Izvor: Radio Televizija Vojvodine, 26.Jan.2010, 01:46   (ažurirano 02.Apr.2020.)

Vremeplov: Potpisan Karlovački mir

BEOGRAD - Na današnji dan 1699. godine potpisan je Karlovački mir, kojim je nakon 16 godina vojevanja okončan Veliki bečki rat (1683-1699). Mirom koji su u Sremskim Karlovcima sa Osmanskim carstvom sklopile Austrija, Rusija, Poljska i Venecija, Turci su izgubili Ugarsku, Slavoniju, Liku i Baniju, zadržavši severno od Save i Dunava samo Banat i deo Srema do Mitrovice. Venecija je dobila delove Dalmacije (zaleđe) Boku Kotorsku do Risna i Moreju (Peloponez).

Danas je utorak, 26. januar, >> Pročitaj celu vest na sajtu Radio Televizija Vojvodine << 26. dan 2010. Do kraja godine ima 339 dana.

1500. - Španski moreplovac Visente Janes Pinson otkrio je Brazil.

1788. - Britanski brodovi s prvim naseljenicima iz Engleske, uključujući grupu zatvorenika, uplovili su u zaliv Botani Bej u Australiji gde su osnovali koloniju.

1823. - Umro je engleski lekar Edvard Džener, pronalazač vakcine protiv velikih boginja. Uočio je da ljudi zaraženi kravljim boginjama ne dobijaju velike boginje ni u vreme epidemija i posle dve decenije rada 1796. razvio je vakcinu, koja je ubrzo u celom svetu prihvaćena kao pouzdana zaštita od smrtonosnih velikih boginja.

1827. - Peru je okončao uniju s Kolumbijom i proglasio je nezavisnost.

1841. - Proglašen je britanski suverenitet nad Hong Kongom, šest dana pošto je Kina prinuđena da ga ustupi Velikoj Britaniji. Zvanično britansko kolonijalno ime Hong Konga bilo je Viktorija.

1880. - Rođen je američki general Daglas Makartur. U Drugom svetskom ratu bio je komandant američkih trupa na Dalekom istoku i u ime SAD u septembru 1945. bio je sapotpisnik kapitulacije Japana. Potom je postavljen za komandanta savezničkih snaga u toj zemlji a na početku rata u Koreji komandovao je snagama UN, ali je smenjen u aprilu 1951. zbog namere da rat prenese na teritoriju Kine.

1885. - Sudanski ustanici Muhameda Ahmeda Abdule, koji se proglasio mahdijem (vođa islama), potukli su Britance, zauzeli Kartum, pogubili engleskog generala Čarlsa Gordona i osnovali samostalnu državu. Tek 1898. britansko-egipatska vojska generala Horejša Kičenera pobedila je sudanske snage. Sudan je bio pod vlašću Londona do 1. januara 1956.

1891. - Umro je nemački inženjer Nikolaus August Oto, koji je 1861. napravio prvi benzinski motor, a 1876. izumeo je četvorotaktni motor sa unutrašnjim sagorevanjem, poznat kao "Oto motor".

1905. - Kod Pretorije u Južnoj Africi otkriven je "Kalinan", najveći dijamant u svetu, težak 3.106 karata.

1918. - Rođen je rumunski diktator Nikolae Čaušesku, koji je preuzeo vlast 1965. postavši generalni sekretar vladajuće KP Rumunije. Učvrstio se 1967. kad je izabran za predsednika Državnog saveta, a 1975. postao je predsednik Rumunije i ubrzo je izgradio snažan kult ličnosti, oslanjajući se izrazito na političku policiju. Posle decembarske pobune građana 1989. kojoj se ubrzo pridružila vojska, zbačen je s vlasti i 25. decembra je, posle tajnog suđenja, streljan sa suprugom Elenom.

1924. - U Sovjetskom Savezu je drugi Svesavezni kongres Sovjeta odlučio da Lenjinovo telo bude očuvano balsamovanjem. Takođe je odlučeno da u njegovu čast negdašnja prestonica carske Rusije Petrograd (do 1914. Sankt Peterburg) bude preimenovan u Lenjingrad.

1925. - Rođen je američki glumac i režiser Pol Njumen. Snimio je 60-ak filmova, među kojima su i čuvena ostvarenja "Mačka na usijanom limenom krovu", "Buč Kasidi i Sandens Kid", "Žaoka". Devet puta je bio nominovan za Oskara, a dobio ga je 1986. za glavnu mušku ulogu u filmu "Boja novca". Druge uloge: "Dugo toplo leto", "Slatka ptica mladosti", "Nasilje", "Sudija za vešanje", "Pakleni toranj", "Bafalo Bil i Indijanci", režija - "Rejčel, Rejčel", "Uticaj gama zraka na sablasne nevene".

1927. - Rođen je srpski glumac Živojin Žika Milenković. Pozorišnu karijeru započeo je u rodnom Nišu, a nastavio je u Beogradskom dramskom pozorištu, u kojem je radio do penzionisanja. Igrao je u preko 150 pozorišnih predstava, oko 30 filmova i više od 300 televizijskih emisija.

