Izvor: Blic, 26.Okt.2009, 10:45 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Put od pečata do grba
Vekovi pod turskom imperijom, nezainteresovanost vlastodržaca za heraldiku i druge istorijske okolnosti uticale su da Beograd zvanično dobije obeležje tek tridesetih godina Dvadesetog veka. Ipak se veruje se da je prestonica imala grb ili pečat još za vladavine despota Stefana Lazarevića, u čijem žitiju se pominje da je on prvi darovao obeležje prestonici, u njenoj sedmovekovnoj istoriji.
Stefan Lazarević je 1403. godine proglasio Beograd glavnim gradom i uveo ga u red >> Pročitaj celu vest na sajtu Blic << evropskih književnih centara. Heraldička veština nije mu bila nepoznanica, jer bio nosilac mnogih ordena. Pečat koji je u sebi imao nešto nalik srednjevekovnom Beogradu, koristio je trgovcima prilikom identifikacije.
- Ne postoji pouzdan izvor na osnovu kog može da se utvrdi da li je ono što je despot Stefan darovao Beogradu zaista bio grb ili samo pečat. Ali ako pogledamo šta se dešavalo sa heraldikom u to vreme, ako znamo za kovanje njegovog novca, ima osnova da se kaže da je to bio heraldički pečat, i da je to verovatno prvi beogradski grb – objašnjava Dragomir Acović, predsednik Srpskog heraldičkog društva „Beli Orao".
Istraživanja kulturnog bogatstva naše prestonice ipak pronalaze tragove izgleda prvog beogradskog grba. Tako Branko Vujović u svojoj zbirci „Beograd, kulturna riznica" beleži da je „prvi grb Beograda iz doba despota Stefana imao oblik stilizovanog srednjevekovnog utvrđenja grada, sa većom središnjom kupolom iznad koje je, možda, stajao lik Presvete Bogorodice". Za vreme turske imperije nije bilo napretka u razvoju državnih simbola, pa ni simbola Beograda. Sva obeležja koja je Beograd imao pre početka dvadesetog veka poznata su po otiscima na gravurama ili prema literaturi. To su bili grbovi koje je Beogradu neko dodelio. Najraniji poznati grb prestonice potiče iz 16. veka i to iz dela „Fugersko ogledalo časti". To je grb koji se danas nalazi na štitu grba Opštine Stari Grad, štit sa crvenom pozadinom na kojoj je utvrđenje sa jednom dominantnom kulom i dva krsta sa strane. Ispod utvrđenja predstavljene su dve reke, u obliku horizontalnih traka.
Od početka 18. veka obeležje Beograda, s obzirom na okolnosti, „kićeno" je turskim simbolima poput panoplijum trouglova, kopalja, topovskih cevi i barjaka sa polumesecom. Srbija svoje državne simbole definiše početkom 19. veka a od tada svi gradovi koriste samo državni grb. Posle toga bilo je neuspelih pokušaja da se Beogradu dodeli obeležje. Predlagano je da grb grada bude štit sa zlatnim likom Svetog Save, dok bi iznad štita bila zlatna bedemska kruna. Taj predlog iznet je prilikom obeležavanja jedne od godišnjica od spaljivanja moštiju najvećeg srpskog prosvetitelja, ali nije poznato zašto je odbijen.
Pravno gledano, Beograd je dobio grb tek 1931. godine.
- Formirane su dve komisije koje su jedna drugoj držale govore, a na kraju je raspisan konkurs na kome je pobedilo rešenje slikara Đorđa Andrejevića Kuna. Kun je po nalogu žirija izmenio i dopunio svoj crtež, da bi na kraju to postalo grb Beograda – priča Dragomir Acović.
Definitivnu odluku o tome kako će izgledati prvo zvanično obeležje grada doneli su viđeniji ljudi tog vremena poput Milana Nešića, slikara Uroša Predića, Bete Vukanović i vajara Živojina Lukića. Beograd je dobio grb 15. decembra, a prva skica je štampana i objavljena u tadašnjim „Beogradskim opštinskim novinama".
Posle Drugog svetskog rata grb prestaje da bude grb grada, i postaje amblem. Posleratni statuti prestonice čak ni ne sadrže reč grb ili amblem. Početkom devedesetih odlučeno je da se grbu grada ponovo vrati formalna funkcija. Uz sitne izmene u odnosu na stari grb iz 1931. godine, ponovo je vraćen u funkciju. Zanimljivo je da je Beograd jedan je od retkih gradova „Druge Jugoslavije" koji nikada u svom grbu (u štitu) nije imao zvezdu petokraku, već je ona više puta dodavana iznad ili ispod osnovnog štita.
Manji, srednji i veći grb
Grad Beograd ima manji, srednji i veći grb. Razlika je u tome ko, kad i kako ga može koristiti.
- Mali grb je zajednička baština svih građana koja se ne koristi u zvanične svrhe. Srednji grb koriste gradske uprave koje upravljaju poslovima zajednice a veliki grb može da koristi onaj ko po zakonu govori u ime čitavog grada, dakle gradonačelnik, predsednik skupštine grada i sama skupština grada. On se nalazi na svečanim memorandumima, poveljama i priznanjima koje dodeljuje Grad Beograd – objašnjava Dragomir Acović, predsednik Srpskog heraldičkog društva.
Bez ideoloških uticaja
Grb Beograda nije trpeo stranačke ili ideološke uticaje iz dva razloga. Oni koji su bili protiv socijalističkih obeležja pozivali su se na to da je grb usvojen u vreme koje ne pripada socijalizmu. Oni koji su opet od 1945. godine stvarali novi svet polazili su od toga da je autor crteža bio Đorđe Andrejević Kun, inače ideološki naklonjen Avnojevskoj i Titovoj Jugoslaviji. Zahvaljujući tom spletu okolnosti, grb Beograda nikada nije bitnije menjan i nije trpeo drame i traume – kaže Dragomir Acović.
Otvorena kapija - simbol slobode
Grb Beograda je u obliku štita sa dve linije koje simbolizuju reke na kojima grad „leži", na njima je rimska lađa trirema (sa tri reda vesala) kao simbol večnosti grada. Bele zidine predstavljaju varoš, kula grad, a otvorena kapija „kaže" da je Beograd slobodan i otvoren za sve.
