Izvor: Politika, 27.Avg.2008, 23:37 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Sarajevo postalo monoetnički grad
Zajedničko i Srbima i Hrvatima je da se njihov broj u Sarajevu stalno smanjuje. Takođe, spaja ih i to što su u sve lošijem položaju u odnosu na bošnjačku većinu
Od našeg stalnog dopisnika
Banjaluka, 27. avgusta – Etnički, Sarajevo je odavno bošnjački grad i o tome se do sada nisu vodile rasprave u bosanskohercegovačkoj javnosti. Jer, slična sudbina – dominacija jednog nad ostala dva naroda, sa izuzetkom Mostara, u kojem >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << se Hrvati i Bošnjaci nadmeću za prevlast – karakteristična je za ostale opštine i gradove u BiH. Ono što je Sarajevo opet dovelo u središte pažnje javnosti jeste dilema: da li je ono, osim formalno i po sedištu većine zajedničkih organa, uistinu glavni grad Bosne i Hercegovine?
Premijer Republike Srpske Milorad Dodik je prvi javno rekao da Sarajevo ne doživljava kao glavni grad BiH i uporedio ga sa Teheranom. Zbog toga su ga bošnjački političari kritikovali, ali je ozbiljnija polemika o ovom pitanju izostala. Tek kada je nedavno nadbiskup vrhbosanski kardinal Vinko Puljić rezignirano rekao: „To nije moje Sarajevo za koje sam se borio”, povela se ozbiljna rasprava o karakteru glavnog grada BiH.
U istraživanju da li je Sarajevo, zaista, glavni grad BiH najdalje je otišao magazin „Dani”. U poslednjem broju ovaj nedeljnik je temi „Da li je Sarajevo bošnjačka prestonica” posvetio punih 16 strana. Kardinal Puljić je, govoreći o nepravdi koja se nanosi Hrvatima i Katoličkoj crkvi – oduzimanju imovine, nedavanjem dozvola za gradnju katoličkih bogomolja i nacionalnoj strukturi zaposlenih u sarajevskoj administraciji – konstatovao: „S tugom u srcu moram reći da je nastavljena politika iz ratnih dana s tim da se samo koriste druga sredstva: jedni žele naš odlazak odavde, i ne samo odavde, jer se nadaju da će našim nestankom ostvariti svoje planove, a drugi neprestano samo pričaju o multietničnosti i multireligioznosti, dok u stvarnosti takođe žele naš polagani nestanak”. Otac Vanja Jovanović je, ilustrujući stanje u Sarajevu, rekao: „Pre tri godine bio sam u Bejrutu, i u 12 sati noću šetao u mantiji i uživao, zaista sam uživao... U Sarajevu to ne smem.”
Sarajevski režiser Dino Mustafić je za magazin „Dani” kazao da Sarajevo više nije „grad po meri čoveka”. „Drugi i drugačiji mogu živeti pored nas (Hrvati, Srbi i ostali), ali će teže doći do posla, gotovo nikako neće obavljati javne funkcije i biti na poziciji, već će biti multikulturna ikebana kada nam to politički zatreba za pokazivanje ’sarajevskog duha’ otvorenosti ka različitostima i vekovnoj toleranciji.”
Predratno Sarajevo je imalo 527.000 stanovnika – 259.000 tadašnjih muslimana, 157.000 Srba, 34.873 Hrvata, 56.000 Jugoslovena i 19.000 ostalih. Demografska slika Sarajeva počela je da se menja u ratu. Iz grada, koji je bio poprište teških borbi, odlazili su Srbi i Hrvati, ali i Bošnjaci. Srbi i Hrvati su imali samo jednu prepreku: odluku ratnog rukovodstva BiH kojom je Sarajlijama bilo zabranjeno da napuštaju grad. Pred Bošnjacima, kojima nije bilo do rata i bede koju je on doneo gradu, stajala je i druga, mnogo rizičnija, stepenica. Da bi otišli iz Sarajeva morali su preći preko neprijateljske teritorije: područja koja je kontrolisala Vojska Republike Srpske ili Hrvatsko veće odbrane, pogotovo za vreme bošnjačko-hrvatskog rata koji je buktao od zime 1993. do proleća 1994. godine. Upustiti se u avanturu izlaska iz Sarajeva u tim uslovima bilo je, neretko, ravno jurišu na sebe.
Tačnih podataka o sadašnjem broju stanovnika Sarajeva nema. Procene govore da ih je najmanje onoliko koliko ih je bilo uoči rata. Prema podacima Demokratske inicijative sarajevskih Srba u glavnom gradu BiH sada ih u Sarajevu nema ni 20.000. Poslanik Hrvatske demokratske zajednice u Parlamentarnoj skupštini BiH Ivo Miro Jović nedavno je rekao da u glavnom gradu BiH sada ima nešto više od 10.000 Hrvata.
