Izvor: RTS, 07.Sep.2012, 08:38   (ažurirano 02.Apr.2020.)

Politizacija filozofije

Predstojeća dodela nagrade "Teodor Adorno" u Frankfurtu kontroverznom američkom filozofu Džudit Batler uzburkala javnost. Dodelom nagrade osvedočenoj kritičarki izraelske državne politike gradske vlasti maskiraju sopstveni antisemitizam, poručuju iz jevrejske zajednice i pozivaju na bojkot manifestacije.

Vremena kada su filozofi sedeli u kulama od slonovače i pisali smirene traktate o "biću" su prošlost. Predstojeća dodela nagrade "Teodor Adorno" američkom filozofu >> Pročitaj celu vest na sajtu RTS << Džudit Batler (rođena 1956. godine, profesorka na Kalifornijskom univerzitety Berkli) pretvara se u pravi politički triler. Da li je to grad Frankfurt dodelio prestižnu akademsku nagradu istaknutoj kritičarki izraelske državne politike samo da bi zakamuflirao vlastiti antisemitizam? Centralno jevrejsko veće u Nemačkoj i gradska jevrejska zajednica pozivaju na bojkot manifestacije planirane za idući utorak u Frankfurtu na Majni.

Tema je naišla na plodno tlo u nemačkoj, odskoro austrijskoj javnoj sceni, koje još odjekuju ostacima nedavne debate o religiozno motivisanom obrezivanju. Tada je postavljano pitanje da li svi koji su protiv takve prakse ustvari zagovaraju Holokaust, dok se sada prešlo na rešavanje novog rebusa - da li su svi koji kritikuju izraelsku državnu politiku samo skriveni antisemiti?

Čitava priča sa Džudit Batler je kompleksna i zadire istovremeno u nekoliko slojeva evropske istorije, politike, kolektivnih kriminalnih praktika i primenjene društvene nauke.

Batlerova, oko koje se zavrteo taj mehanizam dubokih socijalnih stigmi, već pune dve decenije spada u sam vrh nečega što se može nazvati "estradnom filozofijom", što znači da njene teorije ne ostaju zatvorene unutar akademske zajednice, već se u popularnom obliku prelivaju na stranice medija.

Teoretski, Batlerova se shvata kao predstavnica poststrukturalizma/dekonstruktivizma, škole mišljenja koja analizira društvene fenomene do najsitnijih sastavnih elemenata i tako ih temeljito podvrgava "dekonstrukciji".

U njene dve najpoznatije i najprevođenije knjige "Polna nevolja" (1990) i "Otisak tela" (1993), Batlerova je usitnila binarnu seksualnu matricu žena-muškarac i svela je na pitanje čiste, po njoj nasilne reprodukcije društvenih formi socijalizacije.

Oni koji Batlerovu predstavljaju kao "feministkinju" koja se bori za ravnopravnost polova greše - za nju, kao prvo, ne postoje žene, za čija se prava treba boriti, kao što ne postoje muškarci, budući da su i jedni i drugi društveno konstruisani, i to ne samo u socijalnom smislu kao "pol", već i u biološkom kao "seks".

Provokacija kao stil

"Pol" kao društveni konstrukt i "seks" kao biološki su odluke koje hetero-društvo sa pozicije moći silom nameće individui u postupku njenog sazrevanja, tvrdi Batlerova. Binarni polni kod treba demontirati i proširiti ga tako da obuhvati čitavu kreativnu paletu bez granica.

Provokacija kao komunikativni stil Džudit Batler tu se ne završava. Na to dolazi još činjenica da potiče iz rusko-mađarske porodice jevrejskih izbeglica, da je podizana u jevrejskom religioznom duhu, dok se istovremeno javno pozicionirala kao glasni kritičar izraelske politike prema Palestincima, sa izvesnim "razumevanjem" za Hamas i Hezbolah. Privatno je lezbijka.

Sada se naravno postavlja pitanje koji su bili motivi nemačkog grada da se nepozvan i neizazvan, opterećen nasleđem novije nemačke istorije, uplete u jednu tako kompleksnu situaciju u kojoj bi i narodi s lakšim kolektivnim sećanjem "slomili nogu".

