Izvor: Politika, 03.Nov.2007, 13:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Stecište elite
POLA VEKA
Ove godine, s jeseni, jedna ugledna naučna institucija, slavi značajan i za naše turbulentne balkanske prilike nesvakidašnji jubilej. Institut društvenih nauka slavi pedesetogodišnjicu osnivanja, odnosno pedeset godina uspešnog i plodnog istraživačkog rada. Institut društvenih nauka osnovalo je 1957. godine Savezno izvršno veće tadašnje SFRJ, da bi Republika Srbija tek od 1976. g. preuzela svojstvo njegovog osnivača i, shodno tome, ingerencije nad njime.
Prve >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << godine rada Instituta obeležene su materijalnim blagostanjem tada jake i stabilne Jugoslavije; Institut dobija svoju zgradu, dobija fond zaplenjene nacističke biblioteke u Beogradu (oko 10.000 knjiga), te je obilato finansiran iz zemlje, dok iz inostranstva, prvenstveno sa Zapada, dobija izdašne donacije u knjigama i časopisima. Institut na samom početku startuje sa svojim odeljenjima (za pravne, ekonomske, istorijske, sociološke nauke, za filozofiju) da bi od ovih odeljenja 1963. g. bili formirani relativno samostalni i zaokruženi naučnoistraživački centri od kojih većina i danas čini osnovni kostur Instituta; Centar za ekonomska istraživanja, Centar za pravna istraživanja, Centar za politikološka istraživanja i javno mnjenje, Centar za demografska istraživanja i Centar za sociološka istraživanja. Dok su se od prvobitnih odeljenja iz Instituta izdvojili Centar za istorijske nauke i Centar za filozofiju i društvenu teoriju .
Tvrda i naučna struja
U ranim danima Instituta društvenih nauka, dok su još svi centri bili na okupu, Institut je funkcionisao i kao ugledna postdiplomska škola (od 1958 do 1965. g) i to u momentu kada na tadašnjem Univerzitetu nisu postojale postdiplomske studije. Na ovim postdiplomskim kursevima organizovanim unutar Instituta predavali su najveći domaći naučni autoriteti toga vremena, pored ostalih i M. Bartoš, R. Supek, J. Đorđević, R. Lukić, J. Goričar, V. Pavićević i dr., a polaznici su bili budući profesori univerziteta i istraživači iz svih republika SFRJ.
U to vreme, u savetu Instituta uvek je sedela poneka važna i uticajna politička ličnost iz tvrde partijske linije, ali su se u savetu kao protivteža toj ideološkoj uskogrudosti nalazili i autentični poslenici nauke i istraživači sa neospornim rezultatima poput V. Pavičevića, P. Vranickog, J. Đorđevića itd. Stoga su se kao kompromis između ideološke i naučne struje u Savetu za direktore Instituta po pravilu birali liberalniji i tolerantniji ljudi u odnosu na čitavo tadašnje socrealističko okruženje. Prvi direktor Instituta bio je Vlajko Begović (1958 – 1960), a potom su direktori Instituta bili; dr Radivoj Uvalić (1960 – 1962), dr Najdan Pašić (1963 – 1965), dr Anton Vratuša (1965 – 1967) i dr Branimir Janković (1970 – 1972). Od 1975. godine u Institutu se prešlo na kolektivno rukovođenje, a predsednici Poslovodnog odbora bili su: dr Milivoje Trklja, dr Velimir Tomanović, dr Dimitrije Prodanović, dr Svetozar Ćulibrk i dr Vladimir Goati.
U konstruktivnoj, tolerantnoj i nadasve radnoj atmosferi Institut je u svojim prvim godinama napredovao i u profesionalnom i u materijalnom smislu. Prvi "zlatni period" traje od 1963. do 1968. godine kada je urađeno mnoštvo projekata i sa domaćim i sa međunarodnim predznakom.
