Izvor: Politika, 09.Dec.2006, 13:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Povratak kulturnog blaga
U manastir Krka kod Kistanja vraćeni radovi Umetničkog bratstva manastira Krka
U manastir Krka, u Dalmaciji, posle dvanaest godina, vraćena je izložba radova Umetničkog bratstva manastira Krka. Vraćanje radova je rezultat dogovora ministarstava kulture Srbije i Hrvatske da se kulturno blago izneto u Srbiju za vreme proteklog rata vrati u Hrvatsku. Da bi se to u potpunosti ostvarilo bilo je potrebno obezbediti preduslove a to je bezbednost i povratak prognanog srpskog naroda.
>> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << />
Na inicijativu Srpskog kulturnog društva "Zora" iz Knina 1990. godine počela je sa radom prva likovna kolonija manastira Krka. Kolonija je bila zamišljena kao stvaralački susret istaknutih srpskih likovnih umetnika koji će boraveći u manastiru Krka i okolnim mestima i ostaviti dela od izuzetne važnosti, inspirisana prirodnim lepotama, te istorijskim i kulturnim nasleđem ovog kraja.
Već po završetku rada prve kolonije, u Umetničkom paviljonu "Cvijeta Zuzorić" u Beogradu, bila je organizovana izložba radova učesnika. Narednih godina u rad kolonije osim slikara, uključili su se vajari i konzervatori koji su tako dali svoj prilog manastirskoj riznici. Pre progona Srba iz Hrvatske 1995. godine, radi organizovanja izložbe u Bijeljini i Banjaluci, većina radova bila je izmeštena iz manastira i tako spašena. Zbirka je još dva puta bila u opasnosti od uništenja i to u Sanskom Mostu gde se zatekla za vreme ratnih dejstava na području Bosanske Krajine i u Prizrenu na Kosovu i Metohiji za vreme NATO bombardovanja.
Dalja sudbina ove zbirke pratila je sudbinu izbeglog naroda. Osuđeni na beskućništvo i lutanje ovi radovi zahvaljujući prijateljima pronašla su put do mnogih galerija u Srbiji i Republici Srpskoj i dali su svoj skromni doprinos ujedinjenju srpskog duhovnog prostora. Izložba je bila predstavljena publici u Višegradu, Beogradu, Jagodini, Ćupriji, Prištini, Prizrenu, Raški, Zrenjaninu, Kikindi, Banatskom Karađorđevu, Aleksandrovu, Sečnju, Trebinju, Gornjem Milanovcu, Bačkoj Topoli, Lazarevcu, Staroj Pazovi, Rumi, Inđiji, Ubu, Grockoj, Kaluđerici i Zemunu.
Izložba srpskih slikara koji su poklonima svojih dela simbolično zahvalili na gostoprimstvu manastiru Krka ostaje kao svedočanstvo vremena i borbe za opstanak na svojoj zemlji. Sve je urađeno i nastalo u manastiru Krka na izvoru naše duhovnosti, sa željom da se sačuva prošlost od zaborava. Oko pedesetak umetnika ostavilo je dela velikog značaja koja uz to nose i poseban pečat nastanka. Izložba pokriva generacijski raspon od najmlađih autora, preko onih koji su već sazreli i uvrstili se u najizraženije tokove našeg savremenog likovnog stvaralaštva, do najstarijih bez čijeg se dela ne može zamisliti umetnost kod Srba.
Neki od umetnika nisu više među živima (Milovan Vidak, Trajko Stojković Kosovac, Mića Stoiljković, Jovan Soldatović, Svetozar Samurović, Milić Stanković, Dragoš Kalajić, Boris Markoš Mingo i Dragan Malešević Tapi), ali umesto njih u manastir vratiće se njihova dela. Zbirka je svojevrstan presek kroz savremenu likovnu umetnost prostora na kome žive Srbi i ima sve elemente jedne galerijski vredne celine. Ova dela svedoče o svom vremenu, o duhovnim nemirima, o lepoti doživljaja sveta ali i određenom nespokojstvu i nemoći da se duhom i stvaralaštvom nadvisi nadošla mržnja. Ima u ovim radovima trajne vere u lepotu ali i žudnje za istinom bez koje nema umetnosti.
Posebnu vrednost ove zbirke predstavljaju skulpture poznatih istorijskih ličnosti: sveštenika Petra Jagodića Kuridže, političara Save Bjelanovića, vojvode Goluba Babića, engleske dobrotvorke Pauline mis Irbi kao i dalmatinskih vladika Stefana Kneževića i Nikodima Milaša. Sve ove skulpture već su bile postavljene u mestima koja su istorijski vezana za ove ličnosti ali su nažalost nestale za vreme "Oluje".
U poslednjih deset godina ova zbirka radova Umetničkog bratstva manastira Krka pomogla je izbeglim Krajišnicima da sačuvaju veru i osnaže nadu u povratak. Za sve ovo vreme besmrtni duh Nemanjića iz Krke, Kistanja, Bukovice i čitave Krajine lebdeo je nad svim onim mestima koje je izložba posetila vraćajući Božje darove, veru, nadu i ljubav, bez kojih nema opstanka i budućnosti.
Konačno se ova značajna umetnička zbirka vratila tamo gde je i nastala. Ovo je bila želja vladike dalmatinskog Fotija i Srba povratnika koji su se vratili u poslednje vreme na svoja ognjišta. Obezbeđen je galerijski prostor i stvoreni ostali uslovi potrebni za njen povratak. Ovaj kulturni sadržaj u drevnom manastiru posetiće svake godine više desetaka hiljada vernika i turista koji u sve većem broju posećuju ovaj dalmatinski manastir. Srpsko kulturno društvo "Zora" ponovo će uložiti napor da oživi rad Umetničkog bratstva i da manastir Krka iznova postane stecište umetnika sa svih srpskih prostora.
Milojko BUDIMIR
[objavljeno: 09.12.2006.]
