Izvor: Radio Televizija Vojvodine, 25.Mar.2010, 01:46   (ažurirano 02.Apr.2020.)

Vremeplov: Jugoslavija pristupila Trojnom paktu

NOVI SAD - Na današnji dan 1941. godine Jugoslavija je u Beču potpisala protokol o pristupanju Trojnom paktu. Nepuna dva dana potom, vojnim udarom oboreni su vlada i regent, princ Pavle Karađorđević. Tome su prethodile masovne demonstracije u Beogradu i drugim srpskim gradovima, koje su izazvale bes u Berlinu. Nemačka je već 6. aprila, u ranu zoru, bez objave rata, počela napad na Kraljevinu Jugoslaviju bombardovanjem Beograda.

Danas je utorak, 25. mart, 84. dan 2010. godine. Do >> Pročitaj celu vest na sajtu Radio Televizija Vojvodine << kraja godine ima 281 dana.

1196. Veliki župan Raške Stefan Nemanja predao je vlast drugorođenom sinu Stefanu, a ne prvencu Vukanu. Na odluku je presudno uticalo to što je u Vizantiji 1195. na presto došao car Aleksije III, čija je ćerka Evdokija bila udata za Stefana, ali i Nemanjina procena da je Stefan sposobniji da upravlja državom. Pod prvim srpskim kraljem Stefanom, krunisanim 1217. zbog čega je nazvan Prvovenčani, Srbija je uz državnu zadobila i crkvenu samostalnost. To je zasluga najmlađeg Nemanjinog sina Rastka, koji se oko 1192. zamonašio i uzeo ime Sava. On je 1219. izdejstvovao autokefalnost Srpske pravoslavne crkve, izdigavši je na rang arhiepiskopije.

1807. U Engleskoj je zabranjena trgovina robljem. 1821. Grci su na Peloponezu počeli ustanak protiv Turaka koji je, posle 12 godina, završen priznavanjem nezavisnosti Grčke.

1844. Proglašen je Prvi srpski građanski zakonik, koji je odigrao značajnu ulogu u pravnom i društvenom životu Srbije. Ukinut je 1945. dolaskom novog, komunističkog poretka.

1867. Rođen je italijanski dirigent Arturo Toskanini, jedan od najvećih dirigenata 20. veka, snažna umetnička ličnost, izvanredne memorije i izuzetne sugestivnosti. Dirigovao je u milanskoj Skali, zatim u Metropoliten operi u Njujorku gde je organizovao i simfonijski orkestar.

1875. Rođen je filozof i matematičar Branislav Petronijević, profesor Velike škole, potom Beogradskog univerziteta, član Srpske kraljevske akademije. U Prvom svetskom ratu prešao je sa srpskom vojskom preko Albanije. Tezom ''Stav razloga'' je doktorirao filozofiju u Lajpcigu. Izradio je originalni sistem, u koji je uz metafiziku uključio teoriju saznanja i filozofiju prirode. Metafizičko stanovište, koje je nazvao mono-pluralizam, razvijao je suočavanjima s teorijama Baruha de Spinoze, Vilhelma Lajbnica i Džordža Berklija i povezao ga sa sopstvenom verzijom ''diskretne geometrije'', sa svojom ''empirio-racionalističkom'' teorijom saznanja i evolucionističkom filozofijom prirode. Pisao je na nemačkom i francuskom. Dela: ''Principi metafizike'' , ''Istorija novije filozofije'', ''Univerzalna evolucija'', ''Članci i studije'', ''Empirijska psihologija'', ''O vrednosti života'' (sa kratkom autobiografijom, objavljeno posthumno).

1881. Rođen je mađarski kompozitor i pijanista Bela Bartok, profesor Muzičke akademije u Budimpešti, koji je razvio originalni stil, prožet elementima mađarske narodne muzike. Dela: simfonijska poema ''Košut'', klavirske kompozicije ''Allegro barbaro'', ''Mikrokozmos'', opera ''Dvorac Modrobradog'', baleti ''Drveni princ'', ''Čudesni mandarin'', gudački kvarteti, koncerti za orkestar, klavir, violinu, violu, ''Muzika za gudače, udaraljke i čelestu'', ''Sonata za dva klavira i udaraljke''.

1908. Rođen je engleski filmski režiser Dejvid Lin, autor spektakularnih i izvrsno tehnički urađenih filmova o osnovnim ljudskim emocijama u pozadini velikih istorijskih zbivanja. Filmovi: ''Kratak susret'', ''Veliko iščekivanje'', ''Oliver Tvist'', ''Madlena'', ''Hobsonov izbor'', ''Most na reci Kvaj'' (Oskar), ''Lorens od Arabije'' (Oskar), ''Doktor Živago'' (Oskar), ''Rajanova kći'', ''Put u Indiju''.

