Izvor: Politika, 24.Feb.2007, 13:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Svi putevi vode ka Svetom Nikoli
Neraskidiva povezanost srpske istorije sa Svetim Nikolom i njegovim svetilištem u Bariju vidljiva je kroz ikonu koja, prema mišljenju mnogih, predstavlja pravi dragulj ove bazilike
Ulazimo u Baziliku Svetog Nikole u vreme službe i zatičemo puno sveta. Silazimo u kriptu u kojoj se, pored groba sveca, nalazi kapela za pravoslavno bogosluženje i tu je mir. Ima tek nekoliko osoba. Ali odmah je jasno. Bari je mesto mogućeg pomirenja crkava.
Korak ka ujedinjenju učinio >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << je papa Urban Drugi još 1089. godine, kada je, pošto je bio polagač posmrtnih ostataka Svetog Nikole u novoizgrađenu kriptu, sazvao u Bariju koncilijum sa pokušajem da ujedini pravoslavnu i katoličku crkvu posle raskola koji se dogodio 1054. Ni danas se nije odustalo od te namere.
Zato svi putevi u ovom gradu vode ka Svetom Nikoli još od 1087. godine kada su prenesene njegove kosti iz Mire, u Likiji. Bazilika Svetog Nikole, zdanje raskošne unutrašnjosti, dominira Starim gradom u Bariju, privlačeći već stolećima veliki broj hodočasnika. I danas tu dolaze svi hrišćani da se pomole na grobu sveca koji predstavlja simbol nepodeljene crkve.
Tajna srpske ikone
Ukoliko prihvatimo da je jedno od najvećih čuda u ovozemaljskom životu – činiti dobro, tada bi Sveti Nikola, kažu oni koji su proučavali njegov život, bio čudotvorac čak i da nije postao svetac. Sva njegova čuda značajna su po tome što ističu duboko humani karakter sveca i njegovu ljubav prema deci. Zbog ovog drugog ga u nekim zemljama poistovećuju i sa novijom tradicijom Božić Bate ili Deda Mraza (Sanctus Nicolaus ili u sažetom obliku Santa Claus nastalom kroz nesavršen izgovor dece, a poprimivši i međuformu Santy Nicholaus).
Darežljivost srpskih careva prema Bazilici Svetog Nikole u Bariju, zbog njihove velike posvećenosti kultu ovog sveca, jedna je od neizbežnih priča koju će vam ovde do tančina ispričati Dragan Mraović, lektor Katedre za srpski jezik na univerzitetu u Bariju, koji je na neki način i sam učestvovao u otkrivanju tajne jedne od darovanih ikona. On će i potvrditi da o tim darovima ne bi bilo ni traga da nema inventarskih popisa i zapisa Antonija Beatila. Sačuvana srpska dokumenta ne pominju, naime, nijedan od mnogih darova srpskih vladara koji su nabrojani u inventaru koji postoji u bazilici u Bariju.
Dva velika srebrna kandelabra, jedna velika srebrna kula sa zvonicima, platno od pozlaćene tkanine, pozlaćena srebrna kula, mitra od srebra i zlata sa likom Svetog Jovana, sveštenička odora od zlata i srebra, liturgijska ešarpa, srebrne lampe – neki su od darova iz Srbije koji se pominju u spisima Antonija Beatila. Kralj Milutin poklonio je 1319. godine Bazilici Svetog Nikole srebrni oltar u okviru srebrne kapele sa velikom srebrnom ikonom, kandelabrima, lampama i drugim predmetima, napravljen od 600 kilograma srebra iz Novog Brda.
Pošto trezor barijskog hrama nije uvek bio nedodirljiv kroz istoriju, to je izmenilo i sudbinu srpskih darova i podatke o njima. Neki su nestali prilikom pljačke koju je izvršio Ferante Aragonski, a neki, kao Milutinov oltar, proglašeni staromodnim polovinom 17. veka kada je Bari bio pod uticajem baroka. Novi oltar je ipak izliven od srebra Milutinovog oltara, ali napuljski umetnici, koji su ga pravili, nisu održali narativnu strukturu Milutinovog oltara mada su ostavili tajanstveni natpis na pločici, nasuprot vratancima, i na njoj urezali slova koja ni do danas niko nije dešifrovao.
