Izvor: Glas javnosti, 04.Jan.2009, 07:37 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Niko nema što Srbin imade...
Čudna ti je sudbina Nove godine u nas Srba. Prvo nismo slavili nijednu, onda smo, u inat svetu, ovu našu, srpsku - slavili 13 dana posle svih ostalih, a ovoj „njihovoj“ nismo hteli ni da primirišemo, pa su nam onda naređivali da slavimo ovu „njihovu“, ali smo mi, krijući se iza debelih zavesa, ipak i za ovu „našu“ grickali praseće repiće i ušesa, onako, uz tihu muziku... A sad, kad je u zemljici Srbiji sve opet javno i „transparentno“, čekamo je dvaput. Prvi put, po gregorijanskom >> Pročitaj celu vest na sajtu Glas javnosti << kalendaru - 1. januara, drugi put po Julijanskom 14. januara, ali kanda ne pomaže. Kad bi ubacili i treću, jer kako ono naš narod kaže, triput Bog pomaže, može biti da bi nam Nova godina možda nešto dobro i donela. Ovako, ostaje samo da se nadamo.
Novogodišnji sjaj
Šalu na stranu, u srednjovekovnoj Srbiji bio je prihvaćen vizantijski kalendar, po kome je godina počinjala 1. septembra, te se tada i proslavljao dolazak Nove godine. A, pre vek i po čekala se kao i danas, 13. januara, mada ne u tako svečanom ruhu. Nije bilo jelki, lampiona i svetiljki, samo su na beogradskim glavnim raskršćima gorele mašine sa katranom... Iz godine u godinu sve je više novogodišnjeg sjaja stizalo i u Srbiju. „Nova 1850. godina stigla je u Beograd zavejana snegom. Poslednje predvečeri stare godine gradska banda svirala je po celoj varoši. Deset svirača dobro uvijenih u gunjeve cupkalo je i sviralo gde god je bio razgrnut sneg“, opisivao je list Videlo prvi beogradski ulični doček. Novi vek, onaj 20. kao da je doneo i novi odnos prema novogodišnjim noćima. Tako je vlasnik „Manježa“ dao sledeći oglas: „Prase i ćurka na lutriji. Krofna sa ‘napoleonom’. U gornjoj sali lumperaj, u donjoj igranka. Muzika i pesma bez kritike. Za posetu moli Milan, Bidža, restorater“.
Kasnije, u Kraljevini Srba, Hrvata i Slovenaca 1919. godine prihvaćen je gregorijanski kalendar, ali se Srpska pravoslavna crkva i dalje pridržavala julijanskog, pa su se ravnopravno slavile obe nove godine. Ubrzo je Evropom protutnjao Drugi svetski rat, a Nova godina je slavljena i u ratu. Slavili su je i saveznici i nacisti, i porobljeni i okupatori, i partizani i četnici. Prva Nova godina u oslobođenom Beogradu proslavljena je siromašno, ali moćno. Čekalo se u svim većim salama koje su preživele bombardovanje, naročito ono savezničko. Prvo su se slušale vesti, do ponoći se igralo kozaračko kolo, a od ponoći u Domu inženjera i hotelu „Central“ u Zemunu čak i predratni tango - ali na velikom odstojanju.
Proslava Nove godine 1. januara u Jugoslaviji je poseban značaj dobila tek posle Drugog svetskog rata. Tada se slavila tako reći po partijskom zadatku. Slavio je narod, a slavio i maršal Tito. Prema rečima Ane Panić, kustoskinje Muzeja istorije Jugoslavije, Nova godina je i te kako bila korišćena u svrhu promocije komunizma.
OD PAMTIVEKA
Nova godina je jedan od najstarijih praznika na svetu. Prve proslave zabeležene su još pre 4.000 godina u Mesopotamiji, gde je nova godina počinjala sa mladim mesecom najbližem prolećnoj ravnodnevici. Kada se hrišćanstvo raširilo po Rimskom carstvu, ovi festivali smatrani su paganskim, čak su i zabranjivani, a tokom celog srednjeg veka za početak godine uzimani su različiti datumi. Većina njih, ipak, bila je vezana za Hristovu ličnost. Ipak, dan Hristovog obrezanja, 1. januar, prihvaćen je u većini katoličkih zemalja tokom 16. veka. U protestantskim i pravoslavnim zemljama ovaj datum prihvata se kao početak godine dosta kasnije. Ni danas, kada je većina zemalja prihvatila gregorijanski kalendar, ne dočekuju svi Novu godinu istog dana. Nova godina se prvi put slavila 1. januara 153. godine pre nove ere u Rimu. Simbolično, nova godina predstavlja obnavljanje života, a običaji vezani za taj dan vuku korene iz daleke prošlosti.
SRPSKA NOVA GODINA
Jedan od omiljenih praznika na ovim prostorima je ipak Srpska nova godina. Ona se proslavlja sa možda i više veselja, koje obuhvata obavezno šenlučenje petardama i vatrometima. Od ove druge, „gradske“ razlikuje se samo po grešci u kalendaru. Hrišćanstvo je nastalo u vremenu kada se u celom svetu vreme računalo prema julijanskom kalendaru. U 16. veku posle Hrista papa Gregorije Osmi je reformisao dotad važeći julijanski kalendar tako što je iz njega izbacio 11 dana, te je novi kalendar po papi nazvan gregorijanski kalendar. A kako je on nastao pod uticajem rimskog pape, pravoslavni istok je ostao prema njemu rezervisan i nepoverljiv. Vremenom je razlika od 11 narasla na 13 dana, koja i do danas postoji između starog i novog kalendara. Stotinama godina to nije nikome smetalo. No, kada su počele političke i ekonomske migracije posle Prvog svetskog rata, razlika u kalendaru postala je ozbiljna smetnja za odnose među narodima. Kada je novostvorena država Južnih Slovena nastala posle Prvog svetskog rata, prihvatila novi kalendar za svoju administraciju, Srpska pravoslavna crkva zadržala je stari julijanski kalendar. Tako je došlo da u jednoj državi deo stanovnika sve slave 13 dana pre ostalih. I tada je kod Srba nastala pometnja - građanski život određivan po novom, državnom kalendaru, a verski po starom, crkvenom kalendaru. Kako su ovu Novu godinu u staroj Jugoslaviji slavili isključivo Srbi, ona se u narodu počela nazivati i Srpska nova godina, što je pogrešno, jer nju slave i svi oni pravoslavni narodi koji su u crkvi zadržali upotrebu starog julijanskog kalendara.
