Izvor: Radio Televizija Vojvodine, 26.Dec.2010, 13:17 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Tajne grobnice stradalih posle 1944.
BEOGRAD -
Državna komisija za tajne grobnice ubijenih posle 12. septembra 1944. godine uspela je da popiše više od 18.000 stradalih lica i evidentira više od 190 lokacija na kojima su potencijalne masovne grobnice širom Srbije, izjavio je sekretar komisije, istoričar dr Srđan Cvetković.
On je kazao da je ta komisija, za proteklih godinu dana od kada je formirana, do sada detaljno ispitala 23 lokacije, istakavši da je najveće stratiše na teritoriji Beograda, po svemu >> Pročitaj celu vest na sajtu Radio Televizija Vojvodine << sudeći, Lisičji potok, koji je sada stambeno naselje.
"U Beogradu smo locirali dvadesetak tajnih masovnih grobnica u kojima bi moglo da bude više hiljada sahranjenih žrtava. Danas su neka od tih mesta u centru grada. To su sada parkovi, stambeni objekti, igrališta...", kazao je Cvetković "Politici".
Cvetković je kazao da su najveći zatvori bili na mestu današnjih fakulteta, Prirodno-matematičkog (Glavnjača) i Rudarsko-geološkog (Đušina), a da su zatvori bili "skoro u svakoj velikoj zgradi". On je naveo da u šminkernici današnje "Art televizije", na jednom od prozorskih okana i dalje stoje potpisi zatvorenika, koji su izgrebani u tom periodu.
Istakavši da je vlada u aprilu skinula oznake tajnosti sa dokumenata koja se tiču stradanja lica posle septembra 1944, on je kazao da se u najvećem broju slučajeva kod popisivanja lica komisija oslanja na arhivu BIA, koja je pohranjena u Arhivu Srbije.
"Nasuprot uvreženom mišljenju, ispostavilo se da ipak postoji sačuvana građa o represijama posle Drugog svetskog rata i da je ona uredno, detaljno i precizno vođena u službama bezbednosti, Ozni i Udbi. Najviše su nam bili od koristi spiskovi i knjige streljanih, koje su ukoričene i uređene nakon 1948. godine", kazao je Cvetković.
On je naveo da je komisija u potpunosti završila istraživanje i obradu podataka za Podunavski, Timočki i Jablanički okrug, a da trenutno obrađuje druge regione, uključujući Kosovo i Vojvodinu.
"Radimo i analizu po mestima, koliko je ljudi stradalo u odnosu na broj stanovnika, u promilima. Prema do sada obrađenim podacima, prosečno je to oko pet promila stanovništva u ovim okruzima. U pojedinim mestima smrtnost ide i do 60 promila, kao što je u Velikoj Sejanici kod Grdelice u blizini Leskovca. Naravno, ima i mesta u kojima niko nije stradao", otkriva Cvetković.
On je naveo da su obavljene i probne ekshumacije. U Potoku Zmijancu kod Boljevca otkrivena su 44 tela streljanih civila iz Boljevca i okolnih mesta. Isto tako, kod Guvništa kod Vlasotinca, pronađeno je 60 lica, mahom ranjenika ravnogoraca i civila.
Cvetković navodi da su uglavnom likvidacije vršene po jedinstvenom scenariju. Preko spiskova koji su unapred sačinjeni, ili preko tekućih dojava, vršena su hapšenja i isleđivanja uz čestu primenu torture.
On je kazao da je problem što je ovo istraživanje trebalo raditi pre dvadesetak godina, dok su mnogi svedoci bili živi, i dodao da nedostaju i knjige streljanih za mnoge gradove i regione, uključujući Beograd, Šabac, Čačak...
Cvetković je pozvao sve građane koji imaju određena saznanja da se jave na telefon 011/339-82-48, kako bi pomogli da se ovaj posao što pre privede kraju.
Nastavak na Radio Televizija Vojvodine...