Stoga, jedino ono čemu danas posetilac u Bazilici Svetog Nikole može da se divi a da je verno originalu (kada je reč o darovima srpskih careva), jeste velika drvena ikona obložena srebrom koju je, kako ovde saznajemo, narod u Bariju od davnina obožavao. Na prelepoj ikoni, visokoj sedam i širokoj više od četiri pedlja, naslikana je velika figura Svetog Nikole, u gornjem delu su Hrist i Bogorodica, a u dnu srpski kralj i kraljica, darodavci ikone.
Sve do marta 2005. godine, međutim, nije bilo sigurno da li je reč o kralju Milutinu i kraljici Jeleni ili o Stefanu Dečanskom i Mariji Paleolog. Mada je najviše stručnjaka smatralo da je ikonu poklonio Stefan Dečanski, i to oko 1327. godine u znak zahvalnosti svecu što mu je povratio vid, dugo je vladalo mišljenje, posebno zahvaljujući Beatilu, da je ikona poklon kralja Milutina. Bilo je i pretpostavki da je ikonu darovao Milutin a srebrom je optočio Srefan Dečanski.
Neobična priča
Tajna darodavca je, prema priči Dragana Mraovića, rešena na neobičan način marta 2005. godine kada je u Bariju organizovana izložba "Ugrožena evropska baština – martovski pogrom 2004" na kojoj su izložena fotosvedočanstva o stanju srpskih devastiranih manastira i crkava na Kosovu i Metohiji. Delegaciju Vlade Republike Srbije, čiji je i sam bio član, Mraović je odveo u Baziliku Svetog Nikole i upoznao ih sa dominikanskim monahom, ocem Đerardom Ćofarijem, direktorom Instituta za izučavanje Svetog Nikole, koji je otvorio i riznicu da bi gostima pokazao povelju cara Dušana. Tom prilikom je Ćofariju, koji je i pisac brojnih knjiga, uručeno izdanje "Prva hrisovulja manastira Dečani" autora Milice Grković u kojoj je on prepoznao, na osmoj stranici, ktitorski portret kralja Stefana Dečanskog oslikan u manastiru Dečani, identičan sa portretom darodavca u donjem levom uglu ikone.
– Tako je Sveti Nikola učinio da baš Srbi doprinesu razjašnjenju te vekovne tajne i pravedno nagradio oca Ćofarija, neizmerno zaslužnog što se, ne samo u katoličkom svetu, zna za ogroman doprinos srpskih vladara bazilici Svetog Nikole u Bariju, da baš on reši vekovnu tajnu velike ikone koju je, eto sada sigurno znamo, darovao Stefan Dečanski – kaže danas Mraović.
Eto još jedne verodostojne priče vezane za ime jednog od najpoznatijih i najvoljenijih svetaca hrišćanskog sveta, o čijem životu postoji malo istorijskih činjenica. U njegov lik slivene su dve istorijske ličnosti – lik Nikole iz Mire, u Likiji, koji je živeo u 3. i 4. veku i lik episkopa Nikole iz Pinara koji je umro 564. godine. Borba za pobedu socijalne pravde je ono što je istorijski tačno u vezi sa imenom Svetog Nikole, a kasnije su legende i popularnost u narodu doprinele da mu se, da bi se uvećala njegova slava, pripisuju i događaji koji se ne odnose na njega.
Religiozni kult Svetog Nikole je kroz vekove prerastao i u kult laičkog zaštinika, pa je njegova episkopska odora sve više dobijala crvenu boju i on se pretvorio u Deda Mraza, odnosno Božić Batu, čije sanke, pune poklona za decu, vuku irvasi.
A neraskidiva povezanost srpske istorije sa Svetim Nikolom i njegovim svetilištem u Bariju ostaje vidljiva kroz ikonu koja, prema mišljenju mnogih, predstavlja pravi dragulj ove bazilike.
Gordana POPOVIĆ
[objavljeno: 24.02.2007.]