1934. - Potpisan je desetogodišnji nemačko-poljski Pakt o nenapadanju, prekršen 1. septembra 1939. napadom nacističke Nemačke na Poljsku, čime je otpočeo Drugi svetski rat.

1935. - Izašao je prvi broj NIN-a. Nakon 26 brojeva "Nedeljne informativne novine" su zabranjene, septembra 1935. obnovljeni NIN pojavio se januara 1951. i postupno je postao ugledan i respektabilan magazin, neka vrsta sinonima za ozbiljnu nedeljnu štampu kod Srba.

1942. - Iskrcavanjem u Severnu Irsku, prvi američki vojnici u Drugom svetskom ratu, stigli su u Evropu. Jedini otvoreni front tada u Evropi bio je - Istočni, uz delatnost nekolicine pokreta otpora, od kojih je najjači bio u Jugoslaviji. Trupe SAD uključile su se direktno u borbena dejstva, na evropskom kontinentu, 1943. napadom na Italiju, tj. Siciliju.

1947. - U avionskoj nesreći u Danskoj poginuo je švedski prestolonaslednik Gustav Adolf, iza kojeg je ostalo petoro dece, uključujući sadašnjeg kralja Švedske Karla XVI Gustava.

1950. - Indija je proglašena republikom u okviru Britanskog komonvelta.

1965. - Hindu je postao zvanični jezik Indije, što je izazvalo nemire na jugu zemlje gde se on manje koristi, pa je vlada Indije u februaru 1965. odlučila da u zvaničnoj upotrebi ostane i engleski.

1972. - Posle eksplozije podmetnute bombe, iznad Srbske Kamenice u Češkoj, pao je avion JAT-a tipa DC-9 koji je leteo na liniji Kopenhagen-Beograd. U tom terorističkom aktu, za koji su okrivljeni hrvatski teroristi - ustaše, poginulo je 28 putnika i članova posade, a pad sa 10.160 metara čudom je preživela stjuardesa Vesna Vulović.

1973. - Umro je američki filmski glumac rumunskog porekla Edvard Robinson, koji se proslavio ulogama gangstera u kriminalističkim filmovima, ali je ispoljio i talenat komičara. Filmovi: "Mali Cezar", "Tigrova čeljust", "Kid Kalabed", "Neočekivani dr Gliterbauz", "Čitav grad priča", "Dvostruka odšteta", "Žena na prozoru", "Rt Largo", "Nasilje", "Zeleno sunce".

1977. - Jugoslavija i Španija zaključile su Sporazum o uspostavljanju diplomatskih odnosa i otvaranju diplomatskih misija u Madridu i Beogradu na nivou ambasada.

1993. - Savet bezbednosti UN usvojio je Rezoluciju 802 kojom je osuđen napad Hrvatske na Republiku Srpsku Krajinu, i zahtevano je povlačenje hrvatskih snaga sa zauzetih delova teritorije pod zaštitom Unprofora, a Srbima je naloženo da vrate teško naoružanje pod kontrolu snaga UN.

1994. - Rumunija je postala prva bivša članica Varšavskog ugovora s kojom je NATO potpisao dokument "Partnerstvo za mir".

1996. - Senat SAD odobrio je sporazum START-2 o smanjivanju broja američkih i ruskih strateških nuklearnih raketa.

2000. - Više od godinu dana pošto je DNK test ukazao na mogućnost da je nekadašnji predsednik SAD Tomas Džeferson imao sina s njegovom crnom robinjom Seli Hemings, Džefersonova fondacija je priznala da je on bio otac jednog a možda i svih šestoro njene dece.

2001. - Zemljotres u zapadnoj indijskoj državi Gudžarat usmrtio je najmanje 18.000 ljudi.

2003. - Američka teniserka češkog porekla Martina Navratilova (46) osvojila je sa indijskim teniserom Leanderom Paesom titulu na otvorenom prvenstvu Australije u konkurenciji mešovitih parova, postavši najstariji teniser koji je osvojio jedan gren slem turnir.

2004. - Umro je srpski glumac Mihajlo Paskaljević "Bata", koji je široku popularnost stekao nizom uloga u humorističkim televizijskim serijama i u filmskim komedijama poput "Sumnjivog lica", "Diližanse snova" i filma "Silom otac". Upečatljive kreacije u pozorištu ostvario je kao kapetan Jerotije u "Sumnjivom licu" Branislava Nušića i Estragon u drami "Čekajući Godoa" Semjuela Beketa.

2008. - Umro je Žorž Habaš, osnivač (1967.) i dugogodišnji vođa palestinske marksističke organizacije Narodni front za oslobođenje Palestine (PFLP). Rođen je u Lodu, na današnjoj teritoriji Izraela, u porodici pravoslavnih Palestinaca. Postao je izbeglica 1948. Završio je medicinu na Američkom univerzitetu u Bejrutu i bio jedan od osnivača Arapskog nacionalnog pokreta ranih pedesetih. Čitavog života protivio se pregovorima s Izraelom, i distancirao se od Jasera Arafata, kada je on septembra 1993. potpisao privremeni mirovni sporazum s Izraelom. Habaš je preživeo nekoliko atentata, ali je ostao delimično paralizovan.

Nastavak na Radio Televizija Vojvodine...