Izvor: Glas javnosti, 13.Jan.2010, 07:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Noćas stiže Nova 2010.
Pravoslavni vernici koji vreme računaju po starom, julijanskom kalendaru večeras čekaju Novu 2010. godinu. Srpska, Ruska, Jerusalimska pravoslavna crkva, Ruska zagranična crkva, Gruzijska patrijaršija i Sveta Gora Atonska sutra će proslaviti 1. januar - početak nove kalendarske godine i još dva velika praznika - Mali Božić i Svetog Vasilija Velikog.
Proslava Nove godine 1. januara datira iz 153. godine pre nove ere. Bilo je to skoro pet i po vekova pošto je drugi kralj Rima >> Pročitaj celu vest na sajtu Glas javnosti << Numa Pontilius kalendaru dodao mesece januar i februar.
Crkvena Nova godina
Za crkvu, 1. januar je praznik, ali Nova godina ne počinje 1. januara, već 1. septembra, prvog po starom, julijanskom, a 14. po gregorijanskom kalendaru. Crkveni godišnji ciklus su do 1700. godine poštovali Srbi i Rusi koji su tada praznovali Novu godinu.
Svođenje bilansa
Krajem prethodne i početkom Nove godine oduvek su svođeni bilansi, pa je tako bilo i u doba Karađorđeve vladavine u Srbiji.
Na Mali Božić je Karađorđe sazivao skupštinu, tokom čijeg zasedanja se svodio bilans prethodne godine i pravili se planovi za nastupajuću.
Doček uz zvona, vatromet i kuvanu rakiju
Nova godina po julijanskom kalendaru večeras će biti dočekana zvonima sa svih hramova SPC, a u Beogradu će, na Svetosavskom platou, biti i veliki vatromet. I u većini gradova širom Srbije biće vatrometa, a građanima će se, kako tradicija nalaže, služiti kuvano vino i rakija.
Organizovanog dočeka na ulicama i trgovima neće biti, ali su se zato vlasnici restorana potrudili da svima koji planiraju da Pravoslavnu novu godinu dočekaju van svojih kuća ponude raznolik izbor, po cenama nižim od onih pre 14 dana, kada je organizovan doček Nove godine po gregorijanskom kalendaru.. LJ. S.
Ženski Božić
U nekim krajevima 1. januar po julijanskom, odnosno 14. po gregorijanskom kalendaru praznuje se i kao „ženski Božić“, a posvećen je neudatim devojkama koje na taj dan gataju da li će se udati u godini koja dolazi. Pošto celu noć nisu spavale, već čekale, ispraćale staru i čekale Novu godinu, pre nego što svane 1. januar, devojke bi se pele na tavan i sa njega bacale svoju obuću. Verovalo se da će se, ako su vrhovi opanaka bili okrenuti od kuće, devojka udati i otići u pravcu u kome se obuća okrenula pri padu.
Među Srpkinjama na Kosovu vladalo je uverenje da će u godini koja dolazi biti isprošena ako na Mali Božić prenoći u tuđoj kući.
Rimljani su osećali potrebu da tačno računaju vreme i stalno su radili na usavršavanju kalendara, što je uspelo Juliju Cezaru, 46. godine pre nove ere. Ovaj kalendar, poznat kao julijanski, računao je vreme prema kretanju sunca i kao prvi dan u godini uzeo je 1. januar. Kako se ovakav način računanja vremena pokazao boljim od lunarnog, ubrzo je prihvaćen u celom Rimskom carstvu, a kao jedan od lepih novogodišnjih običaja ustanovljeno je poklanjanje oraha, urmi, smokava i okruglih kolača. Slavilo se po nekoliko dana, uz čuvene bahanalije.