Naučnici iz IDN-a su se ravnopravno uključili u istraživačke projekte sa kolegama iz SAD, Holandije, Nemačke, V. Britanije, Francuske, Indije, Poljske i ostalih zemalja. Zahvaljujući ovoj saradnji, na Institut su u to vreme dolazili vrhunski profesori sa najuglednijih svetskih Univerziteta ( Kolumbija, Berkli ) poput D. Katz-a, A. Barton-a, P. Jacob-a, Ch. Kadushin-a, H. Linz-a i niz drugih, te su tako mladi kadrovi sa Instituta učili od najpoznatijih svetskih naučnika, dok su u zajedničkoj produkciji bili publikovani radovi koji su naišli na dobar prijem u svetu.
Od 1969. g. počinje sledeća faza na Institutu kada se ova ustanova malo sažima i kada se na njoj osećaju posledice društvenih nemira iz 68', budući da iz tih nemira nastaje neka vrsta intelektualne opozicije titoističkom režimu i da će najznačajniji deo te opozicije biti stacioniran upravo na Institutu društvenih nauka. Tako zbog poznatih događaja na Pravnom fakultetu, posle ekskomunikacije sa Univerziteta, na Institut 1976. g. dolazi Vojislav Koštunica, a 1981. g na Institut dolazi grupa pobunjenih profesora sa Filozofskog fakulteta (Ljubomir Tadić, Dragoljub Mićunović, Mihajlo Marković, Zaga Golubović, Svetozar Stojanović, Nebojša Popov, Miladin Životić, Trivo Inđić) koji su takođe ekskomunicirani iz tadašnjeg naučno-političkog establišmenta.
Rasadnik budućih lidera
Ostaće zabeleženo da je zahvaljujući nekima iz ove poslednje grupe na Institut u tim, maglovitim osamdesetim godinama, u potrazi za poslom došao i mladi Zoran Đinđić, koji se na njemu zadržava samo nekoliko godina dok ga putevi nisu odveli dalje. Odranije su na Institutu radili naučnici poput Vesne Pešić, koji su u početku bili apolitični da bi se kasnije pridružili prethodno već opisanom disidentskom jezgru, koje se dugo očuvalo i bilo rasadnik lidera demokratskog pokreta u Srbiji i vođa nekih od njegovih najznačajnijih političkih partija.
Od 1981. godine Institut je član Univerziteta u Beogradu do 1997. godine kada je dekretom tadašnje socijalističke vlasti izbačen – posle podrške studentskom protestu 1996/1997. godine.
U današnje dane, Institut sa direktorkom Mirjanom Rašević i sa upravnicima njegovih centara – Slobodanom Vukovićem, Danilom Šukovićem, Zoricom Mršević i Dragomirom Pantićem, pokušava da u nimalo lako tranziciono vreme ne samo održi, već i unapredi naučnu produkciju, u čemu starijim kolegama pomaže i jedna nova generacija mlađih istraživača koja na Institutu stasava. Danas na Institutu radi 28 istraživača u svim zvanjima, pokušavajući da kvalitetom, a ne kvantitetom, opravda poverenje naučne i uopšte društvene javnosti. Konačno, u ovih pedeset godina postignuti su značajni rezultati – kao produkt naučnog rada istraživača na Institutu publikovano je 619 bibliografskih jedinica (248 monografija, 161 zbornik radova, 201 studija internog karaktera, 9 različitih, što ugaslih što aktuelnih, časopisa u više desetina svezaka), pokrenut je respektabilan broj naučnih projekata, a fond biblioteke Instituta se povećao na preko 130.000 naslova.
Sve prethodno rečeno o Institutu svedoči da ova institucija nije bila i da nije isključivo teorijska i zatvorena u suvoparne naučne analize, već je za svih pedeset godina svog postojanja umela da teoriju spoji sa praksom i tako postane značajan faktor osmišljanjanja konkretnih strategija države Srbije i društva unutar nje.
[objavljeno: ]