Zajedničko i Srbima i Hrvatima je da se njihov broj u Sarajevu stalno smanjuje. Takođe, spaja ih i to što su u sve lošijem položaju u odnosu na bošnjačku većinu. O tome govore podaci Centra za promociju civilnog društva o, u skladu sa ustavnim odredbama, zastupljenosti konstitutivnih naroda u organima vlasti sarajevskih opština, gradske i kantonalne uprave. Naime, u opštinskim organima vlasti tri konstitutivna naroda bi trebalo da budu zastupljena prema popisu iz 1991. godine. Istina, ni u jednoj opštini i gradu u BiH ova odredba nije potpuno sprovedena. Ali, isto tako, malo gde je, kao u sarajevskim opštinama, narušena. Od ukupno 1.237 zaposlenih u opštinskim administracijama, 1.118 su Bošnjaci, 38 Srbi, 51 radnik je Hrvat, a za 30 zaposlenih u Novom Gradu podaci o nacionalnosti nisu dostavljeni.
Najkarakterističnija je opština Hadžići u čijim službama rade isključivo Bošnjaci. Ništa bolje nije ni na nivou Kantona Sarajevo – Bošnjaci zauzimaju 546, Srbi 22, a Hrvati 29 mesta.
„Ovi podaci nedvosmisleno potvrđuju da je Sarajevo daleko od onoga što je nekada bilo. Da bi se dala tačna ocena razloga zbog kojih se Hrvati iseljavaju iz Sarajeva, za koje su se borili u ratu, neophodna je sveobuhvatna analiza uzroka – od političkih, ekonomskih, bezbednosnih, socioloških do psiholoških. To što ona nije urađena i što se ne radi, dovoljno govori da vladajućoj bošnjačkoj većini i nije stalo do toga da se ovaj proces zaustavi. Sarajevo jeste formalno glavni grad BiH, ali ga većina Hrvata tako ne doživljava. Jer, svugde u svetu glavni grad je podjednako, u svakom pogledu, svojina svih stanovnika određene države i svi se oni u njemu osećaju kao svoj na svome što u Sarajevu nije slučaj”, rekao je za naš list predsednik sarajevskog Županijskog odbora Hrvatske demokratske zajednice BiH Mladen Bevanda.
Sa Bevandinim ocenama u suštini se slaže izvršni direktor Demokratske inicijative sarajevskih Srba Jovo Janjić. Osim potpune diskriminacije Srba i Hrvata u opštinskim, gradskoj i kantonalnoj administraciji i javnim preduzećima, Janjić navodi još nekoliko uzroka zbog kojih se Srbi nisu vratili u Sarajevo i zbog kojih se i danas iz njega iseljavaju. „Srpski narod je izložen pritiscima i pretnjama, pogotovo od Bošnjaka koji su se u ratu i posle njega doselili u Sarajevo. Osim toga, Srbi se izuzetno teško zapošljavaju, a gotovo da nema povratnika koji se mogao vratiti na svoje radno mesto. Takođe, nisu rešena pitanja školstva, zdravstvene i socijalne zaštite povratnika. Dakle, Sarajevo, po Ustavu BiH, jeste glavni grad ove zemlje, ali je ono izgubilo svoj nekadašnji multietnički karakter. Ono je, u svakom pogledu, postalo grad u kojem dominiraju Bošnjaci, a Srbi i Hrvati su u podređenom položaju”, ocenio je Jovo Janjić.
-----------------------------------------------------------
Nazivi ulica
O atmosferi koja vlada u Sarajevu govore i sledeći podaci. Od oko 1.100 ulica samo tridesetak ima srpski kulturni ili istorijski predznak, šezdesetak je sa hrvatskim, a oko tri stotine se ne može svrstati u nasleđe nijednog od tri naroda. Sve ostale ulice imaju bošnjački ili muslimanski predznak. U Sarajevu više nema ulica sa imenom Veselina Masleše, Đure Đakovića, Đure Pucara, Slobodana-Selje i Gavrila Principa, Pere Kosorića koji je komandovao partizanskim jedinicama koje su 1945. oslobodile grad... Ali, zato su ulice dobili Mladi muslimani, Zelene beretke, Patriotska liga, kao i mnogi velikodostojnici iz vremena Turske imperije. Osim toga, sve table sa nazivima ulica su zelene boje, a odnedavno su i trotoari u centru Sarajeva ofarbani u zeleno.
Promenjeni su i nazivi pojedinih toponima, pa je Osenik postao Osjenik, a brdo Tinovo je preimenovano u Tihnovo.
-----------------------------------------------------------
Preteći grafiti
Povremeno, na sarajevskim zgradama osvanu grafiti „Džihad je naša sudbina”, „Smrt Izraelu”, „Islam je istina”, „Smrt Srbima”... Napadi na pravoslavne i katoličke crkve, njihove sveštenike i groblja, takođe nisu retkost. Njih je svojevremeno kancelar Vrhobosanske nadbiskupije Ivo Tomašević ocenio kao „ružnu poruku hrišćanima koji žele da se vrate u Sarajevo da nisu dobrodošli”, a sveštenik Vanja Jovanović je kazao da ga te pojave navode na zaključak da „neko sistematski i kontinuirano namerava da izbriše tragove života hrišćana u Sarajevu”.
Boro Marić
[objavljeno: 28/08/2008]
