Izvor: Politika, 22.Mar.2008, 13:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Stranka moderne evropske orijentacije
Dok je padao Berlinski zid u Beogradu je konačno počelo rušenje zida jednopartijskog monopola.
Uprkos dovijanjima izraslim pod pritiskom toka istorije (pluralizam samoupravnih interesa, bespartijski pluralizam), snaženje domaćih opozicionih krugova i koncepata, produbljivanje domaće krize i tektonske promene započete Gorbačovljevom perestrojkom, neminovno su vodili vraćanju višepartijskog sistema u političku organizaciju Jugoslavije.
Na talasu tih procesa, grupa od >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << trinaest intelektualaca je u novembru 1989. godine, na jednom od sastanaka, u stanu dr Vojislava Koštunice, odlučila da obnovi rad Demokratske stranke, o čemu je javnost obaveštena 11. decembra, na konferenciji za novinare, kada su istupili kao Osnivački odbor prve opozicione stranke u Srbiji.
U političkom životu Srbije i Jugoslavije do 1941. godine, Demokratska stranka je ostavila duboki trag, kao prva politička stranka nastala u Kraljevini Srba, Hrvata i Slovenaca 1919. godine, čiji je prvi predsednik postao Ljubomir Davidović (1863 – 1940).
Pod zajedničkim stranačkim krovom i novim imenom našli su se tako Samostalna radikalna stranka i demokratske grupe iz Slovenije i Hrvatske. Samostalnu radikalnu stranku osnovala je početkom 20. stoleća grupa mlađih pripadnika vladajuće Narodne radikalne stranke, tako da je posle tog rascepa na političku pozornicu Kraljevine Srbije stupila prva srpska stranka moderne evropske orijentacije.
Kada je 1919. osnovana Demokratska stranka, na prvim izborima u Kraljevini SHS, održanim narodne godine, dobila je najviše glasova, a predsednik koalicione vlade postao je Ljubomir Davidović, iskusni političar, omiljen u narodu, koji je bio i predsednik Narodne skupštine i gradonačelnik Beograda.
Posle njegove smrti predsednik Demokratske stranke postao je Milan Grol, poznati intelektualac i nekadašnji upravnik Narodnog pozorišta, posle okupacije 1941. godine, vrlo uticajna ličnost u vladi Kraljevine Jugoslavije u izbeglištvu.
Tokom rata, strateške i taktičke kalkulacije, stanje na terenu u okupiranoj zemlji i izukrštani interesi velikih sila antihitlerovske koalicije, prelomljeni su tako da su i predstavnici Demokratske stranke, nekompromitovani saradnjom sa okupatorima, ušli u sastav AVNOJ-a.
Na osnovu ranijeg sporazuma kralja Petra Drugog Karađorđevića i maršala Josipa Broza Tita, formirana je zajednička Privremena vlada u kojoj je Milan Grol postao potpredsednik.
Na prvim izborima održanim u poratnoj Jugoslaviji krajem 1945. godine, Demokratska stranka je istupila samostalno, kao jedina opoziciona stranka Komunističkoj partiji.
Bila je to samo kratka epizoda višepartizma. Milan Grol je podneo ostavku, politička scena je sve više ključala, ambicije Komunističke partije na monopol proizvodile su sve snažniju represiju. Demokratska stranka je zabranjena, kao i njeno glasilo „Demokratija”. Mlađi članovi, pripadnici Demokratske omladine, otišli su u ilegalu, u nastojanju da nastave s radom, ali su do kraja 1948. pohapšeni i osuđeni na robiju, što je bio slučaj i sa tek svršenim gimnazijalcem Borislavom Pekićem.
Demokratska stranka je prestala da deluje, a 41 godinu kasnije, oglašeno je da obnavlja svoje aktivnosti, kao prva opoziciona stranka u Srbiji.
Osnivački odbor činili su dr Kosta Čavoški, Milovan Danojlić, dr Zoran Đinđić, Gojko Đogo, dr Vladimir Gligorov, dr Slobodan Inić, Marko Janković, dr Vojislav Koštunica, dr Dragoljub Mićunović, Borislav Pekić, Miodrag Perišić, dr Radoslav Stojanović i Dušan Vukajlović.
Osnivačka skupština obnovljene Demokratske stranke održana je 3. februara 1990. godine u Domu omladine Beograda, što je bio svojevrsni, prvorazredni događaj koji je definitivno potvrdio da se dubinski menja politička karta Srbije. Posle mesec dana, 7. marta 1990. objavljen je i prvi broj novoizašlog glasila „Demokratija”.
Od trinaest članova Osnivačkog odbora Demokratske stranke iz 1989. godine, njih petorica više nisu među živima, a samo je dr Dragoljub Mićunović i danas član ove stranke, čije redove je i on napuštao.
Slobodan Kljakić
[objavljeno: 23/03/2008.]
