Izvor: Politika, 01.Avg.2007, 12:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
U ime vere i politike
Verski fundamentalizam se često koristi za opravdavanje različitih političkih ideologija. Danas više nego ikada ranije u modernoj istoriji. Potpuno su opovrgnute teze brojnih naučnika s kraja osamdesetih i početka devedesetih godina 20. veka da će se uticaj religije na politiku smanjivati, čak i potpuno nestati.
Dogodilo se upravo suprotno. Uticaj religije na politiku svakodnevno raste, a danas ima i mišljenja da će 21. vek biti obeležen brojnim verskim sukobima i tenzijama, lokalnim >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << i regionalnim.
Dok savremeni džihadisti odbacuju sva tradicionalna islamska ograničenja o ratu i zagovaraju masovne samoubilačke napade i protiv civilnog stanovništva, neki krugovi u zapadnom svetu zagovaraju tzv. preventivni rat odenut u ruho "pravednog rata". Često se previđa da zapadni političari često koriste Boga da opravdaju svoju politiku, posebno robusniji nastup u svetu.
Ipak, nema primera u istoriji da su doktrine "pravednog rata" i "svetog rata", koje postoje od samih početaka ljudske istorije, uticale na eliminisanje rata kao sredstva politike (i vere) ili da su, eventualno, učinile rat humanijim.
Tokom vekova velike religije su često bile korišćene kao primarni osnov za obezbeđivanje "saradnje" stanovništva sa državnim vlastima. Istorijski gledano, sekularni nacionalizam je podrio univerzalističke pretenzije religije (kao i tzv. univerzalne države) i uticao na povezivanje vere sa državom.
Kada je reč o velikim svetskim religijama, istorijski izazovi sa kojim su se one suočavale bili su uvek povezani sa njihovom instrumentalizacijom u procesima stvaranja novih država ili nacionalističkim zloupotrebama.
Ali, savremeni liberalizam je najviše uticao na sekularizaciju i religije i države. U ime tolerancije i pluralizma, liberalizam je "gurnuo" religiju u privatnu sferu. Ostavljajući, tako, javni domen bez čvrstih moralnih uverenja, liberalizam je uticao na atomizaciju društva i na prepuštanje kulturnom relativizmu.
Jer, nema više ni uticaja države, nema ni adekvatnog uticaja građanskog društva, koji bi mogli da deluju kao barijera protiv fanatizma, koji bi mogli da utiču na podsticanje verske umerenosti.
Liberalističkim potiskivanjem religije u sferu privatnog, došlo je – paradoksalno – do jačanja verskog fundamentalizma. Čini se kao da je to nezaustavljiv proces i kao da se odnosi na sve religije u svetu. U globalizovanom svetu nema više nijedne religije imune na virus fundamentalizma.
Činjenica da uticaj verskog faktora na politiku raste nije, međutim, univerzalno priznata. Negiranje tvrdnji da raste uticaj religije na politiku predstavlja, takođe, i politički i religijski stav.
Odnos religije i politike ima svoje istorijske i savremene dimenzije, čije poznavanje zahteva ozbiljan i temeljan pristup.
Urušavanje tradicionalnih religija i nemilosrdno širenje tržišne demokratije širom sveta bez uzimanja u obzir konkretnih istorijskih okolnosti (kao, na primer, u Iraku) preti da podrije same temelje savremene civilizacije.
Ne sme se zaboraviti da su sve velike religije same po sebi transistorijske kategorije, isto kao što su i transnacionalne i transkulturne kategorije. Upravo zbog toga one mogu da donesu velika istorijska "iznenađenja", što se uostalom u prošlosti često događalo.
Kada je reč o našoj zemlji, koja je multikonfesionalna i u kojoj su sve vidljiviji novi oblici ispoljavanja religijskog identiteta (uvek povezani sa "nekom" politikom), mora biti pozdravljeno stvaranje takvih institucija i udruženja, kao što je, na primer, Centar za proučavanje religije i versku toleranciju iz Beograda, čiji je cilj naučno utemeljeno proučavanje odnosa religije i politike.
To je jedini način za bolje shvatanje mnogih problema sa kojima se suočavamo i mi sami i čitav svet, kao i za razumevanje ovog neraskidivog "zagrljaja" religije i politike tokom čitave ljudske istorije.
Oliver Potežica,
profesionalni diplomata,
stručnjak za islam
[objavljeno: ]