Kasnije, u srednjem veku, ovaj običaj je smatran paganskim i antihrišćanskim, pa je 567. godine odlukom ozvaničen prestanak proslave 1. januara, već se početak godine slavio kako gde i kako kad, uglavnom 25. decembra, 1. ili 25. marta. Tako je bilo sve do 1528. godine, kada je gregorijanski kalendar vratio 1. januar kao datum za proslavu Nove godine. U katoličkim zemljama je odmah prihvaćen ovaj kalendar i već sledeća godina dočekana je skoro svuda 1. januara. Otpor su dugo pružali protestanti, a u Britaniji i njenim kolonijama Nova godina je sve do 1752. slavljena u martu. Danas ceo svet zvanično proslavlja ispraćaj stare godine 31. decembra i dočekuje solarnu Novu godinu, koja pada 1. januara. Razlika je samo u danu kada se dočekuje, jer za crkve koje upotrebljavaju stari julijanski kalendar 1. januar pada 14. (po gregorijanskom).
Kako je po julijanskom kalendaru sutra 1. januar, Nova godina koja počinje naziva se julijanska ili pravoslavna, a kod nas i srpska. Postoji verovanje da se tog dana ne treba svađati kako nas tokom cele naredne godine ne bi „terao baksuz“. Takođe se, iz istog razloga, veruje da se treba čuvati prevara.
Prvog januara po julijanskom, odnosno 14. po gregorijanskom, ili novom, slavi se i Mali Božić, praznik posvećen Obrezanju Gospodnjem. Ovaj praznik je ustanovljen u znak sećanja na obrezanje Bogomladenca kojem je, kao i sva jevrejska deca, bio podvrgnut osmog dana po rođenju. Po obrezanju, Josif i Marija dali su mu, poslušavši zapovedi anđela pre njegovog rođenja, ime Isus, što na jevrejskom znači Spasitelj. Ime Hristos potiče iz grčkog jezika i znači pomazani ili osvećeni.
Kod Srba postoji mnogo običaja vezanih za ovaj praznik. U većini krajeva na ovaj dan ponavljaju se neki obredi i radnje svojstveni praznovanju Hristovog rođenja. Običaj u Hercegovini, kao i u još nekim krajevima, jeste da se tog dana spaljuju ostaci badnjaka, a ponegde u kuću, u ranu zoru, dolazi položajnik, baš kao i za Božić. Običaj je u Vojvodini da se 1. januara na raskršćima pale vatre. Veruje se da svetlost i vatra donose radost i čiste od grehova.
Zadržao se i običaj lomljenja posebnog obrednog hleba koji se zove vasilica. To je hleb sličan česnici u koji se stavljaju zrnevlje žitarica, pasulja, bundeve, pasulja, bobice drena, za zdravlje. Kao i u česnicu, tako se i u vasilicu stavlja metalni novčić, kao simbol bogatstva, sreće i napretka. Sličan običaj postoji i kod Grka kod kojih se u ponoć, 31. decembra, služi vasipolita, ili Vasilijeva torta. Parče ove torte, u kojoj se nalazi novčić, prvo se posvećuje Svetom Vasiliju, a zatim deli članovima porodice.
Obredni hleb koji se mesi za Pravoslavnu novu godinu zove se vasilica, jer se tog dana slavi i Sveti Vasilije Veliki. Ovo je krsna slava mnogih porodica i esnafa. Praznik Svetog Vasilija Velikog je slava Prvog beogradskog pevačkog društva, osnovanog 1853. godine.
Sveti Vasilije bio je jedan od od najobrazovanijih otaca hrišćanske crkve. Pošto je deceniju i po u Atini učio filozofiju, retoriku, astrologiju i druge nauke, odlučio je da u 30. godini života postane hrišćanin. U sledećih dvadeset godina napisao je veliki broj bogoslovskih, kanonskih i apologetskih dela, kao i službu koja je po njemu nazvana liturgija Svetog Vasilija Velikog i služi se deset puta u godini. Prvi put, služba se služi 1. januara po julijanskom kalendaru, na dan kada se u 50. godini života, 379. godine upokojio Vasilije Veliki, koji je čitavu deceniju bio episkop Kesarije u Kapadokiji.
Zamenili ste dve zadnje cifre na godini uvođenja Gregorijanskog kalendara – ustanovljen je 1582, a ne 1528. kako je u tekstu navedeno.
