Izvor: RTS, 13.Jan.2010, 09:10 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Vremeplov (13. januar)
Srpski pisac Jovan Sterija Popović rođen je 13. januara 1806. godine. Današnji dan kroz istoriju obeležila i smrt irskog književnika Džemsa Džojsa.
Na današnji dan 1806. godine rođen je srpski pisac Jovan Sterija Popović, najpoznatiji je kao komediograf, ali bio je i pravni stručnjak, pedagog, muzeolog, čak lingvista - jedna od najumnijih glava srpske kulture uopšte. Njegove komedije ismevaju mane tadašnjeg visokog društva, naročito pomodarstvo i nadriučenost. Posle >> Pročitaj celu vest na sajtu RTS << završenih studija prava u Kežmarku (danas Slovačka) radio je kao advokat u rodnom Vršcu, potom je prešao u tadašnju Kneževinu Srbiju i postao je profesor prava na Liceju, prvo u Kragujevcu pa u Beogradu. Kao načelnik ministarstva prosvete Srbije obavio je pionirski rad u organizovanju školstva, pokrenuo inicijativu za osnivanje Akademije nauka, Narodne biblioteke i Narodnog muzeja. Učestvovao je u organizovanju prvog beogradskog teatra koji je otvoren izvođenjem njegove tragedije "Smrt Stefana Dečanskog". U početku je pisao pod uticajem Lukijana Mušickog i Milovana Vidakovića, ali je "Romanom bez romana" napustio romantičarsku i avanturističku književnost. Ostala dela: komedije "Laža i paralaža", "Pokondirena tikva", "Zla žena", "Tvrdica ili Kir-Janja", "Rodoljupci", zbirka pesama "Davorje". Autor je i jednog priručnika retorike, kao i neke vrste rečnika filozofskih i pravnih termina koje je predlagao kako bi se posrbila strana terminologija.
Irski književnik Džems Džojs umro je 13. janura 1941. godine. Džojs je odrastao u sredini u kojoj je preovladavala jaka irska nacionalistička struja. Obrazovanje je stekao u jezuitskim školama, što ga je učinilo izrazitim antikatolikom. Stoga se Džojs rano sukobio i sa svojim domovinom i sa crkvom, te je izabrao dobrovoljno izgnanstvo. Živeo je u Trstu, Puli, Parizu i Cirihu, izdržavajući se novinarskim i nastavničkim radom. Godine 1914. objavio je zbirku pripovedaka "Dablinci", a ubrzo zatim autobiografski roman "Portret umetnika u mladosti "u znaku autoanalize i sa primenom tehnike praćenja "toka svesti". Džojsova najbolja dela zabranjivana su u njegovoj domovini za njegova života. Tako je "Uliks", hronika jednog dana iz života Dablinaca Leopolda Bluma, Stivena Dedalusa i Blumove žene Moli, štampan tek 1922. godine u Parizu. Šema likova i događaja u "Uliksu" preuzeta je iz Homerove "Odiseje", tako da svakom pevanju u epu odgovara jedno poglavlje romana. Drugi Džojsov roman "Fineganovo bdenje", koji je pisao 17 godina, ujedno je i njegovo poslednje delo, završeno dve godine pred smrt nenadmašnog majstora prozne tehnike i savršenog engleskog jezika.
