Izvor: Politika, 04.Dec.2012, 16:07 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Popisi bez poređenja
Podaci o nacionalnoj pripadnosti sa poslednjeg popisa pokazali su da je Srbija multietnička država
Popisni podaci o nacionalnoj pripadnosti stanovništva izazivaju pažnju ne samo naučne i političke, već i šire društvene javnosti. U Srbiji je pitanje o nacionalnosti uključeno u sadržaj svih popisa, i to od prvog popisa posle Drugog svetskog rata (1948. godine), do poslednjeg iz 2011.godine, tako da možemo pratiti populacionu dinamiku svih etničkih zajednica na ovom prostoru. >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << Da podsetimo, ovo pitanje je otvorenog tipa, što znači da sve osobe imaju ustavom zagarantovano pravo da se slobodno izjasne (ili ne izjasne) kojoj nacionalnosti pripadaju, kao i na promenu nacionalne pripadnosti. Međutim, političke, ekonomske i socijalne prilike uvek su uticale na pojedinca kako će se nacionalno deklarisati, tako da popis ujedno predstavlja i sliku društvenih okolnosti u jednoj državi.
Podaci o nacionalnoj pripadnosti sa poslednjeg popisa pokazali su da je Srbija multietnička država. Od ukupno 7,2 miliona stanovnika, Srbi kao većinski narod broje gotovo šest miliona (83,3 odsto), a brojčano najzastupljenije nacionalne zajednice (više od 0,5 procenata) su: Mađari (3,5), Romi (2,1), Bošnjaci (2), Hrvati (0,8), Slovaci (0,7), Crnogorci (0,5) i Vlasi (0,5). U odnosu na prethodni popis (2002), Srbi su zabeležili smanjenje za 225.000, ali su povećali udeo za pola procentnog poena, zbog većeg pada brojnosti drugih nacionalnosti. Uzroci su dugogodišnji negativni prirodni priraštaj usled nedovoljnog rađanja i visokog mortaliteta zbog odmaklog procesa starenja stanovništva (prosečna starost Srba je 42,6 godina). I pripadnici ostalih etničkih zajednica imali su opadanje broja i udela usled negativnih trendova u prirodnom obnavljanju stanovništva i emigracija, ali i zbog promena u izjašnjavanju. Jedino su Romi, Bošnjaci i Muslimani (kao i neke manje etničke grupe) imali porast zahvaljujući pozitivnom priraštaju zbog mlade starosne strukture (prosečna starost Roma je 28,3, Bošnjaka 33,5 a Muslimana 37 godina). Sa druge strane, Vlasi su u prethodnom popisu imali povećanje brojnosti za gotovo tri puta, i to kao rezultat promene u izjašnjavanju o nacionalnoj pripadnosti, dok je za smanjenje njihovog broja u popisu 2011. presudan negativan priraštaj. Takođe je interesantno da iako Jugoslavija kao država više ne postoji, 23.300 (0,3 odsto) jugonostalgičara deklarisalo se kao Jugosloveni. Indikativno je i da se znatan broj osoba (160.300) nije nacionalno opredelio, dvostruko više nego 2002., kao i da je tri puta više onih (30.800) koji su naveli regionalnu pripadnost (Šumadinac, Vojvođanin, Beograđanin i slično).
Popis iz 2011., kao ni prethodna dva, nije obavljen na Kosovu, što znači da od 1981. godine ne raspolažemo podacima o stanovništvu i etničkoj strukturi u ovoj pokrajini. U prošloj godini kosovski statistički zavod i međunarodne organizacije sprovele su popis koji su bojkotovali Srbi (na severu Kosova u potpunosti, a u južnim enklavama delimično), prema kojem od 1,7 miliona stanovnika, oko 93 odsto čine Albanci, 3,2 procenta Srbi, 1,6 Bošnjaci, 1,1 Turci, 0,5 odsto Romi itd.).
Od bivših jugoslovenskih republika, Slovenija je jedina imala takozvani registarski popis stanovništva (2011.), bez anketara i izlaska na teren, koristeći već postojeće zvanične baze podataka. Na taj način, Slovenija se priključila razvijenim evropskim državama koje koriste registre umesto klasičnog popisa stanovništva (Holandija, Island, Finska, Danska i druge). U Hrvatskoj je popis realizovan aprila iste godine, ali još nisu objavljeni konačni rezultati, koji se očekuju tek na proleće 2013. Prema mišljenju hrvatskih demografa, podaci objavljeni dve godine nakon popisa mogu se smatrati već zastarelim, a podaci o etničkom sastavu su problematični i zbog nekih popisno-metodoloških pitanja od značaja za definiciju stanovništva. I u Crnoj Gori popis stanovništva je sproveden 2011, a konačni rezultati o nacionalnoj strukturi pokazali su da ne postoji apsolutna etnička većina. Naime, od 620.000 stanovnika, Crnogorci čine 45 odsto, Srbi 28,7, Bošnjaci 8,7, Albanci 4,9 procenata itd. Popis u Makedoniji je najpre bio odložen zbog održavanja prevremenih parlamentarnih izbora, da bi počeo 1. oktobra 2011., ali ga je Državna popisna komisija prekinula jer je došlo do nesuglasica oko popisne metodologije u delu koji se odnosi na korišćenje originalnih dokumenata za identifikaciju građana. Etnički Albanci su, između ostalog, tražili da se na popisu priznaju i fotokopije ličnih karata, a ne samo originali. Popis u Bosni i Hercegovini biće održan od 1. do 15. aprila 2013. godine, nakon 22 godine, i očekuje se s nestrpljenjem, imajući u vidu dramatične demografske promene koje su se desile u prethodnom periodu. Na probnom popisu stanovništva 2012., čak 35 odsto popisanih se izjasnilo kao „Bosanci” i /ili „Hercegovci”, među kojima ima i Bošnjaka, Srba i Hrvata, a uglavnom je reč o mlađim osobama
Činjenica da rezultati popisa nisu raspoloživi za sve zemlje na prostoru bivše SFRJ umanjuje značaj popisa kao zvaničnog izvora statističkih informacija, jer onemogućuje komparaciju podataka o kretanju stanovništva tih država u periodu dramatičnih političkih promena koje su se desile krajem 20. i početkom 21. veka.
Nada Raduški*
*Demograf, Institut za političke studije, Beograd
objavljeno: 04.12.2012.
