Izvor: Radio Televizija Vojvodine, 14.Jul.2008, 01:37   (ažurirano 02.Apr.2020.)

Vremeplov: Alfred Nobel izumeo dinamit

Na današnji dan 1867.godine švedski naučnik Alfred Nobel prvi put je demonstrirao svoj izum dinamit u kamenolomu kod engleskog grada Redhila.

1602. - Rođen je francuski kardinal italijanskog porekla Đulio Rajmondo Macarini, poznat kao Žil Mazaren, prvi ministar u vladama kraljeva Luja XIII i Luja XIV. Kao jedan od najveštijih diplomata svoga vremena postavio je temelje na kojima je Luj XIV gradio hegemonističku politiku Francuske u Evropi. Okončao je 1648. Tridesetogodišnji >> Pročitaj celu vest na sajtu Radio Televizija Vojvodine << rat, posle kojeg je Vestfalskim mirom Francuska od Nemačkog carstva preuzela Alzas i neke gradove Lorene (Lotaringije).

1789. - Narod Pariza zauzeo je zatvor Bastilju. Taj događaj se uzima kao simbolični početak Francuske revolucije. Podignuta u 14. veku, tvrđava Bastilja je do prve polovine 17. veka služila za odbranu Pariza, a kao zatvor je počela da se koristi za vreme kardinala Rišeljea u vreme vladavine kralja Luja XIII. Bila je

predviđena za zatvorenike višeg društvenog statusa - u njoj je svojevremeno bio zatočen i markiz De Sad.

1817. - Umrla je francuska književnica Madam de Stal, čija je knjiga "O Nemačkoj" znatno uticala na razvoj romantizma. Kao protivnik francuskog cara Napoleona I emigrirala je iz Francuske i potom je živela u Nemačkoj, Italiji, Rusiji i Švedskoj. Ostala dela: romani "Delfina", "Korina".

1867. - Švedski naučnik Alfred Nobel prvi put je demonstrirao svoj izum dinamit u kamenolomu kod engleskog grada Redhila.

1887. - Umro je nemački industrijalac Alfred Krup, nazvan "kralj topova", pod čijom je upravom metalurški koncern "Krup" postao simbol uspešne ratne industrije najvišeg ranga. Fabrike "Krup" su tokom oba svetska rata proizvodile teško naoružanje za nemačku vojsku.

1901. - U Beogradu je svečano otvoreno prvo radničko pozorište u Srbiji. Predstave su izvođene u kafani "Radnička kasina" na uglu Dečanske i Skopljanske ulice (sadašnje Nušićeve).

1902. - U Sarajevu je, radi širenja prosvete i srpske nacionalne svesti Srba u Bosni i Hercegovini, osnovano srpsko kulturno-prosvetno društvo "Prosvjeta", koje je imalo veliki broj članova i donatora i raspolagalo je znatnom imovinom. Zahvaljujući potpori "Prosvjete", prve generacije srpskih đaka i studenata iz BiH su masovnije počele da se školuju prema tadašnjim evropskim standardima. Društvo je otvorilo veliki broj čitaonica, štampalo niz popularnih knjiga radi prosvećivanja naroda, a u Sarajevu je otvorilo veliku Centralnu biblioteku. U "Prosvjeti" su bili aktivni mnogi značajni Srbi iz BiH, uključujući Aleksu Šantića, Petra Kočića, Vasilja i Šćepana Grđića, Đorđa Pejanovića, Pere Slijepčevića.

1904. - Rođen je jevrejski pisac Isak Baševis Singer, dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1978, čija su dela inspirisana tradicijom i folklorom Jevreja u Istočnoj Evropi, preciznije Galiciji. Ova oblast je istorijski pripadala Poljskoj, sa čestim menama kroz istoriju. Danas je podeljena između Poljske i Ukrajine. Jevrejska zajednica u toj oblasti imala je brojne specifičnosti - i one su najčešća tema njegovih dela. Preselio se u SAD 1935.

1913. - Rođen je američki državnik Lesli Linč King, poznat kao Džerald Ford, predsednik SAD od 1974. do 1977.

1918. - Rođen je švedski filmski režiser i scenarista Ingmar Ernst Bergman, trostruki dobitnik Oskara. Filmovi: "Leto sa Monikom", "Noć klovnova", "Osmeh letnje noći", "Sedmi pečat", "Divlje jagode", "Zimsko svetlo", "Lice", "Devičanski izvor", "Đavolje oko", "Tišina", "Persona", "Krici i šaputanja", "Licem u lice", "Zmijsko jaje", "Svet marioneta", "Fani i Aleksander".

1918. - Nemačka podmornica potopila je u Mediteranu u Prvom svetskom ratu francuski brod "Đemna", koji je prevozio vojnike, usmrtivši 442 ljudi.

1933. - U Nemačkoj su zabranjene sve političke partije, osim nacističke (Nacionalsocijalistička radnička partija Nemačke).

1958. - U Iraku je ubijen kralj Fejsal, nakon vojnog udara. Pučisti su ukunuli monarhiju u Iraku i uspostavljen je republikanski režim. Oficiri-pučisti ubili su i prestolonaslenika Abdula Ilaha kao i predsednika vlade Arapske federacije Iraka i Jordana generala Nurija el Saida, a vlast je preuzeo general Abdul Karim Kasem. Irak i Jordan imali su rodbinski vrlo bliske vladajuće dinastije (Hašemitske).

1971. - Sud u Stokholmu osudio je na doživotnu robiju dvojicu hrvatskih terorista, zbog ubistva jugoslovenskog ambasadora u Švedskoj Vladimira Rolovića.

1976. - Kina je u Africi okončala gradnju železničke pruge "Tanzam", koja je povezala Zambiju i luku Dar es Salam u Tanzaniji.

1988. - Iran je u Ujedinjenim nacijama optužio SAD za "varvarski zločin" zbog obaranja iranskog putničkog aviona u Persijskom zalivu.

1991. - Predsedništvo SFRJ donelo je većinom glasova odluku o premeštanju jedinica JNA sa teritorije Slovenije u druge republike.

1992. - Savezna Skupština SR Jugoslavije je za prvog predsednika vlade SRJ izabrala američkog poslovnog čoveka srpskog porekla Milana Panića.

2000. - Sud u Majamiju naložio je najvećim američkim proizvođačima cigareta - proglasivši ih odgovornim za narušavanje zdravlja pušača u američkoj državi Florida - da plate kaznu od 145 milijardi dolara.

2006. - Skupština Srbije usvojila je zakon o ratifikaciji Ugovora o osnivanju energetske zajednice sa Evropskom unijom, čime je Srbija postala deo povezanog evropskog energetskog sistema.

Nastavak na Radio Televizija Vojvodine...