Izvor: Politika, 14.Feb.2008, 13:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Srbija i Šumadija
Najava filma „Kneževina Srbija”, na Prvom programu RTS-a, u proizvodnji Košutnjak filma i u saradnji sa ministarstvima prosvete i kulture, nagoveštavala je da ćemo se, u susret Sretenju, podsetiti prelomnih datuma i događaja iz 19. veka, koji mogu biti poučni i danas, kada je Srbija na još jednoj istorijskoj prekretnici.
Na kraju ovog dokumentarno-igranog filmskog zapisa, u kome ima i sjajnih sekvenci, ostala je mučnina zbog saznanja da i jedan umetnički i obrazovni >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << program nacionalne televizije identifikuje Srbiju sa Beogradom, pojedine istorijske činjenice prećutkuje, a druge falsifikuje.
Istorijska je činjenica da je prva prestonica savremene Srbije – Kragujevac i da je čitav period svoje prve vladavine knez Miloš Obrenović stolovao u njemu, te je tu praktično doneo sve značajne odluke za osvajanje slobode, stvaranje države i ustanovljenje državnih, prosvetnih i kulturnih institucija. U srcu države knez je izgradio dvorski kompleks, koji su činila tri konaka i crkva. U Kragujevcu su primani hatišerifi i berati, često iznuđeni Miloševom diplomatijom, lukavstvom i podmićivanjem turskih zvaničnika, čime je otimano parče po parče autonomije, uz očuvanje biološke supstance naroda. Tu je formiran prvi sud, osnovana prva Gimnazija, ustanovljen Licej, oglasila se Knjažesko-srbska banda, utemeljeno prvo srpsko pozorište – Knjažesko-srbski teatar. U prestonom gradu je zasedala Narodna skupština, na kojoj je usvojen i Sretenjski ustav, jedan od najmodernijih toga doba u Evropi. Taj događaj je, uz pokretanje Prvog srpskog ustanka u Orašcu, ugrađen i u Dan državnosti Srbije. Tu su pokrenute „Novine srbske”, Sveti Sava ustanovljen za školsku slavu i prvi put u Gimnaziji i Liceju proslavljen. U Miloševoj pridvorskoj crkvi bilo je sedište mitropolita Melentija Pavlovića, prvog Srbina na čelu SPC posle ukidanja Pećke patrijaršije 1766. godine. U Kragujevcu je boravio i Vuk Stefanović Karadžić, započinjući reformu jezika, kragujevačka Tipografija je štampala prve knjige. Na Miloševom skromnom dvoru je postavljena i zbirka minerala, zametak muzejske delatnosti, i formirana prva galerija od dela Pavla Đurkovića, Uroša Kneževića, Jovana Isailovića.
Iako, kažu, nepismen, Miloš je u Kragujevcu okupljao školovane ljude, jer je znao da bez prosvećenosti i kulture nema ni države, da bi potom odavde u svet slao najbolje gimnazijalce i licejce na dalje školovanje kako bi se vratili da učvrste Srbiju kao modernu evropsku državu.
Znao je Miloš da je za stabilnost države važno da se svi njeni delovi što ravnomernije razvijaju i da imaju osećaj brige vladara i najviših državnih institucija o sebi, pa je gradio svoje konake i u Požarevcu, Beogradu, Šapcu... i povremeno boravio u njima, poklanjajući pažnju tamošnjem narodu.
Kada je pod pritiskom ustavobranitelja prestonica preseljena u Beograd, Kragujevac je ostao značajan centar političkog života Srbije, skupština je i dalje zasedala u ovom gradu, tako da je i Berlinski ugovor iz 1878. godine o sticanju nezavisnosti i suverenitetu Srbije ratifikovan na skupštini u Kragujevcu.
U televizijskom filmu ,,Kneževina Srbija” mnoge od ovih činjenica su prećutane, a i neke koje su saopštene smeštene su u drugi kontekst.
Piše li se ovim nova istorija Srbije? Zašto najviši državni zvaničnici nalaze vremena da na Sretenje posete Marićevića jarugu, a ne nalaze za potrebno da svrate i u Kragujevac? Zar je ustaničko i buntovničko značajnije od državotvornog?
Činjenice govore da su istorija i Miloš Obrenović Kragujevcu dodelili ulogu zavičaja moderne Srbije. Zato Kragujevac ima visoku dužnost čuvanja nacionalnog i državnog identiteta, jer ovde, u Šumadiji, ustaničko i državotvorno, srpsko i evropsko egzistira u skladnoj vezi, bez isključivog promišljanja ,,ili-ili”. Ako se to iz beogradskog ,,kruga dvojke” ne vidi, strahujemo za budućnost naše države.
Što bi rekao umni Milan Đ. Milićević, za skladan i uspešan razvoj Srbije ,,neophodno je da Šumadija sebe prepozna u Beogradu, a Beograd sebe u Šumadiji”.
novinar i publicista
Miodrag Stojilović
[objavljeno: 15.02.2008.]
