Izvor: Politika, 08.Apr.2007, 12:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Varvarsko zatiranje istorije
Kraljevački arheolozi upozoravaju da značajnim arheološkim lokalitetima preti uništavanje
Kraljevo – Lovci na blago, putari, privatni biznismeni pa čak i predstavnici vlasti tokom poslednjih nekoliko godina, sve češće, namerno ili iz neobaveštenosti, pustoše arheološka nalazišta u dolini Ibra. Tu se, kao što je poznato, nalazi najveći broj kulturno i umetnički vrednih objekata, od ranog neolita pa do perioda romanizacije, slovenskog naseljavanja područja >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << i formiranja srpske države. Stoga je od početka osamdesetih godina bilo obimnijih arheoloških radova nego ranije, ali je sve intenzivnije i uništavanje arheoloških lokaliteta, posebno od 1998. godine do današnjih dana.
Takve tvrdnje, sa najnovijim primerima predočili su nam Dragan Drašković, Tatjana Mihailović, Gordana Tošić i Marina Lukić-Cvetić, arheolozi i istoričari umetnosti iz Regionalnog zavoda za zaštitu spomenika kulture i Narodnog muzeja u Kraljevu.
Ne sporeći potrebu i značaj realizacije kapitalnih projekata, poput izgradnje puteva, mostova, vodovoda, ovi stručnjaci ističu da se to ne može i ne sme raditi ,,varvarski", uništavanjem arheološkog blaga, i još uz ,,pogodnost za uništitelje, odnosno nemoć ustanova koje brinu o zaštiti i očiglednu lenjost pravnog sistema".
Tako nam je objašnjeno i na terenu prikazano pustošenje lokaliteta Divlje polje, u selu Ratini kod Kraljeva, gde se nalazi neolitsko naselje iz mlađe faze poznate vinčanske kulture. Taj prostor je veličine nekoliko desetina hektara, ali je pre godinu dana tamo započeta gradnja obilaznice oko Kraljeva. Vađenjem šljunka za putnu podlogu, pomenuti stručnjaci tvrde da je ,,devastiran jedan deo tog lokaliteta". Ipak, na intervenciju stručnjaka pomenutih ustanova i uz pomoć predsednika kraljevačke opštine Miloša Babića, dogovoreno je da se do polovine maja ove godine obave arheološka elektronska merenja, takozvano skeniranje terena, kako bi se utvrdilo šta se nalazi na pravcu kojim treba da prođe jedan deo pomenute obilaznice, kako taj put ne bi vodio preko bogatog arheološkog materijala.
Veliku ,,prašinu" podigli su putari užičkog preduzeća ,,Putevi", koji su nadomak srednjovekovnog grada Magliča, na susednom brdu, pre nekoliko meseci otvorili kamenolom. Kopa se tu kamen za putnu podlogu, takoreći danonoćno, ali im je pre nekoliko dana iz kraljevačkog Zavoda za zaštitu spomenika kulture upućeno rešenje o obustavi radova jer, kako tvrdi Marina Lukić-Cvetić, direktor Zavoda, ,,znatno je narušen pejzaž i čestim detonacijama, udaljenim svega nekoliko stotina metara ugrožena i stabilnost tvrđave". U toku su pregovori sa predstavnicima firme koja ovde eksploatiše kamen, kako bi se ovaj problem rešio u obostranom interesu.
U selu Konarevu, udaljenom desetak kilometara od Kraljeva, nalazi se arheološki lokalitet Crkvine, gde su ranija istraživanja stručnjaka Narodnog muzeja iz Kraljeva pokazala da je tu bilo naseljavanja od rane faze starčevačke kulture pa do rimskog doba, a i poznati putopisac Feliks Kanic je zabeležio da je tu video ruševine rimskog grada. Međutim, godinama je ovaj lokalitet pustošen, nema više ostataka tog grada, a u poslednje vreme posebno je napadnut od raznih privatnih preduzetnika koji građevinskim mašinama vade šljunak i uređuju zemljište za svoje poslovne objekte.
Pošto kraljevački Zavod za zaštitu spomenika kulture pokriva teritoriju više opština, ukazano nam je i na moguću štetu u novopazarskoj tvrđavi, vrednom spomeniku stare turske arhitekture gde vlast bez saglasnosti ,,zaštitara" podiže veliku letnju pozornicu.
Pored svega navedenog, još ima i onih koji blago uništavaju namerno, svesni značaja i vrednosti baštine. Reč je o takozvanim lovcima na blago, odnosno grupama ljudi koji su dobro opremljeni i organizovani, a koji ilegalno ,,istražuju" zarad svog interesa i dobre zarade od prodaje vrednih iskopina. Baš nedavno jedna takva grupa otkrivena je u okolini Aleksandrovca, sa oko pedeset eksponata iz vizantijskog perioda. Ipak, tvrde naši sagovornici, mnogi njima slični u protekle dve-tri godine prošli su nekažnjeno, zbog sporosti pravosuđa a i neodgovarajuće zakonske regulative.
Miroljub Dugalić
[objavljeno: 08.04.2007.]
