Izvor: Nezavisne Novine, 12.Mar.2015, 22:44 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Perestrojka - reforme koje su promijenile svijet
I dok su tenzije između Rusije i Zapada na najopasnijem nivou još od vremena hladnog rata, vrijedno je prisjetiti se perioda kada je došlo do velikih promjena u Rusiji, tadašnjem SSSR, koje su uticale i dovele i do globalnih promjena.
Naime, promjene je pokrenula jedna smrt, marta 1985. godine, što znači da se ovih dana navršilo tačno 30 godina od toga. Smrt Konstantina Černenka, konzervativnog lidera Sovjetskog Saveza, dovela je u žižu javnosti Mihaila Gorbačova, koji je bio >> Pročitaj celu vest na sajtu Nezavisne Novine << broj dva u sovjetskoj hijerarhiji. Gorbačov je, nakon smrti Černenka, sazvao Politbiro, najviše tijelo Komunističke partije. Neki od onih koji su u to vrijeme bili na vlasti bili su protiv Gorbačova, koji je u to vrijeme imao 54 godine i bio je najmlađi član sovjetskog vođstva. Međutim, problem je bio što nisu imali nijednog alternativnog kandidata. U podne 11. marta Gorbačov je jednoglasno izabran za generalnog sekretara Komunističke partije i, samim time, lidera zemlje.
Kombinacija poteškoća s kojim se suočavao tadašnji SSSR, kao i ovlaštenja koja je Gorbačov imao kao generalni sekretar, omogućila mu je da pokrene tzv. prestrojavanje, globalno poznato kao Perestrojka, što je naziv koji se odnosi na niz radikalnih političkih promjena. Ono što je zanimljivo jeste da je novi sovjetski lider bio daleko veći reformator nego što su to njegove kolege iz Politbiroa u to vrijeme shvatale. U praksi, njegova politika je postala hrabrija, odvažnija i dalekosežnija. Zapravo, Gorbačov je bio komunistički političar otvorenog uma, što je za to vrijeme bilo krajnje neobično. Što je uvodio više reformi, to je sve više smanjivao tradicionalna ovlaštenja koja sovjetski lider ima.
Zapravo, nova tolerancija u sovjetskom društvu na površinu je izabacila dugo sakrivane probleme, uključujući i nezadovoljstvo nacionalista. Zapravo, sve ovo je dovelo do tačke gdje postojanje SSSR dovedeno u opasnost. Decembra 1991. godine pokušaj Gorbačova da formira zajednicu koja bi se bazirala na dobrovoljnoj federaciji završila je propašću. Zemlja se raspala na 15 država. Bez obzira na sve, Gorbačov je uveo promjene kojih je vrijedno prisjetiti se, a čiji je on bio glavni arhitekta i idejni tvorac.
Od unutrašnjih promjena koje je Gorbačov uveo najznačajnije je uvođenje "glasnosti", koja se vrlo brzo razvila u slobodu govora. Zabranjene knjige koje su osporavale ne samo zvaničnu istoriju ponovo su štampane, i to u ogromnim tiražima. Disidenti su pušteni iz zatvora, a svi namješteni procesi su ponovo istraženi. Jedna od najznačajnijih promjena svakako je uvođenje vjerske tolerancije. Zvanična ideologija poznata kao marksizam-lenjinizam je polako odbačena, te zamijenjena ideološkim pluralizmom. Ustavne promjene početkom 1990. godine ozakonile su stvaranje opozicionih partija i samim time dale legitimitet već postojećem političkom pluralizmu.
Perestrojka je značila i promjene na međunarodnom polju. Naime, od samog početka Gorbačov je vrlo jasno naglasio da sovjetske trupe moraju napustiti Avganistan. Februara 1989. godine i posljednji sovjetski vojnik je napustio Avganistan. Takođe, Gorbačov je uspostavio dobre lične odnose za političkim liderima Zapada. Godišnji sastanci sa američkim predsjednicima dali su suštinske rezultate, uključujući smanjenje nuklearnog arsenala, te uklanjanje raketnih sistema srednjeg i kratkog dometa. U govorima 1988. koji su označeni kao ključni, a od kojih je jedan bio u Ujedinjenim nacijama, Gorbačov se odrekao tzv. Brežnjevske doktrine, koja je podrazumijevala da zemlje istočne Evrope imaju ograničen suverenitet. On je tada rekao da su te zemlje i njeni narodi slobodni da odlučuju o svom političkom i ekonomskom sistemu i da same izaberu u kakvom sistemu žele da žive. Ovo je možda bila i najznačajnija promjena jer je došlo do niza revolucija kojima su smijenjeni komunistički lideri.
Nastavak na Nezavisne Novine...
