Izvor: Politika, 11.Jul.2006, 12:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
U Teslinu čast
Ansambl Opere Narodnog pozorišta i niz inostranih gostiju, dirigent Ana Zorana Brajović
Premijerom opere "Ljubičasta vatra" američkog kompozitora Džona Gibsona ansambl beogradske Opere je, u saradnji sa gostima iz SAD i u koprodukciji sa BELEF centrom, postao činilac višednevne proslave koja se povodom obeležavanja 150-godišnjice od rođenja Nikole Tesle odvija širom sveta. Tako je, upravo na rođendan čuvenog naučnika (9. juli), scena Narodnog pozorišta u Beogradu >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << predstavljala centar veoma zanimljive umetničke transpozicije fascinantne naučne i životne priče velikog naučnika i, istovremeno, mesto susreta i međusobnog prepoznavanja kreativnog istraživačko-naučnog procesa, s jedne, i njime podstaknutog umetničkog čina, s druge strane.
Ova jednočina "multimedijalna opera o Nikoli Tesli" prvi put je izvedena na Univerzitetu Templ (SAD) u februaru 2004. Libreto je napisala Mirijam Zajdel, kombinujući originalni tekst, citate književnih dela J. V. Getea i M. Tvena, navode novinskih naslova i članaka i adaptacije Tesline privatne prepiske, njegovih sopstvenih napisa, kao i dela "Povratak golubice" Margarete Storm, Tesline mlađe savremenice koja je zastupala tezu o naučnikovom vanzemaljskom poreklu. Na takav način je stvorena slojevita intertekstualna literarna mreža koja je kompozitoru pružila plodnu osnovu za muzičku nadgradnju, ostvarenu postminimalističkim muzičkim jezikom. Libreto opere bio je provokativan i za rediteljska rešenja Terija O'Rajlija koja se oslanjaju na najbolja dostignuća savremene operske režije.
Opera "Ljubičasta vatra" sadrži šest scena. Za prve tri scene karakteristična je ekspozicija glavnih likova: Nikole Tesle, bele golubice – Tesline omiljene "sagovornice iz prirode" i svojevrsnog alter-ega, i Katarine Džonson, Tesline najintimnije prijateljice. Pri tome, lik bele golubice dat je u dva medija: glasovnom i telesno-plesnom. U zapletu, u četvrtoj sceni, ostvaren je efektan dramaturški prelom: pohvale Teslinog prijatelja Marka Tvena – u ne uvek razgovetnom izvođenju Ivana Tomaševa, bas – i zadivljene reakcije prisutnih (hor) prekida ulazak Margarete Storm, koja svedoči o posledicama Teslinih istraživanja. Njen nastup je potcrtan zvučnom i vizuelnom aluzijom na lik Bizeove Karmen, što je kontraalt Ana Lačković u svom nastupu ispravno osetila i realizovala.
Tokom opere, a prevashodno u pomenutoj sceni, tri glavna lika prolaze kroz intenzivan unutarnji psihološki razvoj i promenu međusobnog odnosa koji kulminira u petoj sceni opere. Tako se, od monologa u prvoj sceni, preko imaginarnog dijaloga sa golubicom u drugoj, neostvarene komunikacije sa Katarinom u trećoj, suočavanja sa javnošću u četvrtoj i petoj, može pratiti postepeno uzmicanje Nikole Tesle od stvarnog sveta i njegov prelazak u neke druge sfere egzistencije strane običnom čoveku u poslednjoj sceni opere. Na to simbolički upućuje telesna smrt bele golubice (u plesnoj realizaciji Džoane Koce) i nastavak njenog života "usred oblaka ... snova ... i tame" ozvučen nematerijalnim čistim anđeoskim glasom u interpretaciji Dragane Tomić. Odlučnost i nepokolebljivost Teslinog puta, komentarisanu u toku same radnje u deonici reportera (Nenad Nenić, bariton), izuzetno je postojano i sigurno dočarao Skot Marfri, tenor. U nastupu Dragane Stanković posebno je suvereno i izražajno bila ostvarena Katarinina transformacija od brižne prijateljice do sumnjom, nepoverenjem, čak i mržnjom, obuzete žene.
Sve faze dramske radnje je pouzdano i sigurno pratio orkestarski ansambl. Iako je veliki zajednički rad i trud svih onih koji su bili angažovani u premijeri opere "Ljubičasta vatra" neporeciv, izuzetne zasluge za funkcionisanje celokupnog ansambla pripadaju dirigentkinji Ani Zorani Brajović. Na kraju, nadamo da će opera Džona Gibsona kao, nažalost, jedina savremena opera na repertoaru beogradskog Narodnog pozorišta imati dug scenski život.
Ivana Stamatović
[objavljeno: 11.07.2006.]
