Izvor: Politika, 21.Mar.2008, 13:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Rembrant i prerafaeliti kao uzori
Izgled ranih „izdanaka” animacije bio je nespretan, monoton i banalan do neotesanosti, jer su pečat uglavnom davali kibernetičari, matematičari..., ljudi ili lišeni likovnog talenta ili oni koji su ga zapustili u nekoj ranoj fazi svog razvoja, dok današnji animatori inspiraciju traže, sve više, u klasičnom slikarstvu
ANIMACIJA, TEHNOLOGIJA I SLIKARSTVO
Istorija ne deluje kao istorija dok je proživljavaš. (Džon Gardner)
Eksperiment korišćenja >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << osciloskopa za emitovanje (pokretnih) talasastih oblika kao umetničkog dela Bena Laposkog, iz 1950. (sasvim nalik na Fišingerove filmske eksperimente iz tridesetih godina 20. veka), mogao bi se uzeti kao prauzor kompjuterske animacije (dalje – animacija), umetnosti stvaranja animiranih slika pomoću kompjutera. CGI (computer generated imagery – kompjuterski stvorena prizornost, primena polja kompjuterske grafike na film, TV, itd.), opet, započinje sa dva kultna filma – Zapadni svet (1973) uveo je dvodimenzionalnu, a njegov nastavak Budući svet (1976) trodimenzionalnu CGI. Od sledećeg, Tron (1982), CGI zauzima sve više prostora u filmskoj realnosti, Prodavnica igračaka (1995) prvi je u potpunosti kompjuterski generisani „crtać", dok je Konačna fantazija: Duhovi iznutra (2001) pokušao da stvori „sintespijance", kompjuterski generisane hiperrealistične, trodimenzionalne zamene za stvarne glumce, koji su ovim spodobama samo davali svoj glas. U Matriks trilogiji trenutna ljudska percepcija uglavnom više nije u stanju da razlikuje stvarno – od CGI „stvarnog", virtuelnog. Ali i sama priroda filmske slike sve više je takva: CGI je nerazmrsivo isprepletena sa filmski fotografisanim, za potrebe snimanja priređenim, stvarnim (ili makar opipljivim), fizičkim svetom, čije gradivne elemente sačinjavaju živi glumci, kostimi, maske, scenografija, rekviziti, makete...
Naravno, stanje kompjuterske tehnologije uslovilo je prvobitnu okrenutost animatora velikim kompanijama i bogatim izvorima finansiranja – samo se tako moglo i prići kompjuterima, u početku tako velikim da ispunjavaju blokove zgrada i nedostižnim poput veštačkih satelita. Izgled ranih „izdanaka" animacije bio je nespretan, monoton i banalan do neotesanosti, jer su pečat uglavnom davali kibernetičari, matematičari..., ljudi ili lišeni likovnog talenta ili oni koji su ga zapustili u nekoj ranoj fazi svog razvoja. Uzori, pa i dometi takve animacije bile su sterilne grafičke forme nauke i isprani matematički oblici: nažalost, autori su bili nesvesni umetničkih pravaca prve trećine 20. veka, kao što su kubizam, konstruktivizam, apstraktna umetnost... (i filmske animacije bazirane na njima), slične, ali daleko suptilnije i izražajno pregnantnije orijentacije.
Minijaturizacija i pojeftinjenje, oličeno u revolucionarnom kompjuteru, doneli su vitalnu, otrežnjujuću i opamećujuću decentralizaciju k. a.
Najveće ime među mejnstrim k. a. svakako je Denis Mjuren, siva eminencija Lukasove, a ujedno i globalno najmoćnije kompanije za filmske specijalne efekte, Industrial Lights and Magic, tačnije kulturološkog fenomena, koji se danas naziva „Lukasov efekat". Godine 1976. Mjuren je počeo da radi za ILM, naravno na Ratovima zvezda, ali revoluciju u kompjuterskoj animaciji započinje u digitalno doba, svojim jednogodišnjim sabatikom, 1989. lansirajući metod stapanja odvojenih vizuelnih komponenti u isti kadar. Ključni primer bio je pretapanje T-1000 (bića od tečnog metala) u čoveka, u Terminatoru 2. Mjuren je dobio devet Oskara (Park iz doba Jure, Terminator 2, Indijana Džons, Povratak Džedaja i Imperija uzvraća udarac...), ali njegov apsolutni vrhunac ostao je „oživljavanje" crkvenog vitraža i preobražavanje u staklenog viteza, u Mladom Šerloku Holmsu.
Tu su i Mjurenove kolege iz ILM, Ken Ralston (pet Oskara – Ratovi zvezda: Epizoda VI, Ko je .... zeku Rodžera, Forest Gamp i sl. ) stručnjak je za rušenje i dizanje u vazduh, ali će verovatno ostati upamćen po zastrašujuće nestvarnim dečijim likovima u Polarnom ekspresu koji su „zaslužni" za propast ovog filma na američkim blagajnama (iako stilska doslednost ove CGI animacije u ostatku sveta ima brojne pristalice) i Stefen Fangmajer (tri nominacije za Oskara – Tvister, Savršena oluja, Master end komander), čiji su uzori prerafaeliti, bio je, isprva, programer u raketnoj laboratoriji korporacije „Aerospejs", a vrhunci karijere su mu sto metara visoka kula orkana i titanski talasi. Džon Monos (izuzetak kao usamljeni najamnik), koji je kao umetnički direktor svetla u Konačnoj fantaziji: Duhovi iznutra ostvario čudesno zelenkasto osvetljenje i neverovatne efekte sjaja u oku Doktora Oktopusa u Spajdermenu 2, priznaje da se i sam prepustio umetničkom vođstvu – Rembranta.
Karen Gulekas (dva Emija za 3-D animatorsko „pakovanje" Olimpijade 1992, u Barseloni, i svetska slava za specijalne efekte u Tru Lajs, T2 3-D, Apolo 13 i Peti element) sa posebno uspešno ostvarenim smrzavanjem Njujorka u Dan posle i Erik Neš (počeo u TV seriji Zvezdane staze: Sledeća generacija), a pridružio se „Didžital domen" zbog filmova Apolo 13 i Titanik, daju svoj maksimum, ali i vrhove animacije tek u kompaniji poznatog reditelja Džejmsa Kamerona, „Didžital domen".
Shvatajući da samo bogate kompanije, okrenute komercijalnom filmu, mogu da ostvare blistave podvige u kompjuterskoj animaciji, postižući istovremeno i svetsku slavu i profit, braća Štraus (pored ostalih, filmovi Dosije X i Terminator 3 animiraju TV reklame – za Najk, muzičke video spotove Džej Lo i Linkin Park, a ostvarili su i najduži CGI snimak „iz vazduha" u Danu posle), Greg i Kolin, k. a. čiji je otac bio sistem-administrator u IBM-u, osnivaju sopstvenu kompaniju, sada već dobro poznati „Hydraulx". Drugi korporativni k. a. džinovi, kao što su „Piksar" (Prodavnica igračaka, Ledeno doba), Toho (Godzila), ili studio „Ritm end hjuz" (Hronike Narnije: Lav, veštica i orman), iako su, do sada, uglavnom uspeli da animiranim likovima oduzmu život, paradoksalno su oživeli interesovanje za animirani film, i estetički, ali prvenstveno – finansijski. U jednoj prvenstveno otuđenoj civilizaciji to se moglo i očekivati.
Borislav Stanojević
[objavljeno: 22/03/2008]
