942. nakon povratka iz logora u Nirnbergu, radi u listu Nedićeve vlade "Novo vreme". Streljan je 1945. zbog plakata "Majko Srbijo pomozi" koji je vlada Milana Nedića, naručila kako bi uticala na javnost Srbije s ciljem zbrinjavanja izbeglica iz ustaške Hrvatske, što je okarakterisano kao saradnja "na polju propagande sa nemačkim fašističkim okupatorom".

Nastavak na Radio Televizija Vojvodine...