809. - Formirana Bokeljska mornarica
1698. - Rođen Pjetro Metastazio, italijanski književnik
(Rim, 13. 01. 1698 - Rim, 12. 04. 1782)
1703. - Štampane prve novine u Rusiji- ovaj datum obeležava se kao Dan ruske štampe
1804. - Ubijen Hadži - Đera (Georgije Đorđević), iguman
(manastir Moravci, 13. 01. 1804)
1806. - Rođen Jovan Sterija Popović, književnik, prvi srpski komediograf, profesor Liceja u Kragujevcu i Beogradu, osnivač Društva srpske slovesnosti
(Vršac, 13. 01. 1806 - Vršac, 10. 03. 1856)
1839. - Rođen dr Sava Petrović, botaničar, sanitetski pukovnik,vojni i dvorski lekar, akademik
(Šabac, 13. 01. 1839 - Beograd, 20. 01. 1899)
1869. - Rođen Ivo Ćipiko, književnik
(Kaštel Novi, 13. 01. 1869 - Kaštel Stari, 24. 09. 1923)
1888. - Umro Đorđe Maletić, dramski pisac, profesor Liceja u Beogradu
(Jasenovo, 13. 03. 1816 - Beograd, 13. 01. 1888)
1897. - Rođen Vasa Čubrilović, istoričar, profesor Filozofskog fakulteta u Beogradu, akademik
(Bosanska Gradiška, 13. 01. 1897 - Beograd, 11. 06. 1990)
1898. - Francuski književnik Emil Zola povodom "Afere Drajfus" objavio pismo predsedniku Republike pod nazivom"Optužujem"
1904. - Rođen Sava Jeremić, frulaš
(Poslon, 13. 01. 1904 - Beograd, 21. 04. 1989)
1906. - Umro Aleksandar Stepanovič Popov, ruski fizičar i elektroinženjer, pionir radio tehnike
(Perm, 16. 03. 1859 - Sankt Petersburg, 13. 01. 1906)
1906. - Prodat prvi radio-aparat u svetu
Aparat marke "Tel-miko" proizveden u istoimenom preduzeću u Sjedinjenim Američkim Državama, sastojao se od jedne radio-stanice i jednog radio- prijemnika. Emisija je vršena pomoću električne varnice, a emitovani su i primani znaci Morzeove azbuke. Cena uređaja bila je 7 i po dolara.
1910. - Emitovan prvi radio prenos opere - Enriko Karuzo u njujorškom Metropolitenu pevao "Kavalerijevu rustikanu"
1917. - Žene u Engleskoj dobile pravo glasa
1919. - Počela Versajska mirovna konferencija posle Prvog svetskog rata
1935. - Sarska oblast plebiscitom prisajedinjena Nemačkoj
1943. - Rođena Milka Stojanović, operska pevačica
(Beograd, 13. 01. 1943)
1946. - Rođena Sonja Jauković, pozorišna, filmska i TV glumica, predsednik Saveza
dramskih umetnika Srbije
(Beograd, 13. 01. 1946)
1948. - Rođen Radivoje Vican Vicanović, fotoreporter
(Valjevo, 13. 01. 1948 - Beograd, 18. 11. 2003)
1977. - Umro Entoni Idn, engleski političar i državnik
(Vindelston, 12. 06. 1897 - Solzberi, 13. 01. 1977)
1987. - Umro Anatolij Efros, sovjetski pozorišni glumac i reditelj, umetnički direktor Teatra na Taganjki
(Harkov, 03. 06. 1925 - Moskva, 13. 01. 1987)
1991. - Jugoslovenska vaterpolo reprezentacija osvojila zlatnu medalju na Svetskom prvenstvu u Pertu
1994. - Umro Goran Ipe Ivandić, bubnjar "Bijelog dugmeta"
(Vareš, 10. 12. 1955 - Beograd, 13. 01. 1994)
1998. - Umro Mihovil Logar, kompozitor
(Ilirska Bistrica, 06. 10. 1902 - Beograd, 13. 01. 1998)
2002. - Umro Antonije Isaković, književnik, akademik
(Beograd, 06. 11. 1923 - Beograd, 13. 01. 2002)
2002. - Umro Gregorio Fuentes, junak romana "Starac i more" Ernesta Hemingveja (Kanarska ostrva, 11. 09. 1897 - Kohimar, 13. 01. 2002)
2003. - Umro Tanasije Mladenović, književnik
(Saraorci, 15. 04. 1913 - Beograd, 13. 01. 2003)
2007. - Umro Aleksandar Bakočević, političar i državnik, direktor TANJUG-a i NIP "Politika", podpredsednik Izvršnog veća Srbije, predsednik Skupštine grada Beograda
(Beograd, 08. 11. 1930 - Beograd, 13. 01. 2007)
2007. - Umro Majkl Breker, američki tenor-saksofonista
(Filadelfija, 29. 03. 1949 - Njujork, 13. 01. 2007)
2009. - Umro Patrik Makguan, britanski filmski i TV glumac
(Njujork, 19. 03. 1928 - Santa Monika, 13. 01. 2009)
