Izvor: Politika, 20.Nov.2013, 15:01 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Važno je biti Bošnjak
Popis stanovništva u BiH postao je još jedan povod nesporazuma između tri naroda
Posle izbora 1990. u BiH i trijumfa tri nacionalne stranke, govorilo se da je to praktično bio nacionalni popis stanovništva. A za ovogodišnji popis bi se moglo reći da podseća na izbore, odnosno na predizbornu kampanju.
„Bošnjaci postaju većina u BiH!”; „Neobjavljeni podaci ukazuju na čak 54 odsto!”; „Bošnjaka više nego pre rata!”; „Popisivani su Bošnjaci koji >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << 20 godina ne žive u Bosni”; „Popis je neregularan i biće poništen i ponovljen”; „Hrvati prepolovljeni!” Sve su to izjave bošnjačkih, srpskih i hrvatskih političara koje su, tek što je obavljen popis a podaci nisu ni obrađeni, podigle političku temperaturu u BiH.
Politizacija popisa počela je još 2011. kada mu je po zakonu i bilo vreme. Bošnjački predstavnici nastojali su da ga odlože da bi u nekoliko narednih godina povećali brojno stanje nacije do željenih 51 odsto. Kao i zato da bi statistički podaci iz 1991. što duže ostali referentni okvir za područja koja se od Dejtona nalaze u okviru Republike Srpske i „Herceg-Bosne”. Srpski predstavnici su, naprotiv, insistirala na popisu. Ali ne samo da bi se ispoštovao zakon nego i da bi se videlo da je rat izazvao nacionalnu koncentraciju i u onom drugom entitetu i da je čak, u odnosu na predratno stanje, više nesrba ostalo u RS nego Srba u Federaciji. Hrvati su, opet, želeli popis da bi se egzaktno utvrdilo da su, sa predratnih 18, pali na devet odsto, kao dokaz opšte marginalizacije nacije.
Popis u Sarajevu predstavlja posebnu pikanteriju i za Srbe i Hrvate. Glavni grad BiH, koji je pre rata u procenat odslikavao multietničku strukturu republike, danas, sa minus 140.000 Srba i više desetina hiljada Hrvata, odnosno sa 90 odsto muslimana, viđen je kao ilustracija da ni Bošnjaci nisu bili baš samo nevine žrtve etničkog čišćenja.
Za razliku od srpskih pa i hrvatskih političara, koji su poslednjih godina bili veoma angažovani na zakazivanju popisa, bošnjački su, od momenta kada je datum konačno određen, krenuli u veliku ofanzivu. Politička, verska i kulturna elita mobilisana je u medijskoj akciji razjašnjavanja nacionalno neosvešćenim sunarodnicima da treba da se izjasne kao Bošnjaci, a ne kao Muslimani ili Bosanci. Strah da bi moglo doći do statističkog osipanja brojčanog stanja bošnjačke etno-nacije bio je očito mnogo jači od opredeljenja za građansku BiH i shvatanje nacije kao zajednice svih državljana Bosne iliti Bosanaca.
„Bosna je sve dalje od sebe kako je vide pobornici reintegracije” – napisao je tim povodom razočarani borac za jedinstvenu Bosnu i poznati komentator sarajevskog „Oslobođenja“, inače Srbin po nacionalnosti.
Iako zvanični podaci još nisu poznati, procene sa sve tri nacionalne strane ukazuju da su se Bošnjaci ili približili natpolovičnoj većini ili je čak koji procenat prebacili. Jedino se objašnjenja razlikuju. Jedni smatraju da je do toga došlo naprosto zato što se procenat Hrvata drastično smanjio i selidbom u maticu, a broj Srba, zahvaljujući izbeglicama iz Hrvatske, ostao približno isti. Drugi tvrde da su Bošnjaci u popis neregularno uključili i sunarodnike koji ne žive u BiH, a kao dokaz navode opštine u kojima je popisani broj bošnjačke populacije veći nego ukupan broj registrovanih stanovnika sve tri nacije. Treći, pak, vele da se skok sa 45 na 54 odsto jedino može objasniti opšteprihvaćenim lažnim podacima o broju bošnjačkih žrtava i izbeglica.
Kako god bilo, nijedna nacionalna strana za sada ne traži poništenje i ponavljanje popisa, a medijski fokus se premestio na teren analize političkih posledica anticipiranih rezultata. Ustavno gledano, promena brojnog stanja tri konstitutivna naroda u BiH neće promeniti njihov politički status, baš kao što ni do sada njihova nejednaka brojnost nije dovodila u pitanje ravnopravnost. Naprotiv, prepolovljeni, inače najmalobrojniji, Hrvati baš na osnovu toga ispostavljaju odlučne zahteve za izmenama izbornog zakona u Federaciji. Rešavanje „problema Željko Komšić” nailazi ne samo na podršku Srba nego i na razumevanje Bošnjaka i odobravanje spoljnih faktora. Otkud onda rastuća napetost oko rezultata popisa koji će biti zvanično poznati tek u januaru iduće godine?
Iskustvo pokazuje da promena odnosa snaga u kvantitetu obično dovodi i do promena u kvalitetu suživota u nacionalno duboko podeljenim zajednicama. Konsocijacija hrišćana, muslimana, maronita, druza i dr. u Libanu, koja je dugo važila kao uzor stabilnosti i prosperiteta, urušila se u beskrajnom građanskom ratu upravo onda kada su muslimani, na osnovu većeg priraštaja, zatražili preraspodelu vlasti. Naprotiv, stabilnost švajcarske konsocijacije naroda, odnosno federacije kantona i polukantona opstaje baš zahvaljujući tome što su svi jednako predstavljeni, bez obzira na razlike u broju stanovnika i veličinu teritorija koje idu i do jedan prema deset. Švajcarska se, međutim, obično uzima više kao izuzetak nego kao pravilo, dok Bosna mnogo više liči na Liban, ako ništa drugo po svežem iskustvu građanskog rata i nestabilnog mira
Da se ne radi o pogrešnoj asocijaciji, pokazuju medijske poruke NVO „Važnoje biti Bošnjak”, koja je okupila jedan broj političkih, verskih i kulturnih nacionalnih aktivista da bi, uoči popisa, usmerila pravilno izjašnjavanje sunarodnika: „54 odsto nam je dovoljno da BiH bude proglašena nacionalnom državom Bošnjaka”. Portparol HDZ-a je izjavio da je iz bošnjačkih političkih krugova već čuo tezu da bi, „ukoliko Bošnjaci postanu apsolutna većina, trebalo redefinisati odnose u BiH”. Nadbiskup vrhbosanski je istim povodom reagovao: „Nas Hrvate se želi žive pokopati!” Poznati analitičar iz Banjaluke je prokomentarisao: „Ako se procenti pretvore u apsolutne brojeve, Bošnjaka ima 100.000 više nego pre rata, pa ispada da nisu ni imali gubitke. A vodeći demograf u RS je ocenio: „Ovaj popis će biti kriva slika i loša statistika”.
Kako god bilo, popis stanovništva u BiH već je postao još jedan povod nesporazuma između tri naroda. Ambicije narasle bošnjačke većine da promeni dejtonsku entitetsku i kantonalnu strukturu te decentralizaciju nadležnosti izazvaće još veću potrebu hrvatske manjine da se ogradi entitetskim granicama, a srpske da ojača međuentitetsku ogradu. Iako, prema preliminarnim procenama, u njoj danas živi pola miliona ljudi manje nego 1992., BiH sve više postaje pretesan okvir za sve.
Profesor univerziteta
Nenad Kecmanović
objavljeno: 20.11.2013.