Ugledna nagrada "Teodor Adorno" koju Frankfurt od 1977. svake treće godine dodeljuje u znak sećanja na utemeljivača marksistički orijentisane Kritičke teorije je naravno i zamišljena tako da uvažava akademsku provokaciju. Ali, organizacije i udruženja nemačkih Jevreja smatraju da je Nemačka izgubila pravo da kritiku izraelske politike naziva akademskom provokacijom i oštro protestuju zbog priznanja za Džudit Batler.

Stefan Kramer, generalni sekretar Centralnog veća nemačkih Jevreja u javnoj reakciji optužuje Batler za "mržnju prema Izraelu" i naziva je "nacistom" i "polujevrejkom", dok istovremeno zamera gradskom veću Frankfurta da svoj u osnovi prepoznatljivi "nemački antisemitizam" sakriva iza Batlerinog "akademskog antisemitizma".

Sa svoje strane, Batlerova se brani i kaže da kritika izraelske državne politike ne može automatski potpadati pod karakteristiku antisemitizma, ali da ona ima razumevanja za evropske Jevreje kad Izrael i ne doživljavaju kao državu, već kao sklonište, ili zbeg.

Dvojnost Adorna

Adornovo ime takođe poseduje simboličku težinu u čitavom javnom sporu koji se širi oko dodele nagrade u njegovu čast. Osnivač Kritičke teorije bio je "polujevrejin", tačnije dolazi iz porodice "krštenih" Jevreja (otac prešao u protestante, majka katolik), ali je svejedno spasavao glavu od nacista bekstvom u Ameriku.

I pored takvog individualnog iskustva, Adorno se posle rata vratio u Nemačku i nastavio gde je stao 1934. godine. Poznata je njegova rečenica, da "posle Aušvica pisanje poezije treba shvatiti kao čin varvarizma", ali osim izvesne težine i razumljivog pesimizma prisutnih u njegovim delima, Adorno je uvek i pre svega ostao Nemac, nemački intelektualac.

Tu nije kraj glavobolji frankfurtskog gradskog veća. Nagrada "Teodor Adorno" dodeljuje se po tradiciji u gradskoj Crkvi Svetog Pavla (Paulskirche). U njoj je za vreme takozvane "Revolucije naroda" 1848. godine zasedao prvi demokratski izabrani nemački parlament, odatle je krenuo prvi nemački Ustav, u njoj su postavljeni temelji za Bizmarkovu, a ne Habsburšku Nemačku.

Frankfurtska Paulskirche, koja danas više nije u religijskoj, već samo ceremonijalnoj funkciji, doživljava se u modernoj Nemačkoj kao mitska lokacija državotvorne simbolike, kao prostor u kome je nemački narod postao nemačka nacija.

Sada bi na jednom takvom mestu jedan "bespolni" jevrejski akademik koji "mrzi Jevreje" trebalo da dobije nagradu pod imenog jednog "polujevreja" koji je voleo Nemce, iako im nije verovao, a sve to da bi se prodrmao izraelski režim i umirio autizam nemačke nacionalne savesti - sve ukupno preteška simbolika za jednu akademsku nagradu.

Nagrada pod Adornovim imenom dodeljuje se za dostignuća u filosofiji, muzici, pozorišnoj i filmskoj umetnosti. Do sada su je, između ostalih, dobili Norbert Elias, Jirgen Habermas, Žan-Lik Godar, Zigmund Bauman i Žak Derida. Nagrada je dotirana sa 50.000 evra. Od trinaest dosadašnjih dobitnika samo pet nisu bili jevrejskog porekla.

Ako se 11. septembra zaista održi javna manifestacija uručivanja nagrade "Teodor Adorno", što je ovog trenutka zbog žestine protesta sa strane jevrejskih organizacija neizvesno, Džudit Batler bi, ako se sa tom kvalifikacijom složi, bila prva žena koja će je dobiti.

Nastavak na RTS...