Izvor: Politika, 16.Mar.2013, 16:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Šta da pitamo papu
Dogma o „nepogrešivosti pape” i dogma o „nepogrešivosti partije”, da li je to i kamen temeljac današnjih političkih sistema?
Mnogi u Beogradu nisu voleli papu Poljaka, ni papu Nemca, mnogi neće voleti ni papu Argentinca. Posebno ako se prisete da je Argentina svojevremeno ilegalno prodavala oružje Hrvatskoj u vreme građanskog rata u toj bivšoj jugorepublici. Zapravo, u godini Milanskog edikta odnosi Srpske pravoslavne crkve i Vatikana su korektni, ali ništa više >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << od toga. Pravoslavlje je zaštitnik srpskog nacionalnog identiteta, pa otuda pitanje šta se i danas zamera Vatikanu?
Kao i Rusi, koji ne zaboravljaju da su Napoleon i Hitler bili katolici, i da Katolička crkva nikada nije ekskomunicirala Hitlera, i Srpska pravoslavna crkva traži od Vatikana da se jasno odredi prema genocidu Srba u Drugom svetskom ratu, posebno prema Jasenovcu. Hoće li to učiniti novi papa, može li on u tom smislu biti reformator, je li došlo vreme za susret Srbije i pape? Ili teren za takav susret još nije dovoljno pripremljen, naravno, ne u tehničkom smislu. O čemu bi onda razgovarali predsednik Nikolić i papa Franjo Prvi? Protokolarni sastanak rukovodilaca dve države, ili razmena mišljenja o sličnostima reformi u socijalnoj državi, kakvu želimo u Srbiji, i u katolicizmu. Jer, novi papa, posebno zato što dolazi iz Južne Amerike, nastaviće putem „socijalne doktrine” crkve koja je, od vladavine Lava Trinaestog, od 1878 do 1903, postala izvor većine formulacija trećeg puta, puta između kapitalizma i socijalizma. Čak je i papa Jovan Pavle Drugi, za kojeg je Mihail Gorbačov rekao da je borbom protiv „vesternizacije” sveta postao „najviše levo orijentisani čovek na planeti”, dakle taj je papa 1993. izjavio da „komunistički sistem ima i svoje dobre strane: socijalnu pravdu i brigu za siromašne”.
Šta bi mi dakle mogli sada da pitamo novog papu? Italijanska reč „adjornamento”, bukvalno obnova u duhu vremena, označava reformu katolicizma započetu još pre 50 godina i suštinski se odnosi na opstanak i obnovu katoličke crkve u uslovima savremenog sveta. Zaokret s ideologije vanzemaljskih ciljeva ka potrebama života „ovde i sada”. Utvrđivanje prava i dostojanstva ličnosti, saradnje i demokratije umesto hijerarhije i centralizma, tendencija ka pluralizmu, otvorenosti i dijalogu. Dakle, neka unutrašnja analogija između reforme katolicizma i socijalne države svakako postoji, u prošlosti su se ideolozi ortodoksnog marksizma-lenjinizma i katolički fundamentalisti prilično potrudili da kod ljudi stvore predstavu o radikalnoj nespojivosti marksizma i hrišćanstva, izbacujući u prvi plan ne ono što zbližava Hristovo i Marksovo učenje, već ono što razdvaja ideološke i moralne sisteme marksizma i hrišćanstva, kao i njihov pogled na svet. Pokušaji da se među njima pronađe nešto zajedničko proglašavani su kvadraturom kruga. Naravno, bez dezideologizacije marksizma i bez demistifikacije hrišćanstva veoma je teško doći do jačih dodirnih tačaka, premda duhu Hrista isto tako malo odgovara propoved: „Ako volite Gospoda, morate mrzeti njegove neprijatelje”. Baš kao i duhu Marksa parola onih koji sebe smatraju marksistima: „Ko nije s nama, taj je protiv nas”.
Katolicizam je mnogo stariji od socijalne države, hrišćanska doktrina katolicizma počiva na veri, marksistička koncepcija socijalne države na nauci. Ipak, i pored svih razlika u istoriji katolicizma i socijalizma, između njih postoji zapanjujuća sličnost u uzročnoj uslovljenosti krize, i idejne i organizacione, kakve smo svedoci danas. Dogma o „nepogrešivosti pape” i dogma o „nepogrešivosti partije”, da li je to i kamen temeljac današnjih političkih sistema? Ili izvor njihove degradacije, kako krize vere, tako i krize socijalne države, krize monopolskih institucija i njihovih ideologija, krize „nepogrešivih” vođa i njihovog isključivog prava da budu nosioci pravednih ideja? Pri tome su reformatori samo proizvod onog sistema kojeg žele da promene.
Da li je sličnost upravo ta bezgranična vera u ispravnost izabranog puta ka Bogu, ili ka svetloj i demokratskoj budućnosti u EU, strpljiva smernost u očekivanju skorog dolaska Hrista, ili ulaska u EU već za života većine današnjih stanovnika Srbije? Vera se sticala, ili se stiče preko „hristijanizacije”, ili „evropeizacije” narodnih masa svim sredstvima propagande uzora privrženosti, strpljenja, heroizma, prevladavanja teškoća, lišavanja i trpljenja. Ipak, nametana vera bi, ako se ciljevi uskoro ne ostvare, mogla da ima suprotan efekt: gubljenje poverenja u propovednike, duhovnost se može pretvoriti u bezduhovnost i nihilizam, vera u neverništvo, i što je najvažnije, čovek gubeći ličnu veru u brzi ulazak u EU, ili u dolazak Hrista, u mogućnost transcendentalnih ciljeva, gubi ujedno i podsticaj da promeni svoj društveni i lični život, postaje indiferentan, a kao takav i moguća žrtva novopečenih kultova i idola. Posledice toga su poznate, i u hrišćanstvu i u socijalnoj državi: moralni nihilizam i gubljenje identiteta. Potvrdaevropeizma srpskog pluralističkog društva ili kompromis sa stvarnošću? Da o svemu tome priupitamo i papu?
Miroslav Lazanski
objavljeno: 16.03.2013.
