Izvor: Radio Televizija Vojvodine, 06.Nov.2009, 02:10   (ažurirano 02.Apr.2020.)

Rođendan Vuka Stefanovića Karadžića

Na današnji dan 1787. godine rođen je srpski jezički i pravopisni reformator Vuk Stefanović Karadžić, tvorac novog pravopisa i književnog jezika, daroviti samouk. Opismenio se u rodnom selu kod jednog rođaka trgovca, potom u školi u Loznici i zatim u manastiru Tronoša. Tokom Prvog srpskog ustanka bio je pisar kod ustaničkog vojvode Ćurčije, zatim učitelj u Beogradu i carinik na Dunavu kod Kladova. Posle propasti ustanka 1813. i odlaska u Beč počeo je da sakuplja narodne pesme i umotvorine >> Pročitaj celu vest na sajtu Radio Televizija Vojvodine << i da radi na srpskom pravopisu i jeziku uopšte. Ubrzo je objavio prvu zbirku narodnih pesama i "Pismenicu" (gramatika), a 1818. "Srpski rječnik". Pisao je i istoriografska svedočanstva (sećanja), bavio se nekom vrstom etnografije, organizovao istraživanja širom srpskih zemalja i vodio je ogromnu prepisku. Njegovi odnosi sa knjazom Milošem Obrenovićem prošli su kroz razne faze ali je sa vrhom srpske crkve posebno Karlovačke mitropolije bio u veoma lošim odnosima. Mitropolit Stratimirović, čovek retke učenosti i kulture, smatrao je da je njegova jezička reforma primitivna i da odbacuje čitavu srpsku jezičku i književnu tradiciju, a njegov prevod Novog Zaveta ocenjen je tada kao skandalozan (pošto nije poznavao klasične jezike prevod je rađen sa nemačkog). Vremenom je stekao ugled među intelektualcima Evrope, čak i kod takvih umova kakvi su bili Gete ili Ranke, univerzitet u Jeni proglasio ga je počasnim doktorom. Njegove ideje odnele su odlučujuću prevagu 1847. kada su izašle "Pesme" Branka Radičevića, pisane "Vukovim jezikom", a Đura Daničić je tekstom "Rat za srpski jezik i pravopis" dokazivao opravdanost Vukove reforme. Cela epoha srpskog romantizma - bila je pod njegovim uticajem. Njegovi posmrtni ostaci preneti su 1897. iz Beča u Srbiju i nalaze se pored Dositeja Obradovića ispred Saborne crkve u Beogradu. Njegovo delo sabrano je, u modernim izdanjima, u čak 39 tomova.

Danas je petak, 6. novembar, 310. dan 2009. Do kraja godine ima 55 dana.

1814 - Rođen je belgijski proizvođač duvačkih instrumenata Adolf Saks, koji je 1840. izumeo muzički instrument nazvan njemu u čast saksofon.

1860 - Abraham Linkoln izabran je za predsednika SAD.

1861 - Rođen je kanadski profesor fizičkog obrazovanja Džejms Nejsmit, koji je 1891. izmislio košarku.

1880 - Francuski mikrobiolog Šarl Luj Laveran, dobitnik Nobelove nagrade za medicinu 1907. otkrio je uzročnika malarije, koja je pustošila močvarnim predelima širom sveta. Posmatrajući pod mikroskopom krv čoveka obolelog od malarije primetio je među crvenim krvnim zrncima novu histološku formaciju koje nema u krvi zdravih ljudi. Zaključio je da ti mikroorganizmi (nazvani kasnije Haemamoeba Laverani) izazivaju malariju, ali nije znao na koji način prodiru u krv. Engleski lekar Ronald Ros je 15 godina kasnije utvrdio da malariju prenose komarci.

1893 - Umro je ruski kompozitor Petar Iljič Čajkovski, najistaknutiji ruski simfoničar 19. veka. Inspirisao se narodnom muzikom, bajkama i ruskom istorijom. Komponovao je šest simfonija, opere, uvertire, koncerte za klavir, koncerte za violinu, kamernu muziku, balete, solo pesme, klavirske kompozicije. Inspirisan Srpsko-turskim ratom 1876. Čajkovski je komponovao "Srpsko-ruski marš", danas poznat kao "Slovenski marš". Motive je pronašao u zbirci Kornelija Stankovića "Srbske narodne melodije", štampanoj 1862. u Beču (prvo izdanje 1859). Za tu zbirku srpski kompozitor nagrađen je od strane ruskog carskog dvora Ordenom svetog Stanislava. Srpsko-ruski marš Čajkovskog prvi put je izveden 17. novembra 1876. u Moskvi. Ostala dela: opere "Evgenij Onjegin", "Pikova dama", simfonija "Patetična", baleti "Labudovo jezero", "Ščelkunčik", "Uspavana lepotica", uvertira "Romeo i Julija".

1914 - Pod komandom generala Oskara Poćoreka u Prvom svetskom ratu je počela treća austrougarska ofanziva na Srbiju, okončana slomom i bekstvom preko Drine polovinom decembra 1914. Pobeda srpske vojske na Kolubari bila je prvi veliki uspeh saveznika nad Centralnim silama u Prvom svetskom ratu, a posle ponižavajućeg poraza Poćorek je penzionisan.

1917 - Posle pet meseci borbi, u Prvom svetskom ratu je pobedom zapadnih saveznika nad Nemcima okončana treća bitka kod belgijskog grada Ipr. Pomeranje linije fronta nepunih 10 kilometara glavom je platilo najmanje 240.000 vojnika.

1921 - Rođen je američki pisac Džejms Džons, čiji su najbolji romani tematski vezani za rat. Pisani su izrazito naturalistički s mnogo nasilja i upečatljivom karakterizacijom likova. Dela: romani "Odavde do večnosti", "Neki su došli trčeći", "Pištolj", "Tanka crvena linija", "Idite onom ko žene zavija u crno", "Veseli pariski maj", "Zviždaljka", zbirka priča "Sladoledna glavobolja".

1943 - Sovjetska armija je u Drugom svetskom ratu izbacila Nemce iz Kijeva, koji su taj grad držali pod okupacijom više od dve godine.

1968 - U Parizu su počeli mirovni pregovori SAD i Vijetnama, ali je vojna intervencija Amerikanaca u Indokini trajala sve do aprila 1975, kada je okončana porazom SAD.

1970 - Italija je priznala Narodnu Republiku Kinu i uspostavila s njom diplomatske odnose.

1999 - Australijanci su sa 55 prema 45 odsto odbacili ideju o ukidanju monarhije i uspostavljanju republike. Australija kao i neki drugi bivši britanski dominioni (Kanada, Novi Zeland) i dalje priznaje britanskog monarha kao šefa države a britansku krunu zastupa generalni guverner.

2007 - Umro je srpski književnik Raša Livada. Osnivač je Književnog društva "Pismo", pokretač istoimenog tromesečnika za svetsku književnost i osnivač časopisa "Ruski almanah", "Istočnik", "Erazmo", "Mezuza" i "Šekspir i kompanija". Osamdesetih je bio potpredsednik srpskog PEN-a, kao i predsednik beogradske sekcije Udruženja književnika Srbije. Jedan je od osnivača Srpskog književnog društva 2000. Prevodio je poeziju Grejvsa, Eliota, Himenesa, Jehude Amihaja i B.S. Mervina. Priredio je antologije "Svetska poezija danas" i "Moderno svetsko pesništvo". Dela: zbirke poezije "Poprskan znojem kazaljki", "Atlantida", "Karantin".

Nastavak na Radio Televizija Vojvodine...