1914. Umro je francuski pisac i filolog Frederik Mistral, dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1904. koji je najviše pisao lirske pesme, epove i drame. Posebno je zaslužan što je očuvan od zaborava provansalski jezik i obnovljeno pesništvo na provansalskom, a posle dve decenije rada sastavio je francusko-provansalski rečnik. Dela: epopeje ''Mirejo'', ''Kalendo''.

1918. Umro je francuski kompozitor Klod Ašil Debisi, tvorac muzičkog impresionizma i utemeljitelj moderne muzike. Njegovo delo prefinjenih tonskih boja i slobodno tretiranog harmonskog jezika, potisnulo je dominaciju Vagnera i imalo je ogroman uticaj na evropsku muziku. Inspirisan simbolizmom u poeziji i impresionizmom u slikarstvu, stvario je vlastiti muzički jezik i stil. Dela: klavirska ''Arabeske'', ''Bergamska svita'', ''Dečji kutak'', ''Estampe'', ''Slike'', ''Prelidi'', orkestarska ''Popodne jednog fauna'', ''Nokturno'', ''More'', vokalna ''Pet Bodlerovih pesama'', ''Zaboravljene arijete'', ''Galantne svečanosti'', opera ''Peleas i Melisanda'', kamerna muzika.

1923. Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca je postala deo malobrojne porodice država povezanih vazdušnim saobraćajem, sletanjem na aerodrom u Pančevu aviona na liniji Pariz-Carigrad.

1924. Zbačen je kralj Djorđe II i Grčka je proglašena republikom, pošto su ekonomska kriza i očajan položaj stotina hiljada izbeglica iz Turske izazvali revolucionarni talas koji je srušio nepopularnu monarhiju.

1936. SAD, Velika Britanija i Francuska potpisale su Londonsku konvenciju o slobodnoj plovidbi otvorenim morem.

1949. Film ''Hamlet'' Lorensa Olivijea dobio je pet Oskara, postavši ujedno prvi britanski film koji je dobio to priznanje.

1957. Belgija, Zapadna Nemačka, Italija, Luksembrug, Francuska i Holandija potpisali su Rimske sporazume o osnivanju Zajedničkog tržišta (prvobitno bila je to Zajednica za ugalj i čelik). Toj organizaciji nazvanoj potom Evropska ekonomska zajednica, zatim Evropska zajednica, sada Evropska unija, 1973. pristupile su Velika Britanija, Irska i Danska, 1981. Grčka, 1986. Španija i Portugal, 1995. Švedska, Finska i Austrija, a 2004. Estonija, Kipar, Letonija, Litvanija, Mađarska, Malta, Poljska, Slovačka, Slovenija i Češka. Dok su Rumunija i Bugarska primljene 1.1.2007.

1975. U Rijadu je kralja Saudijske Arabije Fejsala ubio sinovac princ Fejsal Musaid, koji je proglašen neuravnoteženim i u Rijadu mu je javno odrubljena glava u junu 1975. Novi kralj postao je Fejsalov brat Halid Ibn Abdul Aziz.

1990. U požaru u ilegalnom noćnom klubu u Njujorku poginulo je 87 ljudi.

1991. Umro je pozorišni, filmski i TV glumac Milutin-Mića Tatić, neponovljivi junak TV serije za decu ''Na slovo, na slovo''. Najmlađe slušaoce Radio Beograda godinama je budio emisijom ''Dobro jutro, deco'', a deca i sada uživaju u njegovom glasu pozajmljenom Peri detliću, Popaju, patku Dači.

1997. Australijski senat oborio je zakon o eutanaziji, jedini zakon u svetu koji je omogućavao neizlečivim pacijentima dobrovoljnu smrt uz pomoć medicinskog osoblja.

1999. U požaru koji je zahvatio tridesetak vozila u tunelu ispod Mon Blana poginulo je najmanje 40 ljudi.

2002. Afroamerikanka Hali Beri dobila je Oskara za glavnu ulogu u filmu ''Bal monstruma'', kao prva crnkinja koji je osvojila tu nagradu.

2003. Srpska policija uhapsila je zamenika komandanta Jedinice za specijalne operacije Zvezdana Jovanovića, atentatora na predsednika Vlade Srbije Zorana Djinđića.

2004. Predsednik Libije Moamer el Gadafi primio je u beduinskom šatoru predsednika Vlade Velike Britanije Tonija Blera, prvog britanskog premijera u zvaničnoj poserti Libiji posle Vinstona Čerčila 1943.

2006. Umro Danilo Lazović, istaknuti dramski umetnik. Rođen je u Brodarevu 2. februara 1951. godine, glumu je diplomirao 1974. godine na Akademiji za pozorište, film, radio i televiziju u Beogradu. Igrao je u mnogim pozorištima, na sceni Ateljea 212, u ''Zvezdara teatru'', u Studentskom kulturnom centru i dr. U Narodnom pozorištu ostvario je veliki broj uloga, a ostao je poznat i po ulogama u brojnim televizijskim dramama i serijama.

Nastavak na Radio Televizija Vojvodine...